II GSK 1011/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Sędzia NSA Anna Robotowska Sędzia del. WSA Joanna Zabłocka Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 28 grudnia 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 1268/12 w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 2 kwietnia 2012 r. nr . w przedmiocie ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 28 grudnia 2012 r. sygn. akt 1268/12, wydanym sprawie ze skargi S. S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 2 kwietnia 2012 r. nr . w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, oddalono skargę. Sąd pierwszej instancji poczynił następujące ustalenia w sprawie: Pismem z dnia 17 października 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rz. wystąpił do Podkarpackiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o wydanie decyzji ustalającej obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego S. S., zwanego dalej "skarżącym", z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. W odpowiedzi na pismo informujące o wszczęciu postępowania skarżący wyjaśnił, że jako radca prawny od 1 września 1994 r. prowadzi kancelarię prawną, będąc jednocześnie zatrudniony na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy. Od tego zatrudnienia była potrącana składka na ubezpieczenie zdrowotne. Skarżący załączył decyzję ZUS z dnia 3 sierpnia 1994 r. o niepodleganiu od dnia 1 września 1994 r. ubezpieczeniu społecznemu. Według skarżącego nie ma podstaw do obciążenia go składką na ubezpieczenie zdrowotne w związku z prowadzeniem kancelarii prawnej. Ostateczną decyzją Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 2 kwietnia 2012 r. nr . utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ z dnia 19 stycznia 2012 r. nr ., ustalającą objęcie skarżącego obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 19 stycznia 2012 r. Organ nie podzielił stanowiska skarżącego, aby dodatkowa działalność zarobkowa, jaką jest prowadzenie kancelarii prawnej przez radcę prawnego, nie obligowała go do opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne, niezależnie od obowiązku płacenia składki na to ubezpieczenie z tytułu umowy o pracę. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał m.in.: art. 66 ust. 1 pkt 1) lit. a i c, art. 82 ust. 1 i art. 109 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. 2008 r., Nr 164, poz. 1027 ze zm.), art. 8 pkt 1 lit. a i c oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153, ze zm.) oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. a i c, a także art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391, ze zm.), W myśl art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a i c powołanej ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r., obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają: osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są: a) pracownikami w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, c) osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Stosownie do art. 82 ust. 1 tej ustawy, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Stosownie do art. 109 ust. 1 ustawy, dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. W myśl ust. 3, wniosek o rozpatrzenie sprawy, o której mowa w ust. 1, zgłasza ubezpieczony, a w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym wniosek może zgłosić w szczególności Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego lub członek rodziny ubezpieczonego, także w zakresie dotyczącym objęcia ubezpieczeniem w okresie poprzedzającym złożenie wniosku. Zgodnie z art. 8 pkt 1 lit. a i c powołanej ustawy z dnia 6 lutego 1997 r., obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby objęte ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniem społecznym rolników, z zastrzeżeniem art. 2, które są: a) pracownikami, c) osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność lub osobami z nimi współpracującymi. W świetle art. 22 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, jeżeli spełnione są przesłanki do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia, o którym mowa w art. 8, z więcej niż jednego tytułu, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Stosownie do art. 9 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r., obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniem społecznym rolników, z zastrzeżeniem art. 6 i 7, które są: a) pracownikami w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, c) osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi. W myśl art. 24 ust. 1 tej ustawy, jeżeli spełnione są przesłanki do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 9 ust. 1, z więcej niż jednego tytułu, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie, z zastrzeżeniem ust. 4-8. W następstwie skargi wniesionej przez skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, o czym była mowa na wstępie, skargę tę oddalił. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu co do obowiązku podlegania skarżącego ubezpieczeniu zdrowotnemu od spornej działalności. Zarejestrowana działalność gospodarcza, jak wskazał Sąd, podzielając stanowisko organu, wiąże się z przymusem podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Jedynie wykreślenie wpisu pozarolniczej działalności gospodarczej z ewidencji lub odnotowanie przerwy w jej prowadzeniu powoduje zawsze - na stałe lub okresowo - ustanie obowiązku ubezpieczenia. Ocena, czy działalność gospodarcza rzeczywiście jest wykonywana (a więc także czy zaistniała przerwa w jej prowadzeniu) należy do sfery ustaleń faktycznych, a istnienie wpisu do ewidencji nie przesądza o faktycznym prowadzeniu działalności gospodarczej, jednakże wpis ten prowadzi do domniemania prawnego, według którego osoba wpisana do ewidencji, która nie zgłosiła zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, jest traktowana jako prowadząca taką działalność. Podzielono stanowisko organu, iż w okresie objętym decyzją skarżący prowadził omawianą pozarolniczą działalność gospodarczą i z tego tytułu podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Bez znaczenia w niniejszej sprawie jest podleganie przez skarżącego obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę i odprowadzaniu z tego tytułu składek. Jak podkreślił Sąd pierwszej instancji, przedmiotem zaskarżonej decyzji jest wyłącznie ustalenie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego ze wskazanego tytułu. Natomiast odrębnym zagadnieniem jest kwestia ustalania, wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Sprawy z tego zakresu należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych i są rozstrzygane odrębną decyzją podlegającą zaskarżeniu na ogólnych zasadach. Skarżący wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.: • art. 8 ustawy z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 75, poz. 471) • art. 87 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), • art. 7 Konstytucji RP. Skarga kasacyjna zarzuca także naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 9, art. 12, art. 77 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. Skarga kasacyjna zmierza do wykazania, iż świadczenie pomocy prawnej nie jest działalnością gospodarczą, z czego skarżący wywodzi brak podstaw do obciążenia go obowiązkiem ubezpieczenia. Ponadto zarzuca brak wskazania podstawy prawnej, nakładającej na skarżącego obowiązek dwukrotnego (wielokrotnego) podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie niniejszych rozważań podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd pierwszej instancji. Skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem prawnym dla wzruszenia rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji. Zatem, skarga kasacyjna musi spełniać wszystkie ustawowe wymogi, a w szczególności formalnoprawne przewidziane w art. 176 w związku z art. 174 p.p.s.a. W myśl przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna przytoczyć podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Wymogu przewidzianego w art. 176 p.p.s.a. nie spełnia zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 7 Konstytucji RP oraz zarzuty odnoszące się do naruszenia przepisów postępowania, a to z uwagi na brak przedstawienia w tym względzie uzasadnienia, na czym miałoby polegać naruszenie tych przepisów. Z tych względów wspomniane podstawy kasacyjne nie mogą być przedmiotem rozważań w niniejszej sprawie. Przechodząc do zarzutu naruszenia art. 8 ustawy z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw, w świetle tego przepisu w ustawie z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 41, poz. 324 ze zm.) skreśla się art. 24. W myśl przepisu art. 24 wspomnianej ustawy, działalnością gospodarczą w rozumieniu ustawy jest również świadczenie pomocy prawnej (obsługi prawnej) podmiotom gospodarczym w zakresie ich działalności gospodarczej przez adwokatów lub radców prawnych oraz przez spółki i spółdzielnie z ich udziałem (ust. 1). Przez pomoc prawną (obsługę prawną), o której mowa w ust. 1, rozumie się w szczególności doradztwo, sporządzanie opinii, a także zastępstwo procesowe wykonywane przez adwokata lub radcę prawnego (ust. 2). W świetle przepisu art. 87 powołanego w skardze kasacyjnej ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej, świadczący pomoc prawną nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów niniejszej ustawy. Działalność polegającą na świadczeniu pomocy prawnej określają przepisy ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze oraz ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Kwestia, do której skarga kasacyjna przywiązuje znaczenie, a mianowicie, czy świadczenie pomocy prawnej przez adwokatów i radców prawnych jest, czy też nie jest, działalnością gospodarczą nie ma w sprawie znaczenia na okoliczność objęcia takiej formy zarobkowania obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego. Przepisy art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r., art. 8 pkt 1 lit. c powołanej ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r., mówiąc o obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego nie zawężają go do prowadzonej działalności gospodarczej, lecz jakiejkolwiek działalności zarobkowej. Innymi słowy, każda działalność o charakterze zarobkowym, a taką niewątpliwie jest prowadzenie kancelarii prawniczej przez adwokata lub radcę prawnego, podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Dlatego trafnie Sąd pierwszej instancji zaakceptował stanowisko organu, że prowadzenie kancelarii prawnej przez skarżącego rodziło z jego strony obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego. Nietrafny jest zarzut skargi kasacyjnej jakoby skarżącemu nie wskazano przepisu, z którego wynika obowiązek dwukrotnego (wielokrotnego) ubezpieczenia od każdej działalności o charakterze zarobkowym. Zarówno organ, jak i Sąd pierwszej instancji, powołali przepisy art. 82 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r., art. 22 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 6 lutego 1997 r., oraz art. 24 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r., w świetle których, jeżeli spełnione są przesłanki do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego przychodów z więcej niż jednego tytułu, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. W tym stanie sprawy skarga kasacyjna, jako nie oparta na usprawiedliwionych podstawach, podlega oddaleniu.