II GSK 1009/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Wojciech Maciejko Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk (spr.) Protokolant asystent sędziego Paweł Cholewski po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Sp.j. w M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 2101/18 w sprawie ze skargi A. Sp.j. w M. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 6 września 2018 r. nr DR-VII.Pat.223337.344.18.30.tmul w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia patentu na wynalazek oddala skargę kasacyjną.

I. Decyzją z 12 lutego 2018 r. nr DR-I.Pat.223337.22.pcac Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej, działając na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3, ust. 2 i 4 w zw. z art. 224 ustawy z 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 776 - ze zm. - dalej jako pwp), stwierdził wygaśnięcie z dniem 2 maja 2016 r. patentu numer [...], udzielonego na rzecz A. sp.j w M. Powodem wygaśnięcia patentu był brak wniesienia przez uprawnionego w przewidzianym terminie opłaty za 5 rok ochrony. II. Po rozpoznaniu wniosku spółki o ponowne rozpatrzenie sprawy, Urząd Patentowy RP, decyzją z 6 września 2018 r. nr DR-VII.Pat223337.344.18.30.tmul, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję własną. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 224 ust. 2 pwp, opłata okresowa powinna zostać uiszczona z góry, nie później niż w dniu, w którym upływa poprzedni okres ochrony. Opłata okresowa, zgodnie z art. 224 ust. 4 zd. 1 pwp, może zostać wniesiona również w terminie sześciu miesięcy po upływie powyższego terminu, przy równoczesnym uiszczeniu opłaty dodatkowej w wysokości 30% opłaty należnej. W myśl art. 224 ust. 4 zd. 2 pwp, "dodatkowy", sześciomiesięczny termin na wniesienie opłaty okresowej nie podlega przywróceniu. W ocenie judykatury pełni on funkcję podobną do instytucji przywrócenia terminu, umożliwiając podmiotom, które nie dopełniły obowiązku uiszczenia opłaty w terminie podstawowym, uniknięcie negatywnych skutków związanych z niedopełnieniem tej czynności i nie podlega przywróceniu bez względu na przyczynę uchybienia. W przedmiotowej sprawie ostatnim dniem 4. roku ochrony wynalazku był 2 maja 2016 r., z którym upłynął okres do uiszczenia opłaty, o którym mowa w art. 224 ust. 2 i 3 pwp. Zgodnie z art 224 ust. 4 zd. 1 pwp, opłata za następny okres ochrony wynalazku, wraz z opłatą dodatkową w wysokości 30% opłaty należnej, mogła zostać uiszczona w dodatkowym, sześciomiesięcznym terminie, tj. do dnia 2 listopada 2016 r. Z powodu nieuiszczenia przez uprawnionego opłaty za 5. rok ochrony wynalazku w żadnym z powyższych terminów w sprawie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do wydania decyzji stwierdzającej wygaśnięcie z dniem 2 maja 2016 r. patentu. Jednocześnie organ zauważył, że działania bądź zaniechania pełnomocnika strony tworzą skutki bezpośrednio dla strony postępowania. Oznacza to, że za brak działania przedstawiciela strony, w tym także uchybienie terminowi do wniesienia opłaty, odpowiedzialność ponosi strona postępowania. Termin na wniesienie opłaty okresowej nie podlega przywróceniu niezależnie od przyczyny uchybienia terminu. Decyzja stwierdzająca wygaśnięcie patentu wskutek nieuiszczenia opłaty okresowej potwierdza jedynie skutek następujący z mocy ustawy, a więc Urząd Patentowy RP podczas ponownego rozpatrywania sprawy od tej decyzji, bada czy zostały spełnione przesłanki do jej wydania określone w art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp. Okoliczności niewniesienia opłaty - niezależnie od stopnia ich zawinienia przez stronę lub jej pełnomocnika oraz ich powagę - nie wpływają na wynik ponownego rozpatrzenia sprawy, gdyż nie ma prawnej możliwości przywrócenia terminu, o którym mowa w art. 224 ust. 4 pwp. III. Wyrokiem z 4 września 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 2101/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę spółki na ww. decyzję. WSA podzielił ustalenia i stanowisko organu. Nadto wskazał, że w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania art. 225 pwp, albowiem nie ma on zastosowania do terminów nieprzywracalnych, o których mowa w art. 224 ust. 2-4 pwp. Jednocześnie bez wpływu na wynik sprawy pozostają okoliczności nieuiszczenia opłaty za kolejny rok ochrony i kwestia braku zawinienia przez stronę skarżącą. Przy rozpatrywaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji stwierdzającej wygaśnięcie patentu z powodu nieuiszczenia opłaty za kolejny rok ochrony nie ma znaczenia powód nieuiszczenia opłaty w terminie podstawowym, czy dodatkowym, z uwagi na brak możliwości przywrócenia terminu. Okoliczności te stanowią przedmiot oceny przez organ w postępowaniu o stwierdzenie wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności zawieszających bieg terminu do wniesienia opłaty. Jednocześnie za bezzasadne WSA uznał zarzuty naruszenia przez organ art. 7, art. 75, art. 77 oraz art. 107 § 2 k.p.a. Urząd Patentowy RP oparł się o materiał zgromadzony w aktach sprawy, który nie budził wątpliwości co do faktu uchybienia terminu do wniesienia wymaganej opłaty okresowej oraz okoliczności temu towarzyszących i prawidłowo zastosował przepisy prawa. IV. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła spółka, kwestionując go w całości i zarzucając: 1. naruszenie prawa materialnego poprzez: a) błędną wykładnię art. 224 ust. 2 i art. 224 ust. 4 w zw. z art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp i w konsekwencji błędne przyjęcie, że na gruncie analizowanego stanu sprawy, brak jest możliwości przywrócenia terminów, o których mowa w art. 224 ust. 2-4 pwp (chociażby w oparciu o art. 225 ust. 1 pwp, względnie o art. 58 § 1 k.p.a.) co znalazło swój wyraz w zupełnym zaniechaniu weryfikacji "uprawdopodobnienia braku winy" Strony skarżącej we wniesieniu opłaty okresowej po upływie ustalonego terminu, jak również zaniechaniem dokonania samodzielnej weryfikacji, czy w sprawie mogły wystąpić nadzwyczajne okoliczności, stanowiące podstawę do zawieszenia terminu na wniesienie opłaty okresowej, na podstawie art. 243 ust. 6 pwp, 2. naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: a) art. 133 § 1 w zw. z art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na bezpodstawnym oparciu orzeczenia na okolicznościach faktycznych, których Sąd I Instancji wedle uzasadnienia, samodzielnie nie zweryfikował, a jedynie oparł się na stanowisku wyrażonym przez Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. art. 75 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 107 § 2 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, w sytuacji gdy stan faktyczny sprawy nie został należycie wyjaśniony przez organ administracji publicznej, w szczególności w zakresie ustalenia przyczyn braku uiszczenia dalszej opłaty okresowej w ustawowo określonym terminie, a także przyczyn zaniechania niezwłocznego wydania przez Urząd Patentowy decyzji o wygaśnięciu patentu (niezwłocznie po upływie ostatniego dnia ochrony patentu), co uniemożliwiło Stronie skarżącej skorzystanie w ustawowym terminie z instytucji, o której mowa w art. 224 ust. 4 pwp, c) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. w zw. z art. 90 ust. 2 pwp poprzez oddalenie skargi, w sytuacji gdy Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej wydał decyzję z naruszeniem art. 35 § 2 k.p.a., co uniemożliwiło Stronie skarżącej niezwłoczne powzięcie wiedzy o problemach swego pełnomocnika (skutkujących uchybieniem terminu), a w konsekwencji udaremniło Stronie skarżącej skorzystanie z instytucji, o której mowa w art. 224 ust. 4 pwp, d) art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a przez jego niezastosowanie w sytuacji istnienia podstaw do stwierdzenia naruszenia przez Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 58 § 1 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy i nieuchylenie zaskarżonej decyzji ww. organu z dnia 6 września 2018 r., a ponadto przez nieustosunkowanie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do podnoszonych (również tych pośrednio) w skardze zarzutów, dotyczących naruszenia przez Urząd Patentowy zasady pogłębiana zaufania obywateli (art. 8 § 1 k.p.a.), jak również przepisu art. 58 § 1 k.p.a. Wskazując na powyższe strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz o orzeczenie o kosztach postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. V. Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona. Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie przesłanki enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu prawa. W niniejszej sprawie nie stwierdzono wad nieważności postępowania pierwszoinstancyjnego. VI. Zarzuty skargi kasacyjnej, które w myśl zasady dyspozycyjności wyznaczają zakres kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji, nie uzasadniają twierdzenia, o wadliwości wydanego rozstrzygnięcia, a przez to nie świadczą o potrzebie jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Oceniając sformułowane przez spółkę uchybienia, za niezasadny w pierwszej kolejności uznano zarzut nr 2 lit. a) skargi kasacyjnej, wskazujący na naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 133 § 1 w zw. z art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo wywiązał się z obowiązku przeprowadzenia pełnej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego. Ani bowiem nie ograniczył się do bezrefleksyjnego zaakceptowania stanowiska organu, dokonując - wbrew ocenie skarżącej - weryfikacji ustalonych okoliczności faktycznych sprawy, ani też nie przekroczył granic sprawy, której dotyczyła rozpatrzona skarga (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Z kolei uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone zgodnie z wymaganiami konstrukcyjnymi określonymi w art. 141 § 4 p.p.s.a. i poddaje się kontroli instancyjnej. W szczególności nie jest naruszeniem wskazanego przepisu prawa to, że Sąd pierwszej instancji dokonał akceptacji stanowiska organu (tak co do stanu faktycznego jak i w warstwie oceny merytorycznej oraz argumentacyjnej). Nie jest to działanie wadliwe i nie świadczy o niepełnej kontroli przedmiotu zaskarżenia, bowiem z wywodu prawnego Sądu pierwszej instancji wynika, że akceptacji tej dokonano w kontekście ustalonego stanu faktycznego i prawnego sprawy, zaś ocena w tym zakresie jest samodzielną oceną Sądu pierwszej instancji, której spółka nie akceptuje. Nie świadczy to jednak o wadzie uzasadnienia. Niezasadnie strona podnosi również, w zarzucie nr 2 lit. b) skargi kasacyjnej, naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75, art. 77 oraz art. 107 § 2 k.p.a. W środku odwoławczym strona błędnie utożsamia bowiem dokonanie przez organ oraz WSA odmiennej od postulowanej przez nią oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego sprawy (chodzi zwłaszcza o przyczyny braku uiszczenia dalszej opłaty okresowej w ustawowo określonym terminie oraz okoliczności formalnego przekroczenia terminu wydania przez Urząd Patentowy decyzji o wygaśnięciu patentu), z zarzutami orzekania na podstawie niewyczerpująco zebranego i rozpatrzonego materiału dowodowego oraz wadliwego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy. Tymczasem podnoszone przez stronę skarżącą kasacyjnie okoliczności faktyczne sprawy (zaniedbania jej poprzedniego pełnomocnika co do terminowego uiszczenia opłaty, związane ze stanem jego zdrowia), mające w jej ocenie uzasadniać stwierdzenie braku winy w zakresie niedopełnienia obowiązku uiszczenia opłaty okresowej za dalszy rok ochrony patentowej w terminie określonym w art. 224 ust. 2 pwp oraz nieskorzystania z możliwości dopełnienia tego obowiązku w dodatkowym terminie wyznaczonym w art. 224 ust. 4 pwp, zostały - wbrew stanowisku skarżącej - poddane ocenie prawnej w postępowaniu administracyjnym i postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, jednak nie mogły zostać uwzględnione z przyczyn materialnoprawnych, w tym przede wszystkim jako konsekwencja uznania, że w przedmiotowej sprawie nie mają w ogóle zastosowania przepisy art. 225 pwp oraz art. 58-59 k.p.a., na które powołuje się spółka. Ponadto, w sprawie nie miały żadnego znaczenia okoliczności, z uwagi na które doszło do wydania przez organ decyzji stwierdzających wygaśnięcie patentu na wynalazek na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3, ust. 2 i 4 pwp (odpowiednio 12 lutego 2018 r. oraz 6 września 2018 r.), pomimo iż maksymalny termin uiszczenia opłaty okresowej za piąty rok ochrony upłynął już 2 listopada 2016 r. Po pierwsze, nie można nie dostrzegać tego prawnie relewantnego faktu, że organ przed wydaniem powyższych decyzji rozpatrywał złożony, na podstawie art. 243 ust. 6 pwp, wniosek strony o stwierdzenie wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności uchybienia terminu do uiszczenia opłaty, który został ostatecznie załatwiony negatywnie postanowieniem z 30 listopada 2017 r. nr DR.Pat.223337.1030-17.17.jfor, a prawomocny wyrok Sądu pierwszej instancji oddalający skargę na powyższe postanowienie został wydany 17 maja 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 309/18. Po drugie, jakkolwiek w wyniku zmian ustawowych wprowadzono - na mocy ustawy z 20 lutego 2019 r. o zmianie ustawy - Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2019 r. poz. 501) - do art. 224 pwp ustępy 2¹ i 2² przewidujące obowiązki informacyjne Urzędu Patentowego w zakresie zbliżających się terminów płatności (ustęp 2¹ dotyczy informowania uprawnionego z prawa ochronnego na znak towarowy, zaś ustęp 2² przewiduje obowiązek informacyjny na wniosek uprawnionego z patentu), to jednak w art. 224 ust. 2³ pwp jednoznacznie stwierdzono zarazem, że nawet nieotrzymanie przez uprawnionego informacji, o której mowa w ust. 2¹ i 2², pozostaje bez wpływu na ocenę zachowania przez uprawnionego terminu na uiszczenie opłaty. Za niezasadny uznano również zarzut nr 2 lit. c) skargi kasacyjnej, podnoszący naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 90 ust. 2 pwp oraz w zw. z art. 35 § 2 k.p.a. i art. 224 ust. 4 pwp. Powyżej wyjaśniono już, że termin wydania, na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3, ust. 2 i 4 pwp, zaskarżonej decyzji, nie ma wpływu na ocenę jej legalności. Nie jest to fakt prawnie relewantny z uwagi na to, że decyzja stwierdzająca wygaśnięcie patentu jest decyzją deklaratoryjną i siłą rzeczy wydawana jest po upływie wszystkich terminów, o których mowa w art. 224 ust. 2 i 4 pwp (dopóki nie upłynął, organ nie ma po prostu czego stwierdzać). Ponadto, strona zapomina o zainicjowanym uprzednio przez nią postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności uchybienia terminu do uiszczenia opłaty okresowej, co przełożyło się w sposób oczywisty na wydanie decyzji kontrolowanej w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym (w pierwszej kolejności należało rozpatrzeć tę kwestię wpadkową). Również zarzut nr 2 lit. d) środka odwoławczego jest chybiony. Przypomnieć należy, że strona formułuje w nim naruszenie art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 58 § 1, art. 77 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. Niemniej jednak treść opisu tak skonkretyzowanej podstawy kasacyjnej jest niezgodna z przywołanymi wzorcami kontroli. Jeżeli bowiem autor skargi kasacyjnej zamierzał zakwestionować naruszenie przez Sąd pierwszej instancji obowiązku w zakresie odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutów skargi dotyczących naruszenia przez organ art. 8 § 1 oraz art. 58 § 1 k.p.a., to powinien był wskazać adekwatny wzorzec kontroli (np. art. 141 § 4 p.p.s.a.). Co nie mniej istotne, sens tego zarzuty zdaje się częściowo materializować również w przekonaniu skarżącej spółki, że art. 58 § 1 k.p.a. ma zastosowanie do przywracania terminów, o których mowa w art. 224 ust. 2 i 4 pwp, co jest stanowiskiem jednoznacznie błędnym. Chybiony jest wreszcie zarzut materialnoprawny, podnoszący naruszenie art. 224 ust. 2 i 4 w zw. z art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp i art. 58 § 1 k.p.a. oraz art. 225 ust. 1 i art. 243 ust. 6 pwp przez ich błędną wykładnię i wadliwe (nie)zastosowanie oraz zaniechanie samodzielnej weryfikacji istnienia podstaw do zastosowania zawieszenia biegu terminu do wniesienia opłaty okresowej, na tle niepodważonego stanu faktycznego sprawy. Strona w istocie neguje wykładnię, a w konsekwencji (nie)zastosowanie wskazanych przepisów podkreślając, że w stanie faktycznym sprawy WSA niewłaściwie przyjmuje, że nie jest możliwe przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty za kolejny rok ochronny, chociażby na podstawie art. 225 ust. 1 pwp, względnie art. 58 § 1 k.p.a., co pociągnęło za sobą również brak weryfikacji "uprawdopodobnienia braku winy" skarżącej spółki i zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności, stanowiących podstawę do zawieszenia terminu na wniesienie opłaty okresowej, na podstawie art. 243 ust. 6 pwp. Odpowiadając na ten zarzut należy w pierwszej kolejności zauważyć, że kwestie związane z zastosowaniem art. 243 ust. 6 pwp były już oceniane w innym postępowaniu i w sprawie niniejszej nie podlegają ponownej weryfikacji. Zgodnie natomiast z art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp, patent wygasa na skutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej. W tym przypadku wygaśnięcie patentu następuje w dniu, w którym upłynął poprzedni okres ochrony wynalazku (art. 90 ust. 4 pwp), a sama data wygaśnięcia patentu wymaga potwierdzenia w drodze decyzji administracyjnej Urzędu Patentowego (art. 90 ust. 3 pwp). Decyzja ta potwierdza więc jedynie fakt oraz datę wygaśnięcia prawa wyłącznego, które wynika z przepisu prawa materialnego i określonego faktu, prawnie relewantnego (braku wniesienia opłaty). W niniejszej sprawie nie było podstaw do zastosowania art. 225 ust. 1 w zw. z art. 224 ust. 2 i 4 pwp. Instytucja przywrócenia terminu do uiszczenia opłaty ma bowiem zastosowanie - co wynika już tylko z konwencji językowej art. 225 ust. 1 pwp - jedynie do naruszonych terminów uiszczania opłat jednorazowych za zgłoszenie (art. 223 ust. 2 pwp), opłat jednorazowych za ochronę i opłat okresowych za pierwszy okres ochrony, określonych w decyzji o udzieleniu patentu, prawa ochronnego lub odpowiednio prawa z rejestracji (art. 224 ust. 1 pwp) oraz - w związku z treścią art. 225 ust. 1 i 4 oraz art. 224 ust. 1 zdanie drugie pwp - opłat okresowych za dalsze rozpoczęte okresy ochrony. Zastosowanie art. 225 ust. 4 pwp w zw. z jego ust. 1-3 służy zatem ochronie tej strony, która oczekiwała na rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony patentowej i w trakcie postępowania organu, rozpoczął się i ewentualnie ekspirował nie tylko pierwszy okres ochronny (ochrona nadawana jest od dnia zgłoszenia), ale także kolejne okresy ochronne. Art. 225 ust. 4 pwp nie ma natomiast zastosowania do kolejnych okresów ochronnych, po udzieleniu ochrony patentowej i powiadomieniu o tym przez Urząd Patentowy RP. W powyższej sytuacji skarga kasacyjna jako niezasadna podlegał oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.