II GPP 3/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Wojciech Maciejko (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi A. R. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 259/23 ze skargi A. R. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 489/17 ze skargi A. R. na decyzję Śląskiego Państwowego Inspektora Sanitarnego w Katowicach dnia 13 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 1603/18 oddalił wniesioną przez A. R. skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. IV SA/Gl 489/17 oddalającego skargę na decyzję Śląskiego Państwowego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia 13 kwietnia 2017 r., nr [...] orzekającą o braku podstaw do stwierdzenia u A. R. choroby zawodowej w postaci obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem. Od tego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego A. R. wniósł skargę o wznowienie postępowania (składając ją w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach), którą Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił postanowieniem z dnia 12 marca 2024 r., sygn. akt II GSK 62/24. Pismem z dnia 31 grudnia 2025 r. (wniesionym 2 stycznia 2025 r.) A. R. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, jakiej w jego ocenie dopuścił się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie ze skargi o wznowienie postępowania zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 489/17 (od którego następnie oddalił skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 lutego 2021 r., sygn. akt OSK 1603/18). W ocenie skarżącego, prowadząc postępowanie od kwietnia 2023 r. w sprawie z jego skargi o wznowienie postępowania, Sąd I instancji działając pod sygn. akt III SA/Gl 259/23 naruszył prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, bowiem "od września 2023 r." (tj. od usunięcia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania) Sąd I instancji "nie podjął żadnej decyzji, nie wydał żadnego postanowienia o zawieszeniu, umorzeniu sprawy". Z tych powodów skarżący A. R. wniósł o stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie II SA/Gl 259/23, zlecenie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach czynności w wyznaczonym terminie, zasądzenie od Skarbu Państwa sumy pieniężnej w wysokości 6 000 zł oraz zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki nie zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. z 2023 r. poz. 1725, zwanej dalej u.s.p.), prawodawca przyznał stronie uprawnienie do wniesienia skargi o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Taki stan ustawodawca nazwał przewlekłością postępowania. Uwzględnienie skargi na przewlekłość postępowania sądowego następuje w wypadku, gdy w postępowaniu tym nastąpiła zwłoka, oraz gdy wykazano, że zwłoka ta ma charakter nieuzasadniony (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2021 r., sygn. akt II GPP 1/21, z dnia 15 kwietnia 2025 r., sygn. akt II GPP 1/25 i z dnia 17 czerwca 2025 r., sygn. akt II GPP 3/25, CBOSA). Nie każda zatem zwłoka prowadzi do stwierdzenia przewlekłości postępowania; tylko taka zwłoka usprawiedliwia skargę, która ma walor nieuzasadniony realiami sprawy, do których należą: dotychczasowy czas, jaki upłynął od wszczęcia postępowania, charakter sprawy, stopień jej zawiłości, a także zachowanie się stron postępowania (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2025 r., sygn. akt II GPP 14/25, CBOSA). Regulacje ustawowe nie wskazują, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Wyłącznie w art. 14 u.s.p. w pośredni sposób wskazano na pewien probierz przewlekłości, stwierdzając, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływie 12 miesięcy. Jednocześnie brak podstaw aby w mechaniczny sposób sam upływ terminu 12-miesięcznego wiązać ze stanem przewlekłości postępowania (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2021 r., sygn. akt II GPP 1/21 oraz z dnia 1 sierpnia 2023 r., sygn. akt II GPP 11/23, CBOSA). Ocena przewlekłości postępowania nie może następować w oderwaniu od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich wpływających spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady kolejności rozpoznawania sprawy według kolejności ich wpływu, z uwzględnieniem przepisów szczególnych, nakazujących rozpoznanie niektórych kategorii spraw w terminach narzuconych prawem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2020 r., sygn. akt I GPP 9/20, CBOSA). Błędnie wywiódł skarżący A. R., że w sprawie toczącej się ze skargi A. R. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 489/17 – zaszły podstawy przewlekłości postępowania sądowego w rozumieniu art. 2 ust. 1 u.s.p. Postępowanie wznowione toczyło się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach wyłącznie w fazie wstępnych czynności związanych z badaniem właściwości sądu oraz prawa pomocy. Z uwagi na zakres skargi i na to, że kwestionowany w skardze o wznowienie postępowania wyrok Sądu I instancji z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 489/17 był przedmiotem skargi kasacyjnej, którą oddalił Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 1603/18, właściwym do prowadzenia postępowania ze skargi o wznowienie postępowania okazał się Naczelny Sąd Administracyjny (zgodnie z art. 275 p.p.s.a.), co spowodowało, że złożona do Sądu I instancji skarga o wznowienie postępowania została przekazana według właściwości, postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 259/23, Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę o wznowienie postępowania wydając postanowienie z dnia 12 marca 2024 r., sygn. akt II GSK 62/24 o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania. Od wpływu skargi o wznowienie postępowania do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (zarejestrowanej 12 kwietnia 2023 r.) do wydania postanowienia przekazującego sprawę według właściwości Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu (6 listopada 2023 r.) podejmowane były czynności mające na celu ustalenie właściwości sądu oraz rozpatrzenie wniosku o prawo pomocy. Były to więc czynności konieczne do nadania biegu sprawie. Skarżący był w tej fazie postępowania wzywany do usunięcia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania (wezwania: z dnia 23 kwietnia 2023 r. i z dnia 21 sierpnia 2023 r.), skierowano następnie do rozpoznania wniosek skarżącego o prawo pomocy (zarządzenie z dnia 9 maja 2023 r.), wyznaczono termin posiedzenia niejawnego (zarządzenie z dnia 25 września 2023 r.) na dzień 6 listopada 2023 r. i wydano postanowienie przekazujące sprawę według właściwości Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu (6 listopada 2023 r.). W zakresie fazy postępowania wznowionego przebiegającej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (od przekazania sprawy temu Sądowi w dniu 3 stycznia 2024 r.) do wydania postanowienia kończącego postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania (z dnia 12 marca 2024 r.), skarżący nie formułuje wyraźnego zarzutu przewlekłości postępowania. Od dnia wpływu skargi o wznowienie postępowania do tego Sądu (3 stycznia 2024 r.) do wydania postanowienia kończącego postępowanie (z dnia 12 marca 2024 r., sygn. akt II GSK 62/24 o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania) upłynął okres zaledwie dwóch miesięcy i tygodnia. Chronologia oraz tempo podejmowanych czynności w sprawie wznowienia postępowania sądowego wskazują, że brak było podstaw dopatrywania się przewlekłości postępowania i wywodzenia nieuzasadnionej zwłoki w rozumieniu art. 2 ust. 1 u.s.p. Z tych wszystkich względów, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, orzekł jak w sentencji.