II GPP 1/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi M.Ł. na przewlekłość postępowania w sprawie o sygn. akt II GSK 1984/18 w sprawie ze skargi kasacyjnej M.Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 sierpnia 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 761/18 w sprawie ze skargi M.Ł. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego postanawia: oddalić skargę.

W piśmie z 16 lutego 2021 r. M.Ł. (dalej "skarżąca") złożyła skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki w sprawie ze swojej skargi kasacyjnej, zarejestrowanej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pod sygn. akt II GSK 1984/18, od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 17 sierpnia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 761/18, oddalającego jej skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z [...] lutego 2018 r. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego. Skarżąca wniosła o stwierdzenie, że w postępowaniu przed NSA w sprawie rozpoznawanej pod sygn. akt II GSK 1984/18, nastąpiła przewlekłość postepowania, podjęcie w wyznaczonym terminie odpowiednich czynności zmierzających do możliwie jak najszybszego zakończenia postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 15.000 zł oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Wyjaśniła, że wniosła skargę kasacyjną od ww. wyroku 8 listopada 2018 r. Została ona przekazana do NSA 10 grudnia 2018 r. Do dnia złożenia skargi o stwierdzenie przewlekłości, pomimo stosownego wniosku w skardze kasacyjnej, nie została wyznaczona rozprawa celem wydania rozstrzygnięcia. Skarżąca nie przyczyniła się do wydłużenia czasu trwania postępowania. Zdaniem skarżącej, postępowanie trwa dłużej niż to konieczne z uwagi na terminowość oraz stopień zawiłości sprawy. Ponad dwuletni czas oczekiwania na rozstrzygnięcie sprawy doprowadził do powstania stanu niepewności oraz wzmożonego stresu u skarżącej oraz niewątpliwie utrudnił jej sytuację zawodową oraz finansową. Ponadto, sytuacja ta powoduje u skarżącej poczucie niemocy oraz poważnie narusza jej zaufanie do wymiaru sprawiedliwości. Stres wywołany opisaną sytuacją dodatkowo powoduje zagrożenie dla ciąży skarżącej, a także powoduje pogorszenie jej stanu psychicznego. Skarżąca podniosła, że przewlekłość w rozpoznaniu ww. sprawy jest dla niej niezrozumiała; czuje, że jej prawa jako obywatela są łamane, a ona sama i jej sprawa nie mają żadnej wartości. Ponadto, przewlekłość wpływa również na jej sytuację zawodową, ponieważ nie może rozpocząć działalności jako notariusz ani nie może wziąć udziału w egzaminie referendarskim. Traci przez to znaczne kwoty pieniężne, ale i poczucie swojej wartości i satysfakcji z wykonywanej pracy. Z powyższych powodów skarżąca domaga się zasądzenia na jej rzecz kwoty 15.000 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r., poz. 75; dalej "ustawa"), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w tej sprawie trwa dłużej, niż to konieczne do wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Takie działanie organu państwa zostało w ww. ustawie zdefiniowane jako przewlekłość postępowania. Aby stwierdzić, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy ocenić w szczególności terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty (...), uwzględniając charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się strony zarzucającej przewlekłość postępowania (art. 2 ust. 2 ustawy). Ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 cyt. ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy. Należy jednak równocześnie zaznaczyć, że z samego faktu, że postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy, nie można wywodzić, że wystąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu cyt. ustawy (por. postanowienia NSA: z 31 stycznia 2019 r., sygn. akt II GPP 1/19, z 19 sierpnia 2011 r. o sygn. akt II OPP 27/11, z 25 lipca 2013 r. o sygn. akt II OPP 25/13, z 7 marca 2014 r. o sygn. akt II OPP 14/14, z dnia 3 października 2014 r. o sygn. akt I OPP 101/14; wymienione orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że ocena, czy na gruncie konkretnej sprawy wystąpiła przewlekłość postępowania, nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu obowiązujących zasad rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach (por. m.in. postanowienia NSA z: 21 sierpnia 2020 r., sygn. akt I GPP 9/20, 20 grudnia 2019 r., sygn. akt II FPP 18/19, 5 września 2019 r., sygn. akt II GPP 4/19, 28 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OPP 53/19, 31 stycznia 2019 r., sygn. akt II GPP 1/19). Obowiązek ten wynika z § 26 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r. – Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz. U. poz. 1202). W przepisie tym przewidziane zostały co prawda wyjątki od powyższej zasady, jednak niniejsza sprawa nie należy do kategorii spraw, która rozpoznawana jest poza kolejnością wpływu. Zaznaczyć ponadto należy, że skarżąca nie złożyła wniosku o przyspieszenie rozpoznania sprawy, co w przypadku jego uwzględnienia, mogłoby spowodować rozpoznanie sprawy z wyprzedzeniem innych spraw (§ 26 ust. 5 Regulaminu). Naczelny Sąd Administracyjny, uwzględniając powyższe okoliczności i poglądy orzecznictwa przywołane powyżej, uznał, że w sprawie nie doszło do przewlekłości postępowania. Skarga kasacyjna została bowiem wniesiona 8 listopada 2018 r. za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Następnie została przekazana do Naczelnego Sądu Administracyjnego 10 grudnia 2018 r., gdzie została zarejestrowana pod sygn. II GSK 1984/18 i skierowana do rozpoznania według kolejności wpływu. Z informacji uzyskanych z sekretariatu Wydziału II Izby Gospodarczej NSA wynika, że na chwilę obecną czas oczekiwania na rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie wynosi około 3 lata od jej wniesienia. Od wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie upłynęły zaś dwa lata i cztery miesiące. Sprawa nie oczekuje więc na rozpoznanie dłużej niż inne sprawy w Wydziale II Izby Gospodarczej NSA. Podkreślenia przy tym wymaga, że czas oczekiwania na rozpoznanie sprawy nie jest zależny do Sądu, lecz od ilości składanych skarg kasacyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy ma istotne znaczenie dla skarżącej – zarówno ze względu na jej życie osobiste, jak również zawodowe – a także że długi czas trwania może mieć dla skarżącej negatywne skutki finansowe i zdrowotne, wywołane stresem. Okoliczność ta nie zmienia jednak terminu rozpoznania sprawy przez NSA, tym bardziej, że skarżąca nie złożyła wniosku o przyspieszenie rozpoznania sprawy, ani oceny, czy w sprawie wystąpiła przewlekłość. Z uwagi więc na to, że czas oczekiwania na rozpoznanie skargi kasacyjnej trwa do chwili orzekania w sprawie skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania dwa lata i cztery miesiące, co jest uzasadnione niezależnymi od Sądu okolicznościami, to nie można było uznać, że w sprawie wystąpiła przewlekłość. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy postanowił jak w sentencji.