II FZ 996/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jan Rudowski, po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 823/15 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi P. B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 7 stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 823/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania P. B. (dalej "skarżący", "strona") prawa pomocy w zakresie częściowym, w sprawie z jego skargi na postanowienie Ministra Finansów z dnia 7 stycznia 2015 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji stwierdził, iż skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej (w wysokości 100 zł za doręczenie odpisu wyroku z uzasadnianiem) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazał, że jego sytuacja finansowa jest na tyle trudna, że nie jest w stanie dokonać wpłaty bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Skarżący oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim, razem z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca posiada nieruchomość rolną o pow. 57,2452 ha, nieruchomości związane z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz przedmioty o wartości powyżej 5 000 zł według załączonej ewidencji środków trwałych. Dochód żony w 2015 r. wyniósł 4 773,32 zł. Skarżący podał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza opiera się obecnie na wynajmie części pomieszczeń, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Przychody z najmu są jednocześnie przychodami z działalności gospodarczej. Strona oświadczyła, że uzyskuje dochody: ze stosunku pracy, przy czym aktualnie przebywa na zasiłku chorobowym, z tytułu renty inwalidzkiej po potrąceniach komorniczych otrzymuje 415,71 zł, z kolei z działalności gospodarczej poniósł stratę. Skarżący wskazał, że koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą ok. 2 230,- zł, przy czym gaz, prąd 460 zł, woda, kanalizacja 60 zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania 350 zł, telefon 100 zł, ubezpieczenie na życie 60 zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego 1 200 zł. Do wniosku załączono: zestawienie wydatków i obciążeń kredytowych, ewidencję środków trwałych, zeznanie podatkowe za 2015 r. oraz roczne obliczenie podatku przez organ rentowy (PIT 40-A) za 2015 r. dotyczące żony skarżącego. Odmawiając przyznania prawa pomocy sąd pierwszej instancji uznał, że wysokość należnej w sprawie opłaty kancelaryjnej nie jest obciążeniem ponad możliwości finansowe strony, a zatem wydatek w tej wysokości nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego żony. Uzyskują oni bowiem dochody z następujących źródeł: ze stosunku pracy skarżącego, z tytułu renty, a przede wszystkim z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. Za 2015 r. (zgodnie z zeznaniem PIT-36L) przychód z tego tytułu wyniósł 117 050,70 zł. Tym samym, jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia, średnie miesięczne przychody skarżącego kilkukrotnie przewyższają obciążenia z tytułu kosztów sądowych oraz deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego rodziny. Zdaniem sądu pierwszej instancji na ograniczenie możliwości płatniczych wnioskodawcy do granic zabezpieczenia minimum socjalnego nie wskazują wydatki realizowane w pozarolniczej działalności gospodarczej, a ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych, czy też prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że wnioskodawca nie posiada możliwości przeznaczenia środków finansowych na uiszczenie pełnych kosztów postępowania. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej i nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. W zażaleniu na postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i nadanie sprawie biegu. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że "Pokrzywdzony nie ma szans walczyć "o swoje" na legalnej drodze prawnej. Nasze dochody drastycznie spadły z powodu zamknięcia nie prawnego firmy przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Kościanie. Jesteśmy "bici" z każdej strony i nawet walka o swoje jest dla nas zamknięta z uwagi na barierę finansową". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, słusznie sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący nie spełnił warunków do przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy nie świadczą o spełnieniu tego warunku. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Słusznie Sąd pierwszej instancji zauważył, iż wysokość należnej w sprawie opłaty kancelaryjnej nie jest obciążeniem ponad możliwości finansowe skarżącego, a informacje, które skarżący ujawnił nie dawały podstaw do przyznania prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Trafnie sąd pierwszej instancji wskazał, iż skarżący dysponuje znacznym majątkiem: nieruchomościami oraz wartościowymi przedmiotami. Jak wynika z ewidencji środków trwałych na 2016 r., skarżący posiada m.in. cztery samochody, motocykl, ciągnik, cysterny. Już sam fakt posiadania znacznego majątku przemawia za tym, iż sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić bowiem należy, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania, a brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla również, że argumentem w niniejszej sprawie nie może być powołanie się na konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań. Sam bowiem fakt spłacania obciążających skarżącego kredytów nie może spowodować automatycznie zwolnienia strony z ponoszenia kosztów sądowych. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się bowiem stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowodministracyjnego. Odnosząc się natomiast do treści zażalenia wskazać należy, iż ogranicza się ono do gołosłownych twierdzeń o pogorszeniu sytuacji finansowej strony. Oświadczenia te nie zostały jednakże poparte żadnymi argumentami. W konsekwencji, za usprawiedliwioną należało uznać ocenę sądu pierwszej instancji, że przedstawione przez skarżącego okoliczności (niepodważone skutecznie w zażaleniu) nie dawały podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.