II FZ 987/12

Dnia 3 stycznia 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Anna Świderska po rozpoznaniu w dniu 3 stycznia 2013 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. B. i P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 października 2012 roku sygn. akt III SA/Po 812/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. B. i P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 18 maja 2012 roku nr [...] w przedmiocie: ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego za 2012 rok postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 25 października 2012 r., w sprawie sygn. akt III SA/Po 812/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił M. i P. B. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 18 maja 2012 r. w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku rolnym i w podatku od nieruchomości za 2012 r. W motywach orzeczenia sąd wskazał, że w uzasadnieniu zgłoszonego wniosku o przyznanie prawa pomocy podatnicy wskazali, że są małżeństwem, obowiązuje ich ustrój wspólności majątkowej i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Dochód miesięczny brutto rodziny określili na 1.386 zł (umowa o pracę Wnioskodawcy). Wskazali również, że posiadają grunty rolne o pow. 7,37ha. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że wnioskodawca czerpie dochody z trzech źródeł: stosunek pracy (1.386 zł brutto miesięcznie), wynajmowania majątku w ramach zarejestrowanej działalności gospodarczej (około 36.500 zł miesięcznie) oraz gospodarstwa rolnego (przychód ze sprzedaży płodów rolnych to 11.700 zł w 2009 r. oraz 19.000 zł w 2010 r., ok. 7.000 zł stanowią rocznie dopłaty ze środków UE). Poza nieruchomościami rolnymi (7,37ha) do wnioskodawców należą stacja benzynowa w B. (nieczynna od 2010 r.), stacja benzynowa w K. (oddana w dzierżawę) oraz stacja kontroli pojazdów w K. (oddana w dzierżawę). Zgodnie z zaskarżona decyzją grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej obejmują powierzchnię 11.480 m². Wnioskodawcy posiadają również samochód [...] z 1997r naczepę - cysterna, ciągnik [...], samochód [...] z 2008 r. (zakupiony na kredyt), samochód [...] z 1994 roku oraz samochód [...] z 2009 r. (zakupiony na kredyt). Przeciwko podatnikom prowadzone są postępowania egzekucyjne (administracyjne i sądowe) na łączną kwotę prawie 590.000 zł. Wnioskodawca oświadczył i udokumentował, że jego zobowiązania kredytowe wynoszą około 282.800 zł, a miesięczna suma rat kredytowych stanowi kwotę ok. 7.561 zł, zobowiązania z tytułu leasingu operacyjnego wynoszą około 64.000 zł. Natomiast miesięczne raty leasingowe 2.202 zł. Miesięczne koszty utrzymania rodziny wnioskodawcy określili na sumę ok. 2.380 zł. Postanowieniem z dnia 28 września 2012 r. referendarz sądowy w Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie podkreślając, że miesięczne dochody skarżących znacznie przewyższają obciążenia z tytułu wymaganych kosztów sądowych. Pismem z dnia 10 października 2012 r. skarżący wnieśli sprzeciw od przedmiotowego postanowienia wskazując, że znajdują się w trudnej sytuacji finansowej, a odmowa prawa pomocy nie pozwala im dochodzić swoich praw przed sądem. Rozpoznając wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że strona nie wykazała, iż jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślił, że ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Wskazał, że wnioskodawcy znaleźli się w trudnej sytuacji życiowej, jednakże z przedłożonych oświadczeń i treści dokumentów wynika, że ich sytuacja majątkowa w sposób jednoznaczny wyklucza ich z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Odmowę uwzględnienia żądania uzasadniają wysokość osiąganych przychodów, a także wysokość środków pozostających w faktycznej dyspozycji skarżących. W ocenie WSA ujemny wynik finansowy z prowadzonej przez skarżącego pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych, czy wszczęcie postępowań egzekucyjnych, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie są wystarczające dla przyjęcia, że skarżący nie posiadają możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. W tym zakresie wskazał, że średnie miesięczne przychody tylko z pozarolniczej działalności gospodarczej (bez przychodu z gospodarstwa rolnego oraz wynagrodzenia za pracę) w okresie siedmiu miesięcy 2012 roku wynosiły ok.36.500 zł wielokrotnie przewyższając obciążenia z tytułu kosztów sądowych oraz deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego. W tych okolicznościach sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący posiadają możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych, a w szczególności opłacenie wpisu, który w niniejszej sprawie został określony na kwotę 1.232 zł. Na powyższe postanowienie M. i P. B. wnieśli zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się jego uchylenia. W uzasadnieniu powtórzyli argumentację prezentowaną w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego wskazując równocześnie, że przeprowadzone w sprawie ustalenia nie odzwierciedlają stanu faktycznego, nie zasadnie bowiem sąd pierwszej instancji uznał, że posiadają majątek oraz różne źródła utrzymania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne bowiem skutecznie nie podważa oceny dokonanej prawidłowo przez sąd pierwszej instancji. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a.. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy w pełni zaakceptować rozstrzygnięcie wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, iż ciężar dowodu wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o jego przyznanie. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Naczelny Sąd Administracyjny podziela zapatrywania WSA, że ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie wynika, iż skarżący nie są w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych – wynoszących na obecnym etapie postępowania kwotę 1.232 zł – bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak bowiem wskazał sąd pierwszej instancji średniomiesięczne przychody z działalności gospodarczej (bez przychodu z gospodarstwa rolnego oraz wynagrodzenia za pracę) w ciągu siedmiu miesięcy 2012 r. wynoszą ok. 35.000 zł. Jest to kwota, która wielokrotnie przekracza wysokość wpisu sądowego, a także wysokość kosztów utrzymania koniecznego rodziny. Celnie również WSA uznał, że ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych, czy wszczęcie postępowań egzekucyjnych, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że skarżący nie posiadają możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Oceny tej wnioskodawca nie podważył w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie gołosłowną polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem sądu pierwszej instancji. Z tych względów, uznając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji