II FZ 961/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Andrzej Jagiełło (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A.U. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 października 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 690/16 w zakresie zmiany postanowienia w zakresie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi A.U. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 20 kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.

II FZ 961/16 Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 października 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 690/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 716) - dalej p.p.s.a., odmówił A.U. (skarżący) zmiany postanowienia z 8 sierpnia 2016 r., o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 20 kwietnia 2016 r., w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej A.U. - jako członka zarządu - za zaległości podatkowe "U" sp. z o.o. w podatku od towarów i usług za grudzień 2009 r., oraz styczeń, luty, marzec 2010 r., wraz z odsetkami za zwłokę. Skarżący pismem z dnia 11 lipca 2016 r., wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z powodu niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Postanowieniem z 8 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Od powyższego postanowienia skarżący pismem z dnia 12 września 2016 r., wniósł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Natomiast pismem z dnia 13 września 2016 r., skarżący wniósł o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 sierpnia 2016 r., w trybie art. 61 § 4 p.p.s.a., przez uwzględnienie wniosku z dnia 11 lipca 2016 r. o wstrzymanie wykonania decyzji. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych istotnych składników zaliczanych do majątku ruchomego, nie posiada żadnych akcji ani obligacji, czy oszczędności, a jedynym istotnym składnikiem majątkowym jest prawo użytkowania wieczystego nieruchomości niezabudowanej o wartości 1.187.685 zł (według operatu szacunkowego), dla której prowadzona jest księga wieczysta [...] w Sądzie Rejonowym w Z. Na nieruchomości tej ustanowione są hipoteki (umowna i przymusowe) na rzecz M. Bank S.A. (aktualnie A. Bank S.A.) w kwocie 1.187.600 zł tytułem zabezpieczenia udzielonego kredytu, na rzecz Skarbu Państwa: Prokuratury Okręgowej w S. w kwocie 1.187.685 zł tytułem zabezpieczenia kar i roszczeń, Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. w kwocie 945.373 zł tytułem zabezpieczenia należności wynikającej z decyzji, która została utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją. W ocenie skarżącego, uwzględniając jego sytuację finansową i majątkową oraz dokonanie przez organ podatkowy w dniu 5 sierpnia 2016 r. ww. wpisu hipoteki przymusowej, wykonanie decyzji na obecnym etapie postępowania możliwe jest jedynie poprzez przeprowadzenie egzekucji z rachunków bankowych skarżącego, co niewątpliwie skutkować będzie utratą płynności finansowej i w konsekwencji wypowiedzeniem przez banki kredytujące umów kredytowych. Dalsze czynności egzekucyjne i całkowita utrata wiarygodności skarżącego doprowadzi do znacznego ograniczenia współpracy z dotychczasowym kontrahentami, bądź nawet jej zakończenia, co z kolei skutkować może zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej. Zdaniem skarżącego udzielenie ochrony tymczasowej do czasu uprawomocnienia się orzeczenia sądowego w żaden sposób nie będzie skutkować negatywnie dla organu i jednocześnie wyeliminuje ryzyko narażenia skarżącego na znaczną szkodę, jak również ryzyko spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Do wniosku załączono wyciąg z operatu szacunkowego dotyczący wyceny ww. nieruchomości niezabudowanej i odpis z księgi wieczystej tej nieruchomości. Postanowieniem z dnia 3 października 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił skarżącemu zmiany postanowienia tego Sądu z 8 sierpnia 2016 r. Zdaniem Sądu, ocena wniosku skarżącego o zmianę postanowienia tutejszego Sądu z 8 sierpnia 2016 r., poczyniona w kontekście przesłanek wynikających z art. 61 § 4 p.p.s.a., nie daje podstaw do jego uwzględnienia. Wnioskodawca nie wykazał bowiem zaistnienia takiej okoliczności, która uzasadniałaby zmianę przedmiotowego postanowienia. Skarżący pismem z dnia 15 listopada 2016 r., wniósł stanowiące przedmiot niniejszego postępowania zażalenie na to postanowienie z dnia 3 października 2016r. Zarzucił mu naruszenie art. 61 § 4 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, polegającą na przyjęciu, że skarżący składając wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji nie wykazał w sposób należyty przesłanki wynikającej z tego przepisu, to jest zmiany okoliczności sprawy oraz przesłanek wynikających z art. 61 § 3 p.p.s.a. w zakresie wykazania, że w związku z wykonaniem zaskarżonej decyzji zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy, a zatem należało je uchylić, a sprawę przekazać Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. Wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, skarżący we wniosku o zmianę postanowienia z dnia 8 sierpnia 2016 r., powołał szereg nowych okoliczności w rozumieniu art. 61 § 4 p.p.s.a., które Sąd miał obowiązek rozważyć pod kątem wystąpienia którejś z przesłanek wstrzymania wykonania decyzji w rozumieniu art. 61 § 3 p.p.s.a., a czego nie uczynił, czym naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 166 tej ustawy. W myśl art. 141 § 4 p.p.s.a., który ma zastosowanie w niniejszej sprawie na zasadzie wynikającej z art. 166 tej ustawy, uzasadnienie postanowienia powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w zażaleniu, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił z jakich przyczyn pominął wydając zaskarżone postanowienie, podnoszone przez skarżącego we wniosku nowe okoliczności świadczące o spełnieniu przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Skarżący bowiem we wniosku oświadczył, że nie posiada żadnych istotnych składników zaliczanych do majątku ruchomego, nie posiada żadnych akcji ani obligacji, czy oszczędności, a jedynym istotnym składnikiem majątkowym jest prawo użytkowania wieczystego nieruchomości niezabudowanej o wartości 1.187.685 zł (według operatu szacunkowego), dla której prowadzona jest księga wieczysta [...] w Sądzie Rejonowym w Z. Na nieruchomości tej ustanowione są hipoteki (umowna i przymusowe) na rzecz M. Bank S.A. (aktualnie A. Bank S.A.) w kwocie 1.187.600 zł tytułem zabezpieczenia udzielonego kredytu, na rzecz Skarbu Państwa: Prokuratury Okręgowej w kwocie 1.187.685 zł tytułem zabezpieczenia kar i roszczeń, Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. w kwocie 945.373 zł tytułem zabezpieczenia należności wynikającej z decyzji, która została utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją. W ocenie skarżącego, do której Sąd się nie odniósł, wykonanie decyzji na obecnym etapie postępowania możliwe jest jedynie poprzez przeprowadzenie egzekucji z rachunków bankowych skarżącego, co niewątpliwie skutkować będzie utratą płynności finansowej i w konsekwencji wypowiedzeniem przez banki kredytujące umów kredytowych. Sąd pominął też te twierdzenia skarżącego, że dalsze czynności egzekucyjne i całkowita utrata wiarygodności skarżącego doprowadzi do znacznego ograniczenia współpracy z dotychczasowym kontrahentami, bądź nawet jej zakończenia, co z kolei skutkować może zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej. Niezależnie od powyższego podnieść należy, że ustawodawca w art. 61 § 3 p.p.s.a. uzależnił prawo sądu do wstrzymania wykonania decyzji od spełnienia choć jednej z wymienionych w tym przepisie pozytywnych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Są nimi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Ustawodawca nie uregulował w jaki sposób skarżący, we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji powinien wykazać, istnienie okoliczności uzasadniających spełnienie choć jednej z nich. Procedura postępowania przed sądami administracyjnymi nie przewiduje możliwości przeprowadzenia postępowania dowodowego, za wyjątkiem uzupełniającego, wykorzystywanego jedynie pomocniczo, dowodu z dokumentu w trybie i na zasadach art. 106 § 3 p.p.s.a. Z tej przyczyny, stosując wykładnię funkcjonalną uznać należy, że wykazanie istnienia faktów uzasadniających twierdzenie o spełnieniu warunków przyznania ochrony tymczasowej poprzez wstrzymanie wykonania decyzji w toku postępowania przed sądem administracyjnym powinno odbywać się poprzez ich uprawdopodobnienie, które zezwala na przyjęcie za wiarygodne istnienie faktów, z którymi określony przepis wiąże skutki prawne, na podstawie oświadczenia strony złożonego we wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 14 listopada 2006r., II FZ 489/06 CBOSA). Sposób ten stosowany jest w postępowaniu sądowym w rozstrzyganiu kwestii ubocznych (wpadkowych), do których należy między innymi rozstrzyganie w przedmiocie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. Tym samym nie można uznać za prawidłowe stanowiska Sądu pierwszej instancji, który odmawiając skarżącemu zmiany postanowienia z dnia 8 sierpnia 2016r., uzasadniał to brakiem przedstawienia przez stronę we wniosku nowych, konkretnych okoliczności, popartych stosownymi dokumentami, które w istocie wskazywałyby na wystąpienie na skutek wykonania decyzji niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wniosek o zmianę postanowienia w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji jest pismem w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powinien spełniać wymogi, o których mowa w art. 46 § 1 p.p.s.a., w tym w pkt 3 wskazującym, że elementem przedmiotowo istotnym każdego pisma jest jego osnowa. Skarżący w osnowie wniosku powinien przedstawić nowe (art. 61 § 4 p.p.s.a.) okoliczności uzasadniające wstrzymanie wykonania decyzji, tworzące tło dla rozważenia zastosowania przez sąd art. 61 § 3 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie, wbrew stanowisku Sądu, skarżący wywiązał się z tego obowiązku. Wynikająca z art. 61 § 3 p.p.s.a. przesłanka wstrzymania wykonania decyzji jaką jest wystąpienie ryzyka spowodowania trudnych do odwrócenia skutków stanowi podstawę do swobodnej interpretacji sądu, który rozpatruje ją w kategorii skutków prawnych lub faktycznych wykonania decyzji, które raz zaistniałe, spowodują istotną bądź trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (Por. np. postanowienie NSA z dnia 7 września 2010 roku, II GSK 1003/10; postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 16 lipca 2010 II SA/Gl 630/10, CBOSA). Omawiana przesłanka wstrzymania wykonania decyzji przez sąd bywa określana również jako odnosząca się do zmian faktycznych oraz prawnych w sytuacji skarżącego, które nie muszą mieć ściśle ekonomicznego charakteru. W sytuacji, kiedy skarżącym ubiegającym się o udzielenie ochrony tymczasowej jest podmiot prowadzący działalność gospodarczą, a taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, to okolicznością tłumaczącą wstrzymanie wykonania decyzji przez sąd jest ryzyko zakończenia prowadzenia tej działalności (por. np. postanowienie NSA z dnia 11 czerwca 2008 roku, II FZ 208/08; czy postanowienie WSA w Lublinie z dnia 20 grudnia 2007 roku I SA/Lu 723/07; CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela poglądy wyrażone w tych postanowieniach. Tym samym uznać należy, że skarżący we wniosku o zmianę postanowienia z dnia 8 sierpnia 2016 r., w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji wskazał istnienie nowych okoliczności w rozumieniu art. 61 § 4 p.p.s.a., potwierdzających spełnienie przesłanki wstrzymania wykonania decyzji jaką jest ryzyko spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (art. 61 § 3 p.p.s.a.), do których Sąd powinien się odnieść, a czego nie zrobił, rozpoznając wniosek skarżącego z dnia 13 września 2016 r., i czym naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. W tej sytuacji, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił uchylić zaskarżone postanowienie w całości oraz przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. Sąd ten ponownie rozpoznając wniosek skarżącego o zmianę postanowienia z dnia 8 sierpnia 2016 r., powinien uwzględnić rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione powyżej. Jednocześnie Sąd powinien też uwzględnić okoliczność, że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 30 stycznia 2017 r., sygn. akt II FZ 960/16, uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 sierpnia 2016 r. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Dalszy bieg postępowania w sprawie niniejszej uzależniony będzie zatem od wyniku tamtego postępowania, zainicjowanego wnioskiem skarżącego z dnia 11 lipca 2016r. Wskazując na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 i § 1 p.p.s.a.