II FZ 961/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Małgorzata Wolf-Kalamala po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "M. I." sp. zo.o. z/s w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 sierpnia 2013 r. sygn. akt I SA/Sz 390/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "D. I." sp. z o.o. z/s w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 25 lutego 2013 r. nr ... w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2009 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Sz 390/13 Wojewódzki Sad Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej jako "Ppsa", odmówił M. I. sp. z o.o. z/s w K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawiając stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 2000 zł. W odpowiedzi złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku, który mogłaby spieniężyć na potrzeby tej opłaty. Podniosła także, że w zeszłym roku poniosła znaczną stratę finansową, na dowód czego załączyła deklarację CIT-8. Dodała, że nie ma żadnych środków na rachunkach bankowych, wystawiono wobec niej szereg tytułów wykonawczych w związku z zaległościami podatkowymi i składkami na ubezpieczenie społeczne. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 800.100 zł, wartość środków trwałych to kwota 27.092,95 zł, a strata podatkowa za ostatni rok obrotowy 594.279,80 zł. Wykazała ponadto jeden rachunek bankowy, którego stan na koniec kwietnia 2013 r. wynosił 69,11 zł. Do wniosku skarżąca dołączyła kopie pisma ZUS z dnia 12 lutego 2013 r. o przekazaniu tytułów wykonawczych w związku ze zbiegiem egzekucji sądowej i administracyjnej, zawiadomienia z dnia 18 lutego 2013 r. o wszczęciu egzekucji (należność główna 31.054,30 zł), zawiadomienia z dnia 18 lutego 2013 r. o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z dnia 19 marca 2013 r., upomnienia Nr UP 3494/13 z 28 marca 2013 r., tytułu wykonawczego z dnia 14 marca 2013 r., postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 25 kwietnia 2013 r. odmawiającego zwolnienia spod egzekucji zajętego prawa majątkowego. Następnie uzupełniając przedstawioną dokumentację na wezwanie referendarza sądowego przedłożyła również rachunek zysków i strat za 2012 r., zestawienia sald i obrotów kont analitycznych za maj 2013 r., wyciągi bankowe za okres od dnia 27 lutego 2013 r. do dnia 24 maja 2013 r., kopie deklaracji VAT-7 za luty, marzec, kwiecień 2013 r., kopie rejestru sprzedaży i zakupów z załącznikami, oświadczenie, że nie prowadzi "KASY" i o prowadzeniu rozliczeń za pośrednictwem banku lub kont rozrachunkowych. Wskazując na motywy odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca inicjując postępowanie sądowoadministracyjne powinna przewidzieć, iż następstwem podjętych przez nią działań będzie konieczność zapłaty wpisu sądowego i w tym celu powinna poczynić stosowne oszczędności. Odnosząc się do przedstawionych informacji na temat kondycji finansowej Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie pełnych kosztów sądowych, sprowadzających się na obecnym etapie sprawy do wpisu od skargi w kwocie 2.000 zł. W ocenie Sądu, skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach (w 2012 r. deklarowane przychody wyniosły 2.197.504,22 zł), natomiast wykazana strata (w 2012 r. w wysokości 594.279,80 zł zgodnie z CIT-8), która stanowi wynik bilansowy nadwyżki kosztów nad przychodami, skutkujący brakiem lub obniżeniem dochodu do opodatkowania, nie świadczy jeszcze o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe. W 2012 r. skarżąca uzyskała przychody netto ze sprzedaży w kwocie 1.923.034,96 zł. Z kopii deklaracji VAT-7 oraz rejestrów zakupów i sprzedaży wynikały znaczne obroty z działalności gospodarczej z tytułu świadczonych usług i dokonywanych dostaw: za miesiące luty, marzec, kwiecień 2013 r. deklarowała obroty odpowiednio w kwotach 48.590 zł, 69.618 zł, 73.423 zł) i za wymieniony okres zadeklarowała z tytułu dostaw łącznie 191.881 zł, z tytułu zakupów 234.802 zł. Sąd podkreślił, że okolicznością potwierdzającą, iż skarżąca ma możliwości płatnicze i obraca środkami pieniężnymi jest dokonywanie rozrachunków z tytułu zobowiązań wobec kontrahentów jak i z tytułu podatków i składek na ubezpieczenia społeczne. Z danych zawartych w bilansie wynikało, że sytuacja skarżącej była na koniec 2012 r. stabilna. Spółka wykazała bowiem aktywa obrotowe na kwotę 2.527.886,05 zł (w tym należności krótkoterminowe 171.993,13 zł, inwestycje krótkoterminowe 3.782,48 zł ), a zobowiązania na kwotę 1.506.577,20 zł. Natomiast, majątek trwały na koniec poprzedniego roku obrotowego miał wartość 27.092,95 zł. Nadto, niskie saldo na rachunkach bankowych nie dawało podstawy do uznania o braku środków finansowych i stwierdzenia, że w najbliższej przyszłości skarżącą nie będzie posiadała środków finansowych w wysokości pozwalającej na ponoszenie pełnych kosztów sądowych, w tym na uiszczenie wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Saldo na koncie bankowym określane jest bowiem na dany moment i może ulec zmianie. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy działalność jest rozliczana wyłącznie za pośrednictwem konta bankowego. Ponadto Sąd uznał, że za zasadnością wniosku nie przemawiała również wykazana wysokość poniesionej straty za 2012 r., gdyż ta jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Pomimo deklarowanej straty, skarżąca posiada bowiem kapitał własny o wartości 1.048.401,80 zł, kapitał podstawowy o wartości równej 1.994.100 zł. Nadto, wykazanie w danym roku straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej i taka sytuacja nie miała miejsca również w sprawie. W ocenie Sądu, z akt sprawy nie wynikało by skarżąca zaprzestała prowadzić działalność gospodarczą i by utraciła płynność finansową. Skarżąca, pomimo deklarowanych problemów finansowych funkcjonuje nadal w obrocie, prowadząc działalność gospodarczą i utrzymując określony poziom płynności finansowej. Z analizy sytuacji finansowej skarzącej nie wynikało przy tym, jakoby konieczność poniesienia wydatków związanych z prowadzonymi postępowaniami sądowoadministracyjnymi doprowadziła do utraty tej płynności. Sąd stwierdził, że za zasadnością przyznania prawa pomocy nie mogła także przemawiać konieczność spłaty ciążących na skarżącej zobowiązań, czy też ich egzekucja. Okoliczności te nie mogą mieć bowiem pierwszeństwa przed uiszczeniem kosztów sądowych. Sąd zaznaczył, że pomimo wskazywania na istnienie trudności finansowych skarżąca nie składała wniosku o ogłoszenie upadłości, czy likwidacji, kontynuuje działalność gospodarczą, posiada majątek, co pozwala przyjąć, iż nie istnieją przeszkody do uzyskania środków pieniężnych na poniesienie pełnych kosztów sądowych. Na powyższe orzeczenie skarżąca złożyła zażalenie, w którym wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wniesiony środek odwoławczy oparła na zarzucie naruszenia art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa poprzez stwierdzenie, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych, mimo że przedłożone dokumenty jednoznacznie pokazują, iż skarżąca takich środków nie posiada. W uzasadnieniu skarżąca stwierdziła, że przedstawiła wszystkie stosowne dokumenty, które pokazywały jej sytuację majątkową. Wskazała, że ostatni rok zamknęła znaczną stratą oraz powołała się na okoliczność licznych, toczących się wobec niej postępowań egzekucyjnych. Dodała, że nie jest w stanie regulować bieżących zobowiązań, co potwierdzały przedstawione rachunki, wskazujące na brak jakichkolwiek wolnych środków. W ocenie skarżącej, Sąd pierwszej instancji analizował jej sytuację za 2012 r., a nie bieżącą kondycję finansową. Podniosła, że od końca 2012 r. nastąpił dalszy regres w jej działalności, pojawiły się zajęcia komornicze, co spowodowało, iż skarżąca nie ma środków na pokrycie opłat sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Zgodnie z treścią art. 199 Ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 Ppsa, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Wychodząc z tej płaszczyzny rozważań i uwzględniając istniejący w tym zakresie dorobek orzecznictwa sądowego za trafne uznać trzeba stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, że skarżąca jako podmiot gospodarczy prowadzący we własnym imieniu, na własny rachunek i ryzyko działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze nie wykazała braku możliwości wygospodarowania środków finansowych na ciążące na niej opłaty sądowe. Z analizy akt sprawy wynika, że skarżąca cały czas prowadzi działalność gospodarczą i obraca znacznymi środkami pieniężnymi, przewyższającymi w sposób zdecydowany należności sądowe powstałe na obecnym etapie postępowania. W tej sytuacji przekonuje stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który odwołując się do wskazanego wyżej poziomu obrotów skarżącej, wielkości kapitału zakładowego i wartości majątku trwałego i porównując to z wielkością wpisu sądowego doszedł do przekonania, że strona nie wykazała, iż nie posiada środków lub nie jest w stanie takowych wygospodarować. Wnioski zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia są tym bardziej zasadne gdy uwzględnić, że skarżąca mimo twierdzenia, iż nie pokrywa innych znacznie wyższych, bieżących zobowiązań, nie zgłasza wniosku o upadłość, co nakazuje sądzić, że ma jednak możliwość uzyskania (mimo obciążeń, wystawionych tytułów egzekucyjnych i zajęć komorniczych) środków na ten cel, a tym bardziej na koszty sądowe wynoszące na obecnym etapie 2000 zł. Dodać należy, że argumentacja zażalenia w żaden sposób nie podważa prawidłowości analizy Sądu pierwszej instancji. Powiela jedynie argumenty, które Sąd pierwszej instancji w sposób logiczny i zasadny odparł w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Sąd odwoławczy podziela zatem stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który należycie ocenił sytuację finansową skarżącej przez pryzmat przesłanek warunkujących zwolnienie osoby prawnej od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Ppsa, orzeczono jak w sentencji