II FZ 951/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia WSA (del.) Teresa Randak po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. F. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 14 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Sz 1488/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 14 października 2013 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności byłego członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości w podatku od osób prawnych za 2008 r. wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 1488/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie przyznał Z. F. (dalej określany zamiennie "wnioskodawca" lub "skarżący") prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, oddalając wniosek w pozostałym zakresie. 1.1.Uzasadniając w/w postanowienie, Sąd I instancji wskazał, że stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 roku, poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). 1.2.Sąd przyjął, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie w pełnym zakresie tj. obejmującym zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Wskazał przy tym, że z akt sprawy i oświadczenia skarżącego złożonego na formularzu PPF nie wynika, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, albowiem uzasadniając swój wniosek wskazał, iż utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.800,00 złotych miesięcznie. Wprawdzie wskazał, że należy od tej kwoty odjąć "obciążenia komornicze i składkowe", jednakże z akt administracyjnych i sądowych wynika, że było prowadzone postępowanie egzekucyjne jedynie do majątku Spółki "M.". Do akt załączono jedynie 2 tytuły wykonawcze wystawione na tę właśnie Spółkę. W aktach brak jest natomiast dokumentacji odnoszącej się do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego do majątku skarżącego, jak również dokumentów potwierdzających wysokość środków zajętych przez komornika. Ponadto skarżący nie wykazał żony jako osoby prowadzącej z nim wspólne gospodarstwo domowe, przy czym jednocześnie podał, odnosząc się do stanu majątkowego osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, że między nim a żoną istnieje rozdzielność majątkowa. Wobec tego Sąd uznał, że wnioskodawca nie spełnił przesłanek uzasadniających zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych. Zaznaczył, że na aktualnym etapie postępowania skarżący powinien uiścić 250,00 złotych tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, a uzyskuje dochody ponad 1.000,00 zł, co stanowi wystarczają kwotę na poniesienie kosztów. Z udzielonych przez niego informacji wynika ponadto, że z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a istniejący między małżonkami ustrój rozdzielności majątkowej nie stoi na przeszkodzie prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego. Sąd podkreślił nadto, że skarżący nie ujawnił sytuacji majątkowej i dochodów swojej żony, powołując się na rozdzielność majątkową. W ocenie Sądu, pozostawanie w związku małżeńskim ma istotne znaczenie dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy, gdyż zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59 ze zm., zwanej dalej: "k.r.o.") oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. 2. W zażaleniu na w/w postanowienie skarżący podniósł, że Sąd I instancji uznał go za osobę będącą w "w pełni ubóstwa" w odniesieniu do ustanowienia adwokata z urzędu, zaś jako osobę nie będącą "w pełni ubóstwa" w odniesieniu do odmowy zwolnienia z tytułu wpisu od skargi kasacyjnej. Zaznaczył ponadto, że Sąd powołał się na nieprawdziwe ustalenia jakoby prowadził wspólne gospodarstwo domowe z żoną, z którą ustanowiona jest rozdzielność majątkowa i która mieszka pod innym adresem. W ocenie skarżącego odmowa zwolnienia z kosztów sądowych stanowić może "podstawę do stwierdzenia nieważności całego postępowania – także jako szykana blokująca roszczenie o uznaniu przez Sąd stanu faktycznego". Skarżący dołączył do zażalenia kserokopię protokołu Sądu Rejonowego Szczecin – Centrum, Wydziału VI Egzekucyjnego z dnia 12 stycznia 2010 r. oraz protokołu Sądu Rejonowego I Wydziału Cywilnego w G. z dnia 15 września 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, w związku z tym zażalenie podlega oddaleniu. Wbrew twierdzeniom skarżącego, które przedstawił w zażaleniu, należy ocenić jako prawidłową konstatację Sądu pierwszej instancji, że nie wykazał on, iż jego sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. 3.1. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (postanowienia NSA z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Odmawiając przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Sąd pierwszej instancji analizował sytuację majątkową skarżącego, zobrazowaną jego oświadczeniami oraz przedłożonymi do akt sprawy dokumentami źródłowymi. Z użytego przez ustawodawcę w art. 246 § 1 p.p.s.a. wyrażenia "...gdy wykaże..." wynika, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeżeli postawa strony, która wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzać jej sytuację majątkową, uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej, to zachodzą uzasadnione podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy, wobec braku realizacji przez stronę obowiązku wynikającego z art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2010 r., II FZ 255/10; publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). 3.2. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wywiązał się należycie z nałożonego na niego na mocy art. 255 p.p.s.a. obowiązku przedłożenia dokumentów źródłowych. Nie przestawił szeregu dokumentów, o które był wzywany ani nie wyjaśnił wątpliwości co do jego sytuacji majątkowej. W zażaleniu skarżący nie przedstawił popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa. Do zażalenia dołączył załączniki, w tym kserokopię protokołu Sądu Rejonowego I Wydziału Cywilnego w G. z dnia 15 września 2010 r., z którego wynika m.in., że nie przysługuje mu świadczenie emerytalne i rentowe (ad. 15 protokołu). Z kolei z druku PPF (karta 30 akt sądowych) opatrzonego datą 31 marca 2014 r. wynika, że skarżący uzyskuje emeryturę w kwocie 1.800,00 zł., pomniejszoną o obciążenia komornicze. W rubryce nr 10.Dochody, skarżący wykazał dochód netto (po potrąceniach komorniczych) w wysokości 1.070,00 zł. Wbrew twierdzeniu zawartemu w zażaleniu – to nie Sąd I instancji nieprawidłowo ustalił, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, ale skarżący w rubryce "8.Stan majątkowy osób pozostających ze mną we wspólnym gospodarstwie domowym" formularza PPF wpisał "Sądowa rozdzielność wspólności majątkowej małżeńskiej". W opisanej sytuacji Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w zakresie częściowym, tym bardziej, że oświadczenia strony składane przed różnymi organami – w zależności od ich charakteru – różnią się w sposób zasadniczy. Poza sporem pozostaje fakt, że skarżący posiada miesięczne dochody w kwocie przekraczającej 1.000,00 zł, że nie wykazał istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, w tym dochodów żony, nie przedłożył – żądanych w trybie art. 255 p.p.s.a – dokumentów. Wobec uchylania się skarżącego od przedstawienia żądanych dokumentów, należało stwierdzić, że skarżący nie zrealizował ciążącego na nim na mocy art. 246 § 1 p.p.s.a. obowiązku i nie wykazał zasadności przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zarówno ustanowienie adwokata, jak i zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 243 p.p.s.a., sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, w jej interesie leży zatem przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek w tym zakresie. To strona powinna (czego w rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił) przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. 3.3. Nie ma też racji skarżący zarzucając Sądowi I instancji zastosowanie rozbieżnej oceny do spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim wymaga wskazania, że przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym i częściowym nie są tożsame. Zgodnie bowiem z art. 246 § 1pkt 1 p.p.s.a. w zakresie całkowitym przyznanie pomocy następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. 3.4. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.