II FZ 943/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 października 2016 r. sygn. akt I SA/Łd 1354/15 w zakresie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 3 września 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 27 października 2016 r., sygn. akt I SA/Łd 1354/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej J. S. (dalej "skarżący") w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 3 września 2015 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 29 września 2016 r. odrzucił skargę kasacyjną skarżącego od wyroku tego Sądu z dnia 5 maja 2016 r. oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi. Sąd ustalił, że wyrok został doręczony pełnomocnikowi skarżącego w dniu 6 lipca 2016 r. W tej sytuacji ostatnim dniem trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, był dzień 5 sierpnia 2016 r. (piątek), natomiast skarga kasacyjna została nadana dopiero w poniedziałek 8 sierpnia 2016 r. Postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 13 października 2016 r. W toku postępowania skarżący był reprezentowany przez radcę prawnego I. K. W. która w dniu 26 kwietnia 2016 r. udzieliła substytucji radcy prawnemu M. W. W dniu 20 października 2016 r. pełnomocnicy skarżącego złożyli do sądu wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej zostało przekazane do realizacji radcy prawnemu M. W. – pracownikowi kancelarii. Taki stan rzeczy spowodowany był faktem, że radca prawny M. W. znał sprawę, sporządził szereg pism zarówno w postępowaniu podatkowym jak i sądowoadministracyjnym. Pełnomocnicy podali, że uchybienie terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej nastąpiło bez ich winy, ponieważ małoletni syn radcy prawnego I. K. W. został hospitalizowany i przebywał w szpitalu do dnia 6 sierpnia 2016 r. Było to powodem braku nadzoru nad przebiegiem i terminowością złożenia skargi przez pracownika, któremu powierzono wykonanie tych czynności. Natomiast radca prawny M. W. zarówno przed jak i w okresie biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej niejednokrotnie wyjeżdżał w celach rodzinnych do siostry swej matki, która cierpiała od wielu lat na chorobę nowotworową. Chora mieszkała sama, a będąc w podeszłym wieku wymagała szczególnej opieki. Matka radcy prawnego zobowiązała się również do pomocy swej siostrze, a będąc również osobą w podeszłym wieku zmagającą się od wielu lat z depresją, która szczególnie nasiliła się w ostatnim okresie. Z tego też względu wymagała opieki podczas podróży. Ciągły stres oraz zaangażowanie w pomoc najbliższej rodzinie wpłynął negatywnie na stan zdrowia radcy prawnego, który zmuszony był do podjęcia z początkiem roku specjalistycznego leczenia. Niestety, traumatyczna atmosfera w najbliższym mu otoczeniu - rodzinie nie dawała pozytywnych skutków jego leczenia i w miesiącu sierpniu lekarz specjalista skierował M. W. na pobyt do szpitala. Jednakże ze względu na stan w jakim byli jego rodzice i obowiązki związane z chorą siostrą matki nie skorzystał z tego skierowania (do wniosku załączono skierowanie do szpitala). Stres związany z w/w zdarzeniami spowodował, iż błędnie przyjęto jako dzień odbioru przesyłki czwartek 7 lipca 2016 r. (czwartek jest dniem zwyczajowo przyjętym dla odbioru korespondencji w kancelarii), choć w rzeczywistości przesyłkę tę przyjęto w środę 6 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, stwierdził, że żadna ze wskazanych we wniosku okoliczności, ani choroba syna radcy prawnego I. K. W., ani choroba siostry matki pełnomocnika substytucyjnego nie stanowiła takiej przeszkody, która uniemożliwiała pełnomocnikom terminowe wniesienie skargi kasacyjnej. Sąd wskazał, że wymienione we wniosku okoliczności nie przeszkodziły pełnomocnikom w sporządzeniu obszernej skargi kasacyjnej. Zdaniem Sądu z uzasadnienia wniosku o przywrócenie terminu wynika, że skarga kasacyjna nie została wniesiona w dniu 5 sierpnia 2016 r., gdyż pełnomocnicy działali w błędnym przekonaniu, że zaskarżony wyrok został doręczony do kancelarii w dniu 7 lipca 2016 r. (tj. czwartek, który zwyczajowo jest dniem przyjętym dla odbioru korespondencji w kancelarii), a zatem ostatnim dniem do jej wniesienia jest poniedziałek 8 sierpnia 2016 r. Na powyżej powołane rozstrzygnięcie pełnomocnicy skarżącego wnieśli zażalenie domagając się jego uchylenia w całości. W zażaleniu zarzucili naruszenie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), poprzez jego błędną wykładnię oraz naruszenie art. 87 § 1 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię. W uzasadnieniu powtórzyli argumentację z wniosku o przywrócenie terminu o ich ciężkich sytuacjach życiowych. Podnieśli, że fakt sporządzenia skargi kasacyjnej oznacza, że pełnomocnicy starali się pomimo wystąpienia opisanych okoliczności wywiązać z obowiązku sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Ponadto wskazali, że Sąd nie wziął pod uwagę art. 87 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym brak winy w uchybieniu terminu należy uprawdopodobnić, a nie udowodnić. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu. Zgodnie z przepisem art. 86 § 1 p.p.s.a. jeśli strona nie dokonała w terminie określonej czynności procesowej, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Warunkiem przywrócenia terminu jest jednak by uchybienie nastąpiło bez winy strony. Jak wynika z treści art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uprawdopodobnienie z art. 87 § 2 p.p.s.a. nie oznacza udowodnienia braku winy. Najogólniej rzecz ujmując, brak winy jest warunkiem koniecznym zasadności wniosku o przywrócenie terminu i polega na dołożeniu szczególnej oraz należytej staranności przy dokonywaniu czynności, do której strona jest zobowiązana i można o nim mówić jedynie wówczas, gdy przeszkody powstałej w jego dochowaniu nie można było przezwyciężyć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przy ocenie, czy uchybienie terminu było zawinione należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Skoro art. 87 § 2 p.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu jest więc dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie (postanowienie NSA z dnia 12 lutego 2015 r., I OZ 91/15, LEX nr 1643289). W sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych przez tego pełnomocnika. Na gruncie niniejszej sprawy przedmiotem oceny Sądu pozostaje zachowanie radcy prawnego ustanowionego w sprawie oraz pełnomocnika substytucyjnego, reprezentujących stronę w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Na zawodowych pełnomocnikach ciąży niewątpliwie obowiązek dochowania należytej staranności wymaganej od profesjonalistów i taki też miernik należy przyjąć jako wzorzec oceny zawinienia w przekroczeniu terminu do dokonania czynności procesowej. Mając zatem na uwadze okoliczności sprawy przedstawione we wniosku o przywrócenie terminu, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafnie Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił ten wniosek. Nie można bowiem przyjąć, że pełnomocnicy wykazali brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Zasadność złożonego wniosku o przywrócenie terminu wywodzona jest bowiem z faktu ciężkich sytuacji rodzinnych pełnomocników oraz ze złego stanu zdrowia pełnomocnika substytucyjnego, który potwierdzony został wystawionymi zaświadczeniami lekarskimi. Należy podkreślić, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż samo zwolnienie lekarskie nie jest potwierdzeniem braku winy w uchybieniu terminu. Niekoniecznie musi ono bowiem oznaczać niemożność dokonania w sposób prawidłowy konkretnej czynności procesowej. Podstawową kwestią podnoszoną przez pełnomocników składających zażalenie jest to, że ciężka sytuacja życiowa pełnomocnika substytucyjnego oraz jego zły stan zdrowia, w sposób wystarczający uprawdopodobniają brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Z wnoszącymi zażalenie w tym zakresie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można się jednak zgodzić. Sam fakt wystąpienia trudnej sytuacji rodzinnej oraz związanego z tą okolicznością ciężkiego stanu zdrowia, nie jest wystarczający dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Przedstawienie okoliczności faktycznych oraz zaświadczeń lekarskich wskazuje, że istniała przeszkoda do dokonania czynności w postępowaniu, jednak dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu konieczne jest uwiarygodnienie przez stronę (tu: pełnomocników strony) jej niemożności działania mimo dołożenia staranności w przezwyciężaniu takiej przeszkody. Ocena, czy uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminu nie ogranicza się zatem do ustalenia, czy twierdzenie o sytuacji rodzinnej oraz stanie zdrowia jest wiarygodne, ale musi również uwzględniać na przykład to, czy wskazana przyczyna uchybienia terminowi stanowi przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia i czy zainteresowany wykazał należytą staranność w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminu. Pełnomocnicy strony wskazali jedynie na istnienie przeszkody (sytuacji rodzinnej oraz problemy zdrowotne). Przedstawione natomiast argumenty mające uprawdopodobnić brak winy nie wskazywały, by dołożyli oni wszelkich starań w celu przezwyciężenia zaistniałej przeszkody. Z wyjaśnień przedstawionych przez obu pełnomocników wynika, że w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego r. pr. I. K. W., zleciła sporządzenie oraz wniesienie skargi kasacyjnej do Sądu r. pr. M. W. zatrudnionemu w jej kancelarii. Należy jednak zauważyć, że sporządzona w ostatnim dniu otwartym do jej wniesienia skarga kasacyjna, została podpisana przez r. pr. I. K. W. Mając na uwadze, że pełnomocnik substytucyjny zarówno przed jak i w okresie biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej niejednokrotnie wyjeżdżał w celach rodzinnych oraz stan jego zdrowia uległ pogorszeniu, należy uznać, że r. pr. I. K. W., przekazując sprawę swojemu pracownikowi, nie wykazała się należytą starannością. Mając bowiem na uwadze ciężką sytuację r. pr. M. W., na którą powołano się w zażaleniu, uzasadnionym byłoby powierzenie wysłania skargi kasacyjnej innej osobie trzeciej. Nie można również zgodzić się z twierdzeniem, zawartym w zażaleniu, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę art. 87 § 2 p.p.s.a., który mówi o uprawdopodobnieniu a nie o udowodnieniu braku winy w uchybieniu terminu. Sąd I instancji słusznie wskazał, że powoływana konieczność opieki nad osobami bliskimi dla obojga pełnomocników, nie przeszkodziła w terminowym sporządzeniu tak obszernej skargi kasacyjnej, zatem nie uprawdopodobnili oni, że zaistniała taka przeszkoda, która uniemożliwiła złożenie jej do sądu. W związku z powyższymi rozważaniami, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo ocenił, że w przedstawionych wyżej warunkach nie mógł znaleźć usprawiedliwionych podstaw wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, tj. wniesienia skargi kasacyjnej. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji postanowienia.