II FZ 933/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 października 2015 r. sygn. akt I SA/Rz 746/15 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia 9 czerwca 2015 r. nr ... w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 7 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (sygn. akt I SA/Rz 746/15) oddalił wniosek J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujacych pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. Wpis w niniejszej sprawie wynosi 1.500 zł. Ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy podatnik wyjaśnił, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem, D. S., którą określił jako osobę obcą, a także dwójką małoletnich wnuków. Jeżeli chodzi o dochody wszystkich wspólnie gospodarujących osób, to w oświadczeniu wskazano jedynie emeryturę skarżącego, w wysokości 844 zł miesięcznie brutto. Skarżący w swoim oświadczeniu nie wykazał jakiegokolwiek majątku, należącego do niego czy też jego domowników. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podkreślił swój zły stan zdrowia, a co za tym idzie, konieczność ponoszenia znacznych kosztów leczenia, uniemożliwiającą mu opłacenie kosztów sądowych, jakie wiążą się z przedmiotową sprawą. W związku z niekompletnym i niejasnym przedstawieniem przez skarżącego swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 7 września 2015 r., wezwano go do złożenia dodatkowego oświadczenia, między innymi poprzez podanie i udokumentowanie ponoszonych wydatków, określenie statusu zawodowego syna i D. S., przedłożenie kopii zeznania podatkowego oraz wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych oraz rachunków kart kredytowych, zarówno tych należących do niego, jak i jego domowników. Ustosunkowując się do przedmiotowego wezwania skarżący stwierdził, że lokal w którym mieszka należy do syna, który opłaca wszelkie rachunki związane z jego utrzymaniem. Dodał przy tym, że syn oraz D. S. prowadzą działalność gospodarczą. Sąd pierwszej instancji oddalając wniosek strony uznał, że w złożonym oświadczeniu pominął on szereg istotnych okoliczności, dotyczących w szczególności dochodów i majątku jego domowników. Nie podał też rodzaju ani wysokości ponoszonych wydatków bytowych. W ocenie Sądu nie usunął wątpliwości tylko częściowo wykonując wezwanie, ograniczając się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, że wszelkie wydatki ponoszą jego syn i synowa. W konsekwencji w ocenie Sądu nie sposób jest określić ogólną sytuację materialną wszystkich wspólnie gospodarujących ze skarżącym osób, a tym samym ocenić, czy w związku z tym skarżący spełnia warunki przyznania mu wsparcia ze środków publicznych. Składając zażalenie na przedmiotowe postanowieni skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i ewentualne przekazanie sprawy do Sądu pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W jego ocenie kwota kosztów sądowych stanowczo przewyższa jego możliwości i w żadnej mierze nie pozostaje na poziomie zapewniającym mu dostęp do sądu. Dodał, że by zapłacić koszty sądowe i mieć prawo do sądu to rodzina skarżącego będzie zmuszona ponieść za niego ciężar kosztów sądowych, co nie pozostanie bez uszczerbku dla nich. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odpowiada prawu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Przyznanie tego prawa stanowi odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego, wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: p.p.s.a. i może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z w.w. przepisem p.p.s.a., ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "gdy wykaże" jednoznacznie wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Jak wskazano w art. 246 § 1 pkt 2 wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów będzie niemożliwe. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. W niniejszej sprawie podatnik, wezwany przez Sąd pierwszej instancji do złożenia określonych dokumentów nie wykonał w pełni zarządzenia Sądu. Przede wszystkim brak jest w aktach sprawy informacji o przyczynieniu się przez domowników do kosztów utrzymania podatnika, dlatego też nie jest w pełni możliwa ocena czy podatnik spełnia warunki przyznania mu prawa pomocy. W ocenie zatem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sam skarżący pozbawił w ten sposób Sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny swojej sytuacji materialnej i rodzinnej. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji.