II FZ 909/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Grzęda po rozpoznaniu w dniu 21 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 30 lipca 2013 r. sygn. akt I SA/Łd 495/13 odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z 21 lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 30 lipca 2013 r. sygn. akt I SA/Łd 495/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił E. B. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że Skarżąca, mimo wezwania do uzupełnienia wniosku, obejmującego między innymi obowiązek sprecyzowania i udokumentowania wydatków na utrzymanie rodziny, a także wskazania tytułu prawnego do nieruchomości, pod której adresem zamieszkuje, nie przedstawiła w sposób wyczerpujący danych pozwalających na rzetelne rozpoznanie wniosku. Podatniczka nie wykazała w sposób przekonujący ponoszonych przez siebie i członków jej rodziny kosztów utrzymania. Koszty te określiła na ponad 5 tys. zł i uwzględniła w nich wydatki między innymi: na gaz (444 zł), ubrania (400 zł), prąd (600 zł), ogrzewanie (1200 zł) oraz telefon i Internet (50 zł). Powyższych wydatków jednak w żaden sposób nie udokumentowała. Zdaniem sądu wątpliwości może budzić wysokość deklarowanych wydatków a wyjaśnienia skarżącej w tym zakresie należy uznać za gołosłowne. Ponadto, Skarżąca nie wyjaśniła rzetelnie swojej sytuacji majątkowej. We wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała wprawdzie, że jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, jednak nie wspomniała wówczas, że jej mąż nadal pełni funkcje w zarządzie spółki T. w upadłości, ani że posiadała udziały w spółce – T. [...]. W piśmie uzupełniającym wniosek, pełnomocnik strony informuje tylko o posiadaniu przez skarżącą udziałów w kolejnej spółce, a także o tym, że spółka ta nie przynosi zysku. Nie podaje jednak żadnych danych, które mogłyby choć w przybliżeniu uzmysłowić o jakiego rodzaju i jakich rozmiarów działalność chodzi. Nie przedstawia również żadnych dokumentów (np. rozliczeń podatkowych), którymi mógłby uprawdopodobnić twierdzenia o braku zysków nowej spółki. Skarżąca nie ujawniła również tytułu prawnego do nieruchomości, pod której adresem zamieszkuje. Nie jest wystarczające samo oświadczenie, że współwłaścicielem tej nieruchomości w 1/3 części jest jej córka. Z przepisów dotyczących prawa pomocy wynika, że wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Owo wykazanie polegać będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Wnioskodawca osiągnie zatem swój cel tylko wtedy, gdy rzetelnie przedstawi swoje możliwości płatnicze, to jest: z jednej strony posiadany majątek i dochody oraz z drugiej – obciążenia. Zdaniem Sądu pierwszej instancji Skarżąca nie wywiązała się z tego obowiązku. W zażaleniu na powyższe orzeczenie pełnomocnik strony skarżącej podniósł, że zestawienie sytuacji majątkowej wnioskodawcy z wysokością wpisu wymaganego w niniejszej sprawie, prowadzi do wniosku, że nie jest ona w stanie uiścić chociażby części wspomnianej opłaty. Skarżąca starała się przedstawić swoją sytuację finansową w sposób możliwie najbardziej szczegółowy i pełny, nie miała ona świadomości konieczności podawania informacji w zakresie posiadanych przez jej męża udziałów, w szczególności że ich wysokość zasadniczo jest niewielka, a formularz nie posiada rubryki która stanowiłaby wskazówkę o konieczności wpisywania również tych informacji. Posiadanie udziałów w spółkach nie przekłada się w żadnym wypadku na wartość posiadanego przez niego majątku. Są one niedochodowe, w stosunku do T. prowadzone jest postępowanie upadłościowe zmierzające do likwidacji. Autor zażalenia kilkakrotnie podkreślał, że Skarżąca nie uzyskuje żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu pozostałych członków rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny podziela przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu argumentację Sądu I instancji. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowo - administracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek ten powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Ponadto, w myśl z kolei art. 255 P.p.s.a. sąd administracyjny może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów w przypadku gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Należy zwrócić uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny jako trzeci w niniejszej sprawie stara się zbadać sytuację materialną skarżącego. Pomimo złożonego wniosku, formularza, załączonych dokumentów, wezwań kierowanych do skarżącej, jej wyjaśnień, sprzeciwu i zażalenia, sytuacja ta nadal pozostaje niejasna. Obowiązkiem strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest jasne i precyzyjne przedstawienie swojego stanu rodzinnego, majątku i swoich dochodów. Ma to umożliwić jak najdokładniejszą ocenę, czy jest ona w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei uprawnienie wynikające z art. 255 P.p.s.a. nie może być rozumiane jako obowiązek sądu do wyjaśnienia niejasności w składanych przez wnioskodawcę oświadczeniach i dokumentach. W niniejszej sprawie nadal nie jest jasna średnia, miesięczna wysokość kosztów utrzymania koniecznego rodziny skarżącej. Kwoty podane w piśmie z 28 maja 2013 r. okazały się, jak twierdzi pełnomocnik skarżącej, wydatkami miesięcy jesiennych, zimowych i wczesnowiosennych. Na potwierdzenie wysokości tych wydatków nie przedłożono żadnych dokumentów. Na podstawie nadesłanych przez stronę skarżącą informacji nadal trudno ustalić jej rzeczywisty majątek. Jak wskazał jej pełnomocnik, skarżąca "nie miał świadomości konieczności podawana informacji w zakresie posiadanych przez jej męża udziałów" i dalej "formularz nie posiada rubryki która stanowiłaby wskazówkę o konieczności wpisania również tych informacji". Tego rodzaju tłumaczeń strony, posiadającej przecież profesjonalnego pełnomocnika, nie można uznać za przekonujące. Trudno również ustalić, jakie jeszcze informacje obrazujące sytuację materialną skarżącej, mogły zostać uznane przez nią za mało istotne lub bez znaczenia. W tym miejscu należy zaznaczyć, że rolą Sądu, a nie strony skarżącej, jest ocena czy poszczególne składniki majątku mają znaczenia dla oceny przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że również w zażaleniu strona skarżąca pominęła kwestię tytułu prawnego do nieruchomości, pod której adresem zamieszkuje i to pomimo tego, że jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, okoliczność ta miała bezpośredni wpływ na odmowę przyznania prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak kompletnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącej nie pozwala przyjąć, że wykazała ona, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym samym podziela ocenę wyrażoną w zaskarżonym orzeczeniu, że nie ma podstaw aby uznać przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 za uprawdopodobnioną. Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, że zażalenie Strony jako bezzasadne podlegało oddaleniu w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.