II FZ 816/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Małgorzata Wolf-Kalamala po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 października 2017 r., sygn. akt I SA/Łd 142/16 w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 23 listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 19 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (I SA/Łd 142/16) oddalił wniosek A. M. – nazywanego dalej "Skarżącym", o wyłączenie sędziego WSA Pawła Kowalskiego od orzekania w sprawie. We wniosku Skarżący wskazał, że sędzia Paweł Kowalski orzekał w innych sprawach dotyczących Skarżącego, w tym w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 354/11, której kontynuacją jest sprawa I SA/Łd 142/16. Następnie Skarżący wyliczył liczne uchybienia sędziego Pawła Kowalskiego w rozpoznawanych przez niego sprawach. Wszystkie z wymienionych spraw pozostają z sobą w ścisłym związku, co skutkuje koniecznością jego wyłączenia na podstawie art. 20 § 1 w zw. z art. 18 § 1 pkt 6 i 6a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; powoływanej dalej jako: "P.p.s.a."). W motywach postanowienia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że przedmiotem spawy jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi odmawiająca uchylenia decyzji ostatecznej. Przesłanka wymieniona w art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. mogłaby mieć zastosowanie, gdyby sędzia Paweł Kowalski orzekał w sprawie dotyczącej skargi na decyzję ostateczną, co nie miało miejsca. Odnosząc się do podniesionych we wniosku argumentów, że sędzia Paweł Kowalski orzekał w innych sprawach Skarżącego, Sąd pierwszej instancji zauważył, że ustawodawca dopuszcza taką sytuację. Natomiast subiektywne przekonanie o wydaniu w tych sprawach wyroków niezgodnych z prawem nie może skutkować wyłączeniem sędziego. Wniosek o wyłączenie nie służy eliminowaniu wadliwych orzeczeń sądowych. Temu celowi służą środki zaskarżenia. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący powtórzył argumentację przedstawioną wcześniej we wniosku o wyłączenie sędziego, podnosząc przy tym zarzut naruszenia art. 19 P.p.s.a. w zw. z art. 21 tej ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, realizującą zasadę bezstronności sędziego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Celem omawianej instytucji, uregulowanej w Rozdziale 5 Działu I P.p.s.a., jest eliminowanie okoliczności, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Natomiast nie można przesłanek dotyczących wyłączenia sędziego interpretować rozszerzającego albowiem mogłoby to by być wykorzystywane jako instrument wpływu na skład orzekający w danej sprawie Przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 P.p.s.a. Natomiast art. 19 P.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia. Wskazuje mianowicie, że niezależnie od wymienionych w art. 18 P.p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Oznacza to, że wniosek o wyłączenie sędziego powinien odnosić się do określonego sędziego i wskazywać na istnienie takich okoliczności, które mogą rodzić wątpliwość co do jego bezstronności. Podstawą wyłączenia nie może być wyłącznie powoływanie się na fakt orzekania w innych sprawach z udziałem strony. Jak słusznie wyjaśnił to już Sąd pierwszej instancji, w sprawie brakuje elementu tożsamości przedmiotowej. W rozpoznawanej sprawie nie mamy także do czynienia z ponownym orzekaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, czy z orzekaniem przez ten Sąd w warunkach wznowienia postępowania, by zaistniała ewentualna możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygania tej samej sprawy przez członków poprzednio orzekającego składu (por. art. 18 § 1 pkt 6a oraz § 3). Nadto, należy podkreślić, że z oświadczeń złożonych przez sędziego Pawła Kowalskiego, wynika, iż nie istnieje żadna okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie. Powyższe oświadczenia, wobec braku skutecznych argumentów przeciwnych sformułowanych przez Skarżącego, również stanowiły podstawę do przyjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska, że nie zaistniały w sprawie okoliczności uzasadniające wnioskowane wykluczenie sędziów ze składu orzekającego w niniejszej sprawie na podstawie art. 19 P.p.s.a. Zgodnie z treścią przywołanego powyżej art. 19 P.p.s.a. przyczyną wyłączenia sędziego są zatem okoliczności stanowiące wyraz istnienia relacji osobistej pomiędzy sędzią a jedną ze stron lub jej przedstawicielem, jak również tego rodzaju uwarunkowania, które mogą budzić zastrzeżenia co do bezstronności sędziego. W szczególności mogą nimi być więzi osobiste (zarówno o charakterze pozytywnym, jak i negatywnym), np. przyjaźń, zależność ekonomiczna, konkurencja na rynku usług szkoleniowych itp. jak i takie, które nie wiążą się bezpośrednio z daną osobą będącą stroną lub uczestnikiem postępowania sądowego, lecz dają możliwość powzięcia wątpliwości co do neutralności sędziego (np. niebudząca wątpliwości identyfikacja z określonymi poglądami, manifestacja przekonań religijnych, jasno wyrażony i dający się udowodnić stosunek do określonych zjawisk społecznych itp.). Nie jest natomiast tego rodzaju okolicznością przeświadczenie wnioskodawcy, iż postępowanie sądowe oraz podejmowane w jego trakcie czynności są z różnych względów wadliwe, co uzasadniałoby podejrzenie, że określony sędzia lub sędziowie są do niego uprzedzeni (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu..., s. 155; postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 12 lutego 2007 r., II SA/Gl 544/06, niepubl.). Podkreślenia wymaga, że powyższe zastrzeżenia muszą wiązać się z konkretną sytuacją lub pozostawać w uchwytnej relacji do okoliczności danej sprawy. Tymczasem podnoszone w zażaleniu okoliczności nie są rzeczowymi argumentami, a jedynie przypuszczeniami i bezzasadnym przypisaniem sędziemu stronniczości. Odnosząc się do zarzucanego naruszenia art. 20 § 3 P.p.s.a., należy zauważyć, że wskazany przepis stanowi, że do czasu rozstrzygnięcia sprawy o wyłączenie, sędzia może spełniać tylko czynności niecierpiące zwłoki. Czynnościami niecierpiącymi zwłoki są takie, których niedokonanie naraziłoby stronę na szkodę uniemożliwiając lub utrudniając właściwe rozstrzygnięcie sprawy albo późniejsze wykonanie orzeczenia. Z analizy akt nie wynika aby sędzia, którego wyłączenia domaga się Skarżący dokonał jakichkolwiek czynności w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, żadna z powołanych przesłanek stanowiących podstawę wyłączenia sędziego nie zaistniała w niniejszej sprawie. W opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego, poddanie w wątpliwość obiektywizmu sędziego z powodu odrzucenia skargi w innych sprawach czy też orzekania w innych sprawach nie stanowi "uzasadnionej wątpliwości" co do bezstronności sędziego w danej sprawie, o której stanowi art. 19 P.p.s.a. Podkreślić bowiem trzeba że, nie wystarczy subiektywne przekonanie wnoszących wniosek o wyłączenie sędziego, że sędzia nie będzie bezstronny, wywołane faktem, że orzekał on już kiedyś w ich sprawie i wtedy wydał niekorzystne dla nich orzeczenia (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., komentarz do art. 19, teza 2, s. 82). Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.