II FZ 770/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stefan Babiarz po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 lipca 2016 r. sygn. akt I SA/Lu 868/14 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 21 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie.

1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 27 listopada 2014 r., I SA/Lu 868/14 odmówił przyznania R. O. (dalej jako skarżący) prawa pomocy w żądanym zakresie - zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Z danych podanych przez skarżącego wynikało, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.680,00 zł brutto (1.237,20 zł netto). Nie posiada żadnego majątku, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Mieszkanie, które zajmuje należy do jego matki i to ona ponosi koszty jego utrzymania. Od rozstrzygnięcia tego skarżący wniósł zażalenie, które zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2015 r., II FZ 2139/14. Wezwany do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w kwocie 100,00 zł, skarżący wymagany wpis uiścił. 2. Potem ponownie wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. W złożonym na tę okoliczność wniosku wskazał - podobnie jak we wniosku złożonym za pierwszym razem - że jest zatrudniony na umowę o pracę z wynagrodzeniem 1.286,16 zł. Rozstrzygając ten wniosek, sąd postanowieniem z dnia 7 maja 2015 r. odmówił zmiany ww. postanowienia z dnia 27 listopada 2014 r., I SA/Lu 868/14 wskazując, że sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego nie uległa jakiejkolwiek zmianie. Również na to rozstrzygnięcie skarżący wniósł zażalenie, które zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2015 r., II FZ 525/15. 3. W dniu 25 listopada 2015 r. skarżący po raz trzeci wniósł o przyznanie prawa pomocy domagając się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia – tym razem - doradcy podatkowego. W zakresie tego wniosku sąd wydał w dniu 14 stycznia 2016 r. postanowienie, którym ponownie odmówił zmiany postanowienia z dnia 27 listopada 2014 r., I SA/Lu 868/14. Sąd wskazał, że sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego nie uległa jakiejkolwiek zmianie. 4. Następnie skarżący - wezwany do uiszczenia wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł na postanowienie sądu z dnia 24 marca 2016 r. (które to postanowienie odrzucało wniesioną przez stronę skargę kasacyjną) kolejny raz - czwarty – wniósł o przyznanie prawa pomocy, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika – tym razem doradcy podatkowego (karta nr 214 akt). Wskazał, że jego dochód netto wynosi 1355.69 zł. Postanowieniem z dnia 28 lipca 2016 r., I SA/Lu 868/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił zmiany prawomocnego postanowienia tego sądu z dnia 27 listopada 2014 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy. Sąd wskazał, że strona nie podniosła żadnych nowych okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy i zmianę dotychczasowych rozstrzygnięć w tym zakresie. 5. W zażaleniu strona wskazała, że sąd rozstrzygnął w zakresie nieobjętym wnioskiem. Strona nie zwracała się o zmianę poprzedniego postanowienia, ale o "zwolnienie z wpisów sądowych od zażaleń na postanowienie WSA w Lublinie z dnia 24 marca 2016 r. oraz w sprawie o odrzuceniu skargi kasacyjnej oraz na postanowienie z dnia 24 marca 2016 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej". Ponadto sąd nie rozstrzygnął w zakresie "ustanowienia radcy prawnego z urzędu" w zakresie reprezentowania w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. 6. Biorąc pod uwagę, że w przedmiotowej sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny, to prawomocne postanowienie sądu I instancji w zakresie prawa pomocy należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy. Jednak bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może uchylić wcześniej wydanego postanowienia. Przez zmianę okoliczności należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Zmiany te muszą być na tyle istotne by uzasadniały wydanie nowego odmiennego rozstrzygnięcia. Do tej pory skarżący podnosił, że zarabia netto 1.237,20 zł, w ostatnim wniosku wskazał nawet wyższą kwotę. Tym bardziej zatem przyznanie prawa pomocy nie jest uzasadnione. Skarżący nie wykazał, że drastycznie zmieniły się realia jego funkcjonowania. Nie wspominał o nagłym zwiększeniu wydatków (np. na zdrowie). Nowe okoliczności muszą być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, którego zmiany domaga się strona. Ciężar dowodu w zakresie wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nadal ciąży na wnioskodawcy. W przedmiotowej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z sądem I instancji, że skarżący nie wykazał, iż nastąpiła na tyle istotna zmiana okoliczności jego egzystencji, która uzasadniałaby zmianę wcześniej wydanego postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy. To, czy skarżący domaga się ustanowienia doradcy podatkowego, czy adwokata, a może radcy prawnego – w istocie nie zmienia bilansu jego wydatków i dochodów, a tylko te są brane pod uwagę. Skarżący – jeżeli wnosi o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika- to w istocie wnosi o przyznanie pomocy prawnej, nie ma znaczenia, jak się nazywa przedstawiciel zawodu. Jeżeli skarżący będzie wnosił o przyznanie prawa pomocy w zakresie 100 zł, a następnie złoży wniosek, w którym będzie wnosił o przyznanie prawa pomocy w wysokości 99 zł to nie są to dwa różne wnioski – to wciąż jest wniosek o przyznanie prawa pomocy i zmiana żądania nie jest zmianą okoliczności. Zmiana okoliczności, która uzasadniałaby zmianę rozstrzygnięcia to np. utrata pracy przez skarżącego – czyli wygasłoby źródło dochodów; utrata mieszkania matki skarżącego i konieczność wynajmu innego lokalu – czyli zwiększenie wydatków, poważna i długotrwała choroba członka rodziny, którym skarżący ma obowiązek się opiekować – zwiększenie wydatków. Skarżący powołał się w każdym wniosku w istocie na te same okoliczności, jak w poprzednio składanych wnioskach, a sąd pierwszej instancji zauważył to i jasno uzasadnił oparte na tym rozstrzygnięcie. Podkreślić ponadto należy, że z konstrukcji przepisu art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) wynika, iż to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja ekonomiczna uzasadniania przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bądź też nastąpiła zmiana tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie jej prawa pomocy pomimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2014 r.,I OZ 1227/13). Samo twierdzenie, że skarżący ma nadzieję, iż sąd obiektywnie w końcu oceni jego sytuację jest tylko emanacją życzeń i przekonań skarżącego, a nie jest informacją, na której sąd może się oprzeć. Skarżący pisze o gwarancyjnym charakterze prawa do sądu i wspomina o zaleceniach Komitetu Ministrów Rady Europy, kiedy w istocie nie są to informacje, które cokolwiek mogą zmienić w sprawie. Podobnie nie wnosi niczego do sprawy opinia skarżącego, że - w jego ocenie - "budżet państwa nie doznałby straty finansując mu wpis sądowy". Oceniając ponowny wniosek strony o przyznanie prawa pomocy, sąd pierwszej instancji trafnie zaznaczył, że skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy poprzez zmianę rozstrzygnięcia. Brak powołania się na nowe okoliczności, które nie byłyby znane sądowi na wcześniejszym etapie postępowania skutkuje brakiem możliwości zmiany dotychczasowego stanowiska sądu w kwestii przyznania prawa pomocy i sąd pierwszej instancji prawidłowo to podniósł. Sąd pierwszej instancji zasadnie zaskarżonym postanowieniem odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wynika z akt sprawy sytuacja materialna skarżącego była w niniejszej sprawie oceniana już wielokrotnie. Obowiązkiem skarżącego domagającego się zmiany postanowienia w tym przedmiocie było natomiast wykazanie, że nastąpiła zmiana sytuacji majątkowej w porównaniu do tej ocenianej poprzednio, czego jednak nie wykazał. Skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby zmianę dotychczasowego stanowiska. 7. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne Sąd działając na podstawie art. 165 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.