II FZ 768/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 28 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W.S. i A.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 1945/14 oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.S. i A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 29 września 2014 r., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 czerwca 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 1945/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek W.S. i A.S. (dalej jako "Skarżący") o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 29 września 2014 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że we wniosku Skarżący podnieśli, iż nie są w stanie ponosić kosztów opłaty sądowej bez uszczerbku dla pokrycia kosztów swojego utrzymania. Skarżący zwrócili uwagę na swój stan zdrowia, wyliczając schorzenia. Podali, że są współwłaścicielami domu w R., będącego w stanie do kapitalnego remontu oraz działki rekreacyjnej w K., obciążonej hipoteką. Wskazali, że nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych, ani wartościowych przedmiotów. Łączny dochód brutto określili na 2 400 zł. Wymienili również miesięczne koszty utrzymania, których suma równa była ich miesięcznym dochodom. Sąd pierwszej instancji orzekł, że wniosek Skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd zauważył, że art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", nie pozostawia wątpliwości również co do tego, że inicjatywa w zakresie uprawdopodobnienia okoliczności świadczących o trudnej sytuacji materialnej, np. związanej z ponoszeniem nadzwyczajnych kosztów utrzymania, czy leczenia, spoczywa na wnioskodawcy. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy, osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane. Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia żądanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 P.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FZ 170/12), a niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący byli wzywani do przedłożenia, nie tylko dokumentów obrazujących dochody, potwierdzających wydatki oraz zaświadczenia z ewidencji pojazdów. Rację mieli Skarżący, gdy podnieśli, że wezwano ich o przedłożenie zeznań podatkowych w momencie, kiedy jeszcze nie upływał termin do ich złożenia, natomiast organy administracji winny wystawić żądane zaświadczenia w terminie miesięcznym. Niemniej jednak zarządzeniem z dnia 12 lutego 2015 r. referendarz sądowy przedłużył termin do przedłożenia dokumentów do trzydziestego dnia od daty otrzymania zarządzenia. Z całą pewnością tak przedłużony termin był już wystarczający do uzyskania stosownych dokumentów. Nadto Sąd zauważył, że termin składania zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. już upłynął, a Skarżący nadal nie zrealizowali obowiązku przedstawienia tych zeznań. Nic bowiem nie stało na przeszkodzie, aby dokumenty takie dołączyć do sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego. Podsumowując Sąd stwierdził, iż Skarżący nie zrealizowali warunków wykazania, że nie są w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów postępowania. Uchylanie się od złożenia dokumentacji, bardzo istotnej dla oceny sytuacji finansowej, musi prowadzić w powyższej sytuacji do oceny, że Skarżącym nie przysługuje prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, bądź o jego zmianę poprzez zwolnienie ich od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Skarżący zarzucili przede wszystkim, że zaskarżone postanowienie zostało wydane przedwcześnie, ponieważ Sąd nadal nie rozpoznał wniosku o przedłożenie w późniejszym terminie zeznań podatkowych za 2014 r. oraz zaświadczenia z ewidencji pojazdów. Podnieśli, że termin do sporządzenia i złożenia zeznania podatkowego upływał 30 kwietnia, zaś naczelnik urzędu skarbowego ma termin jednego miesiąca na sporządzenie zaświadczenia o ich dochodach. Podobnie wójt właściwej gminy ma termin jednego miesiąca na wydanie zaświadczenia na podstawie zapisów ewidencji pojazdów. Zdaniem Skarżących, postanowienie wydano na podstawie błędnych ustaleń faktycznych i błędnej oceny dowodów. Skarżący zwrócili uwagę, że Wojewódzki Sąd Administracyjny, posiadając identyczne informacje i dowody, zwolnił ich od wpisu od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego (art. 199 i art. 220 P.p.s.a.). Ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Nie można zgodzić się z zarzutem przedwczesnego wydania zaskarżonego postanowienia, czyli przed rozpoznaniem wniosku Skarżących o przedłużenie terminu dostarczenia zeznań podatkowych za 2014 r. i zaświadczenia z Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy bowiem wynika, że zarządzeniem z dnia 12 lutego 2015 r. (odebranym przez Skarżących w dniu 5 marca 2015 r.) referendarz sądowy przedłużył Skarżącym termin do 30 dnia liczonego od daty otrzymania zarządzenia, przedłożenia odpowiednich dokumentów na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. W ocenie Sądu odwoławczego, zasadnie zatem Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z całą pewnością tak przedłużony termin był już wystarczający do uzyskania zaświadczenia z ewidencji pojazdów. Nadto zasadnie zauważył, że termin składania zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. już upłynął, a Skarżący nadal nie zrealizowali obowiązku przedstawienia tych zeznań. Nic nie stało na przeszkodzie, aby dokumenty takie dołączyć do sprzeciwu od postanowienia referendarza. Wątpliwości te nie zostały usunięte również w postępowaniu zażaleniowym, mimo że Skarżący mieli na tym etapie postępowania świadomość wątpliwości, które nasunęły się w związku z ich sytuacją finansową Sądowi pierwszej instancji. Mając powyższe ustalenia na względzie należy stwierdzić, że nieokreślenie i nieudokumentowanie przez Skarżących aktualnych faktycznych dochodów, określenia, czy prowadzą działalność gospodarczą, nieprzedstawienie zeznań podatkowych, niewyjaśnienie czy pensjonat przynosi dochody, budzi wątpliwości co do faktycznych źródeł i wysokości dochodów, z których pokrywane są wyliczone szczegółowo wszelkie koszty utrzymania rodziny. Nie można zgodzić się z zarzutem, że Sąd żądał udowodnienia sytuacji majątkowej Skarżących. Sąd pierwszej instancji po przeanalizowaniu nadesłanych dokumentów, jedynie wskazał, że Skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów postępowania, bowiem uchylenie się od złożenia dokumentacji istotnej dla oceny sytuacji majątkowej, musiało prowadzić do oceny, że Skarżącym nie przysługuje prawo pomocy. Sąd pierwszej instancji nie nakazał w swoim wezwaniu udowodnienia sytuacji, lecz jedynie do przedstawienia sytuacji majątkowej, jednocześnie wskazując, jakie dokumenty winny być dostarczone, aby Sąd mógł dokonać takiej oceny. Skoro zatem Skarżący nie wykazali, jakim rzeczywiście dochodom dysponują i jaka kwota i na jakie potrzeby jest z nich pokrywana, złożony wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Reasumując, należy ocenić, że trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, że bierność Skarżących w zakresie dokładnego i wiarygodnego wyjaśnienia ich sytuacji majątkowej uniemożliwiła pełną jej ocenę. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.