II FZ 739/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński, po rozpoznaniu w dniu 21 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 1072/13 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi L. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 29 kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 21 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 1072/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek L. W. (zwanego dalej "Skarżącym") o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Skarżący nie przedstawił w wystarczający sposób sytuacji materialnej swojego gospodarstwa domowego. Sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy został zatem pozbawiony możliwości oceny zdolności finansowych Skarżącego związanych z ewentualnymi kosztami postępowania sądowego. Skarżący przedstawił co prawda niektóre informacje na temat osobistej sytuacji materialnej, jednak wskazał równocześnie, że pozostaje w związku małżeńskim. Stanowczo odmówił jednak podania informacji o dochodach swojej żony, powołując się na istniejącą między małżonkami rozdzielność majątkową. Tymczasem, fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W niniejszej sprawie ma to o tyle istotne znaczenie, że Skarżący wprost wskazywał, że stale korzysta z pomocy finansowej swojej żony (w zakresie utrzymania z uwagi na niskie świadczenie emerytalne, w zakresie opłacania wynagrodzenia pełnomocnika, czy utrzymywania samochodów osobowych). Skarżący przedstawił zatem jedynie wybiórcze informacje, które nie pozwalają Sądowi na dokonanie kompleksowych ustaleń w zakresie rzeczywistej sytuacji finansowej i materialnej Skarżącego. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący – działając przez pełnomocnika - zaskarżył je w całości. Zarzucił, że zaskarżone postanowienie oparte jest na dotkniętym błędem ustaleniu, iż Skarżący przedstawił jedynie wybiórcze informacje, które nie pozwalają Sądowi na dokonanie kompleksowych ustaleń w zakresie rzeczywistej sytuacji finansowej i materialnej Skarżącego i wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia oraz o zwolnienie Skarżącego z opłat sądowych w całości, albowiem nie ma on dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Skarżącego, Sąd wytknął wyłącznie to, że Skarżący odmówił podania wysokości dochodów swojej małżonki. Ergo, wszystkie inne szczegółowe informacje wraz ze stosownymi dowodami, zostały uznane za nieistotne, mimo że nie budzą wątpliwości i w sposób oczywisty mają zasadnicze znaczenie. Tymczasem Skarżący nie odmówił podania dochodów swojej małżonki, ale wskazał, że ich nie zna i, że to małżonka odmawia ich ujawnienia. Z związku z tym, nawet przyjmując kontrowersyjny pogląd, że fakt rozdzielności majątkowej nie ma żadnego wpływu na obowiązek małżonka pomocy (art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r., nr 9 poz. 59 ze zm. - zwanej dalej "k.r.o.") mający obejmować także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, to: - nie jest wykonalne w terminach wynikających z toku niniejszego postępowania aby wystąpić przeciwko małżonkowi odmawiającemu podania wysokości dochodów o zobowiązanie go do ich podania w trybie art. 24 k.r.o., - trudno oczekiwać od małżonki Skarżącego nieograniczonego finansowania jego sporów sądowych, skoro faktyczną odpowiedzialność w tym zakresie ponosi była małżonka skarżącego E. W. Zdaniem autora zażalenia, informacje podane przez Skarżącego są wystarczające dla uwzględnienia wniosku o zwolnienie od opłat sądowych, a wskazywany brak danych co do dochodów małżonki Skarżącego jest usprawiedliwiony, a nadto pozbawiony istotnego znaczenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a."), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak - Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). Podkreślić należy, że oceniając możliwości strony w powyższym zakresie sąd administracyjny bierze pod uwagę także majątek i możliwości zarobkowe osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że fakt pozostawania przez Skarżącego i jego małżonkę w rozdzielności majątkowej nie ma wpływu na ocenę jego zdolności ponoszenia kosztów sądowych. Z punktu widzenia oceny zasadności przyznania prawa pomocy, istotne są natomiast prowadzenie przez Skarżącego i jego małżonkę wspólnego gospodarstwa domowego oraz obowiązek wzajemnej pomocy ciążący na małżonkach z mocy ustawy, niezależnie od istniejącego między nimi ustroju majątkowego. Stosownie do art. 27 k.r.o., oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem z Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, że małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 lipca 2009 r. (sygn. akt I FSK 216/09) obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Jak zaznaczono w powołanym wyżej orzeczeniu "rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami.". Nie można zatem przyjąć, że ze względu na istniejącą między małżonkami rozdzielność majątkową, żona Skarżącego zwolniona jest z obowiązków określonych w art. 23 oraz 27 k.r.o. Wobec powyższego należy przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że Skarżący przedstawił jedynie wybiórcze informacje, które nie pozwalają na dokonanie kompleksowych ustaleń w zakresie rzeczywistej sytuacji finansowej i materialnej Skarżącego. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. [pic]