II FZ 698/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 17 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Gd 1308/13 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi H. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 30 lipca 2013 r. nr ... w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 15 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (sygn. akt I SA/Gd 1308/13) odmówił H. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jej skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 30 lipca 2013 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Wpis w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z innymi osobami, jej jedyny majątek stanowi samochód osobowy, utrzymuje się z niskiej emerytury, choruje. Do wniosku dołączyła odpis: decyzji ZUS z dnia 1 marca 2014 r. o waloryzacji emerytury, zawiadomienia z ZUS z dnia 13 października 2014 r. o wysokości emerytury oraz dokonywaniu potrąceń egzekucyjnych od listopada 2014 r., zaświadczenia lekarskiego z dnia 21 sierpnia 2014 r.; postanowienia Sądu Okręgowego w Słupsku V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 października 2013 r. sygn. akt ..., którym została zwolniona od opłaty od apelacji, postanowienia Sądu Rejonowego w L. I Wydział Cywilny z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt ..., na podstawie którego mąż skarżącej został zwolniony od opłaty od zażalenia. Zarządzeniem z dnia 16 marca 2015 r. wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: p.p.s.a. referendarz sądowy wezwał skarżącą do przedłożenia w terminie 7 dni wymienionych w zarządzeniu dokumentów. W piśmie z dnia 30 marca 2015 r. (data stempla pocztowego) skarżąca wniosła o przedłużenie terminu do złożenia wymaganych dokumentów, dołączając do niego m.in. odpis karty informacyjnej leczenia szpitalnego w dniach od 3 do 6 marca 2015 r. Zarządzeniem z dnia 15 kwietnia 2015 r. Przewodniczący Wydziału I nie uwzględnił żądania skarżącej. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, stwierdzając, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprzeciwu od powyższego postanowienia odmówił jej przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Sąd wskazał, że dokumenty przedłożone przez skarżącą nie są wystarczające do oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Na ich podstawie nie sposób ustalić aktualnej wysokości uzyskiwanych przez skarżącą dochodów z emerytury. Świadczenie z tego tytułu w roku 2014 wynosiło 1.189,08 zł netto miesięcznie. Nie jest także znana kwota dokonywanych z emerytury skarżącej potrąceń egzekucyjnych (nie wynika ona z zawiadomienia z ZUS z dnia 13 października 2014 r.) oraz kwota wydatków, jakie ponosi ona w związku ze swoim bieżącym koniecznym utrzymaniem oraz leczeniem. Nie sposób zatem ustalić, jaką faktycznie kwotą dysponuje skarżąca (po uwzględnieniu ponoszonych przez nią wydatków), a w konsekwencji ocenić, czy jest ona w stanie, a jeśli tak, to w jakiej części, uiścić koszty sądowe w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu, analiza materiału dowodowego pozwala przyjąć, że skarżąca przedstawiła swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze wybiórczo, manipulując danymi tak, aby potwierdzały jej trudną sytuację finansową. Sąd zauważa, że w niniejszej sprawie skarżąca już zwracała się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W oświadczeniu z dnia 14 kwietnia 2014 r., złożonym na urzędowym druku PPF, wnioskodawczyni wskazała, że utrzymuje się z zasiłku emerytalnego w kwocie około 1.300 zł, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest właścicielką działki (przy czym nie wskazała jej powierzchni) i mieszkania o powierzchni około 60 m², nie posiada oszczędności ani papierów wartościowych. Ponadto z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez wnioskodawczynię oraz jej małżonka w sprawach, toczących się przed Sądem, wynika, iż pozostaje ona w związku małżeńskim i zamieszkuje wspólnie z małżonkiem pod jednym adresem. Skarżąca w składanych wnioskach w rubryce nieruchomości deklarowała jedynie mieszkanie o powierzchni 45 m², a wśród innych składników majątku – samochód osobowy. W świetle powyższego oświadczenie skarżącej Sąd pierwszej instancji uznał za niewiarygodne i nadal budzące uzasadnione wątpliwości. W rezultacie brak jest podstaw, aby uznać skarżącą za osobę ubogą, która nie może ponieść niezbędnych kosztów sądowych. Sąd podkreślił, że na etapie składania sprzeciwu od postanowienia z dnia 16 kwietnia 2015 r. wnioskodawczyni uchyliła się od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów źródłowych oraz od złożenia dodatkowych oświadczeń co do jej sytuacji rodzinnej. Podatniczka wniosła zażalenie na opisane wyżej postanowienie. W jego uzasadnieniu wskazała, że postanowienie Sądu pierwszej instancji ją krzywdzi. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje ponadto, że postanowieniem z dnia 4 grudnia 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt II FZ 1789/14) oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu administracyjnego z dnia 4 sierpnia 2014 r. (sygn. akt I SA/Gd 1308/13) w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadnie bowiem Sąd pierwszej instancji - po przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, że skarżąca nie spełniła warunków przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem okoliczności, na których skarżąca oparła swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, zostały jedynie opisane i to tylko częściowo, ale nie zostały wykazane. Wykazać oznacza zaś bardziej dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować. Jak wynika z akt sprawy skarżąca zdecydowanie unikała przedstawienia dokumentów potwierdzających jej oświadczenia zawarte w formularzach, mimo że WSA żądał konkretnych danych. Sąd administracyjny natomiast nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty, jedynie w oparciu o oświadczenia strony. Tym bardziej, że na podstawie samego wniosku nie można mówić o możliwości poczynienia jednoznacznych ustaleń co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej. Wiąże się to zresztą z tym, że jak zauważył Sąd pierwszej instancji, skarżąca i jej mąż w różnych sprawach wnosili o przyznanie prawa pomocy, podając różne informacje. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko tego Sądu zawarte w postanowieniu z dnia 27 maja 2015 r. sygn. akt II FZ 382/15. W sytuacji gdy zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i Sąd drugiej instancji, mają do dyspozycji jedynie oświadczenia skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny nie ma możliwości szerszej oceny sytuacji strony niż dokonał tego Wojewódzki Sąd Administracyjny, bowiem treść zażalenia nie zawiera żadnych nowych informacji i również na tym etapie skarżąca nie przedstawiła dodatkowych dokumentów. Z wyżej przedstawionych okoliczności wynika zresztą szereg wątpliwości, które uniemożliwiają pozytywne rozpatrzenie wniosku. Przykładowo - skarżąca nie podaje, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami, podczas gdy pod tym samym adresem, jak wynika z danych Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, zarówno mąż skarżącej, jak i jej syn prowadzą działalność gospodarczą, co pozwala sądzić, że partycypują w wydatkach na utrzymanie miejsca zamieszkania skarżącej. To zaś, że skarżąca w 2013 r. została zwolniona od opłaty od apelacji w postępowaniu cywilnym nie oznacza, że obecnie spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. Reasumując, należy ocenić, że trafnie WSA uznał, że bierność skarżącej w zakresie dokładnego i - co ważne - wiarygodnego wyjaśnienia jej sytuacji uniemożliwiła pełną jej ocenę. Należy więc zgodzić się z konkluzją zaskarżonego postanowienia WSA, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłankę przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy ze środków budżetowych. Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.