II FZ 691/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 2057/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi B. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 16 września 2013 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 10 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 2057/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy skarżącemu B. W.. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że B. W. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych podnosząc, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie osiąga dochodów, a jego działalność gospodarcza jest zawieszona. Ponadto pozostaje z żoną w separacji i jest zobowiązany do płacenia alimentów na małoletniego syna w kwocie 500 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że mieszka u swoich rodziców lecz nie prowadzi z nimi gospodarstwa domowego. Podał także, że nie posiada jakichkolwiek nieruchomości, środków finansowych czy przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o nadesłanie dodatkowych dokumentów w oparciu o art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a.") złożył oświadczenie, że rodzice pokrywają jego podstawowe koszty utrzymania w wysokości około 650 zł; on sam zalega z zapłatą alimentów, nie korzysta z pomocy społecznej i aktualnie poszukuje pracy, nie jest jednak zarejestrowany jako bezrobotny, jego konta bankowe zostały zaś zajęte przez urząd skarbowy. W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie wykazał przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odmówił uwzględnienia żądania strony. Sąd podkreślił, że skarżący nie przesłał jakiegokolwiek dokumentu, który pozwoliłby określić jego realną sytuację majątkową. W zażaleniu B. W. wniósł o uchylenie powyższego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący argumentował, że złożone przez niego oświadczenie było rzetelne i świadczyło o braku środków finansowych na pokrycie opłat sądowych. Jednocześnie zaznaczył, że wynik finansowy prowadzonej przez niego działalności gospodarczej za 2012 r. pozostawał bez znaczenia, skoro przedmiotem badania pozostawała aktualna sytuacja finansowa skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zadaniem podmiotu wnioskującego o prawo pomocy jest zatem przedstawienie w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiających odstąpienie od obowiązku pokrycia kosztów sądowych. Obowiązkiem Sądu jest natomiast dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W przedmiotowej sprawie przede wszystkim zwrócić uwagę należy na brak możliwości dokonania oceny rzeczywistej kondycji finansowej skarżącego. Wobec zaistniałych wątpliwości referendarz sądowy, działając w oparciu o art. 255 p.p.s.a., rozpoczął postępowanie wyjaśniające występując do skarżącego o przesłanie szeregu dokumentów obrazujących sytuację materialną strony, w tym kserokopii zeznania podatkowego skarżącego i jego rodziców za 2012 r., odpisów deklaracji podatkowych VAT dotyczących działalności gospodarczej (za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe prowadzonej działalności), aktualnego i szczegółowego zestawienia miesięcznych wydatków ze wskazaniem źródeł ich finansowania, szczegółowych wyciągów z rachunków i lokat bankowych posiadanych przez skarżącego i jego rodziców (za ostatnie trzy miesiące), kserokopii odcinka emerytury rodziców za listopad 2013 r., zaświadczenia z urzędu pracy o posiadaniu statusu bezrobotnego i przysługującym stronie zasiłku, informacji o korzystaniu z pomocy społecznej bądź innych form wsparcia państwowego. W piśmie stanowiącym odpowiedź na przedmiotowe wezwanie skarżący wyjaśnił, że rodzice pokrywają jego podstawowe koszty utrzymania w wysokości około 650 zł; on sam zalega z zapłatą alimentów, nie korzysta z pomocy społecznej i aktualnie poszukuje pracy, nie jest jednak zarejestrowany jako bezrobotny, jego konta bankowe zostały zajęte przez urząd skarbowy. Do pisma załączono jedynie wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynikało, że skarżący zawiesił działalność w dniu 12 lutego 2013 r. B. W., poprzestając więc na oświadczeniu co do trudnej sytuacji majątkowej, nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów potwierdzających i uwiarygadniających brak środków na pokrycie kosztów sądowych. W szczególności nie sposób podzielić zawartej w zażaleniu argumentacji jakoby zeznanie podatkowe za 2012 r. nie miało znaczenia dla oceny aktualnej kondycji majątkowej strony, skoro zawiera ono informacje o wysokości dotychczasowych dochodów skarżącego i rozmiarze prowadzonej działalności gospodarczej, które mogą wpływać na obecny status materialny skarżącego. Podkreślić jednocześnie należy, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, która nie przedstawia żądanych informacji musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jej postępowania, o czym skarżący został pouczony w wezwaniu z dnia 24 grudnia 2013 r. (por. k. 18 akt sądowych). W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie niekompletnego materiału dowodowego dostarczonego przez stronę, który może – tak jak w niniejszej sprawie – okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. W świetle przedstawionych uwag Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził podstaw do uchylenia kwestionowanego orzeczenia. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.