II FZ 69/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 września 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 1137/11 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 7 października 2011 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia: zażalenie oddalić.

Postanowieniem z dnia 9 września 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 1137/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił Z. F. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący w niniejszym postępowaniu w ogóle nie nadesłał dokumentów, wskazanych w wezwaniu referendarza sądowego. W złożonym sprzeciwie jako argument przemawiający za niemożliwością zebrania tychże dokumentów powołał wprawdzie stan swojego zdrowia, jednak w ocenie Sądu trudno uznać za udowodnione okoliczności, iż schorzenia skarżącego mają tak istotny wpływ na możliwość złożenia jakichkolwiek dokumentów, objętych wezwaniem. Jest tak tym bardziej dlatego, że od doręczenia skarżącemu postanowienia referendarza sądowego upłynęło – na dzień wydania niniejszego postanowienia – blisko sześć miesięcy; w tym czasie, zdaniem Sądu, skarżący miał możliwość zebrania i przedłożenia wymaganej dokumentacji. Co więcej, fakt przesyłania do Sądu przez skarżącego pism procesowych i kserokopii pewnych dokumentów wskazuje, że problemy zdrowotne, z którymi się boryka, nie powinny uniemożliwić mu uczynienia zadość, chociażby w części, wezwaniu do uzupełnienia dokumentacji. Sąd uznał, że bierność procesowa skarżącego nie pozwala na pozytywne dla niego rozstrzygnięcie w kwestii przyznania prawa pomocy. Brak jest bowiem danych, wskazujących na rzeczywistą sytuację majątkową wnioskodawcy. Konkluzji powyższej w żaden sposób nie zmienia fakt przedłożenia przez skarżącego kserokopii aktu notarialnego, zgodnie z którym w jego małżeństwie wyłączono wspólność ustawową. Jak bowiem wskazano stronie w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego, jego małżonka jest zwolniona od przedstawienia dokumentacji źródłowej i oświadczeń jedynie w przypadku orzeczenia separacji bądź rozwodu. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący stwierdził, że przedłożył dokumenty pozwalające na weryfikację jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, a tym samym wykazał, ze nie jest w stanie ponieść tych kosztów samodzielnie. Wskazał, ze do wniosku załączył kserokopię aktu notarialnego, dokumentującego ustanowienie rozdzielności majątkowej w jego małżeństwie oraz dokumentację o braku wynagrodzenia za pracę w związku ze sprawą sądową z ZUS Em. Dokumentacja ta jest wystarczająca do rozpatrzenia sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Artykuł 252 p.p.s.a. stawia zaś wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodowym oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenia strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jak wyżej wspomniano, wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Należy również wziąć pod uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. ma więc umacniać wyjątkowość stosowania tej instytucji. Ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu Sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona niedopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem. Również należy zwrócić uwagę na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. Sytuacja bowiem, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do nie możności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie strona nie wskazała okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu nie przedstawiła popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa. Nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, nie zareagowała na wezwanie Sądu odnośnie nadesłania dokumentów mogących stanowić podstawę oceny jej sytuacji finansowej i rodzinnej. Oznacza to, że nie zrealizowała ona swojej powinności wynikającej z art. 255 p.p.s.a., czym uniemożliwiła ewentualne przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na marginesie należy jedynie dodać, że to rolą Sądu, a nie strony jest ocena, czy przedstawiona dokumentacja jest wystarczająca do rozpatrzenia sprawy, czy nie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.