II FZ 665/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf - Kalamala po rozpoznaniu w dniu 12 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 88/13 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi L. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 12 listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku poniesienia wpisu sądowego od skargi w kwocie przekraczającej 500 zł (słownie: pięćset złotych).

Postanowieniem z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 88/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącej L. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 4.634 zł L. K. złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych z uwagi na brak środków finansowych. Skarżąca wskazała, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, z którym ma wspólność majątkową. W prowadzeniu gospodarstwa pomaga im córka. Strona razem z mężem prowadzą działalność gospodarczą, z której uzyskują dochody w wysokości 3.200 zł. Ponadto małżonkowie są obciążeni spłatą dwóch kredytów. Skarżąca podała także, że posiada zabudowaną nieruchomość gruntową o powierzchni 0,56 ha. Do miesięcznych wydatków rodziny zaliczyła rachunki za telefony w wysokości 500 zł, prąd – 200 zł, opał – 200 zł oraz wyżywienie w kwocie 1200 zł. W toku postępowania strona przesłała dokumenty, z których wynikało, iż dochody osiągane przez nią z działalności gospodarczej w 2011 r. wyniosły 28.331,69 zł, natomiast w 2012 r. 72.097,05 zł. Wskazała ponadto, że dochód za ostatnie trzy miesiące wyniósł 25.436 zł. Załączyła bilans z księgi przychodów i rozchodów za lata 2011 i 2012 oraz zestawienie przychodów i rozchodów za powyższe lata, zestawienie faktur VAT za ostatnie sześć miesięcy, tj. od sierpnia 2012 r. do stycznia 2013 r. oraz wyciągi z rachunku bankowego z działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy przyjmując, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie zgromadzić środków na poniesienie kosztów sądowych – wpisu od skargi – bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W motywach rozstrzygnięcia podniesiono, że kserokopie wyciągów z rachunków bankowych świadczą o istnieniu licznych przepływów finansowych i posiadaniu przez stronę kwoty przekraczającej wysokość wymaganych w sprawie kosztów sądowych (wysokość salda na dzień 1 lutego 2013 r. na rachunku bankowym skarżącej wyniosła 173.737,44 zł). Ponadto zwrócono uwagę, że strona nieprzerwanie prowadzi działalność gospodarczą, przeprowadza liczne transakcje i dokonuje przepływów finansowych w różnych sferach życia gospodarczego, na co wskazują wystawione faktury za wymianę opon, materiały grzewcze, telewizję, środki napędowe. Sąd podkreślił, że w przypadku osoby prowadzącej działalność gospodarczą, ma ona obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej. W zażaleniu na powyższe postanowienie L. K. wniosła o jego zmianę i zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych. Skarżąca argumentowała, że pomimo prowadzenia działalności gospodarczej i licznych przepływów finansowych, nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi oraz ewentualnie innych kosztów postępowania, albowiem pieniądze te przeznaczone są na bieżące prowadzenie firmy. Koszty prowadzenia działalności gospodarczej wzrastają, tym samym strona nie jest w stanie poczynić stosownych oszczędności na poczet kosztów postępowania sądowego, w szczególności, że jest ono wynikiem braku rzetelności kontrahentów. Strona dysponuje kwotą ok. 3.200,00 zł brutto, przy czym opłaty za telefon, opał, prąd i wyżywienie wynoszą 2.100,00 zł, nie wliczając w to rat dwóch kredytów. Skarżąca zwróciła ponadto uwagę, iż jest zobowiązana do opłacenia kosztów sądowych w innej toczącej się sprawie o sygn. akt III SA/Wa 89/13. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podnieść należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonując oceny żądania skarżącej w kontekście wskazanych wyżej przesłanek zwolnienia strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, Naczelny Sąd Administracyjny miał przede wszystkim na uwadze fakt, iż sytuacja majątkowa i rodzinna L. K. na tle tożsamego stanu faktycznego była już przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego. Postanowieniem z dnia 19 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 550/13, Sąd odwoławczy uwzględnił częściowo żądanie skarżącej poprzez zwolnienie jej od obowiązku poniesienia wpisu sądowego od skargi w kwocie przekraczającej 500 zł. Podjęte rozstrzygnięcie NSA uzasadnił zestawieniem wysokości kosztów sądowych (wpis od skargi w kwocie 1.258 zł) z wielkością miesięcznego dochodu strony oraz jej wydatkami, a także faktem, że nie jest to jedyna sprawa, w której strona jest skarżącą. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela wyrażoną we wskazanym wyżej postanowieniu ocenę. Mając bowiem na względzie wysokość dochodu małżonków (3.200 zł), koszty ich utrzymania w kwocie 2.100 zł, a także inne obciążenia związane chociażby z koniecznością uiszczenia opłaty sądowej w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 89/13, Sąd doszedł do przekonania, że obowiązek uiszczenia wpisu sądowego w kwocie przekraczającej 500 zł mógłby wiązać się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla skarżącej i jej rodziny. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.