II FZ 659/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak po rozpoznaniu w dniu 6 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B.L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 2 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Op 250/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi B.L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 27 stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie.

We wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z 27 stycznia 2015 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r., Skarżący podał, że obecnie sam pozostaje w gospodarstwie domowym, opłaca alimenty na niepełnoletnią córkę w kwocie 1.500 zł miesięcznie, uzyskuje dochody z prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości 27.298,07 zł, nie posiada żadnego majątku, spłaca kredyt bankowy. Postanowieniem z 5 maja 2015 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Na skutek sprzeciwu wniesionego na powyższe orzeczenie, sprawa została poddana pod rozpoznanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, który postanowieniem z 2 lipca 2015 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. W ocenie sądu administracyjnego pierwszej instancji, z dokumentów przedstawionych przez Skarżącego nie wynika, aby jego sytuacja majątkowa uzasadniała zwolnienie z kosztów sądowych, w szczególności z opłaty sądowej w całości. Skarżący nie dopełnił obowiązku ciążącego na nim z mocy art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Zarządzeniem z dnia 28 maja 2015 r. Sąd wezwał skarżącego do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych należących do skarżącego za okres od 1 grudnia 2014 r. do 31 maja 2015 r. Skarżący uchybił temu obowiązkowi, dostarczając wyciągi nieaktualne, sporządzone w kwietniu 2014 r. Poza tym są to dokumenty dotyczące udzielonego kredytu w Banku PKO B.P. a nie wyciągi z rachunków bankowych. Powyższe orzeczenie Strona zaskarżyła zażaleniem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10), z art. 246 § 1 pkt 2) P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd ma możliwość wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. art. 255 P.p.s.a.). Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Przyznanie wnioskowanego uprawnienia procesowego mogło nastąpić jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego sprawy wpadkowej, w zakres którego wchodzi sytuacja majątkowo-rodzinna wnioskodawcy ujmowana w jej całokształcie. Nieudzielanie przez Skarżącego wszystkich wskazanych w wezwaniu informacji uniemożliwiło sądowi administracyjnemu pierwszej instancji przeprowadzenie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający. Nie sposób przyjąć, że sąd, będący w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy dysponentem środków publicznych, będzie decydował o sfinansowaniu udziału skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, opierając się na nieprecyzyjnych i fragmentarycznych danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że to na Skarżącym spoczywał obowiązek udowodnienia, że jego sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia przyznanie uprawnienia procesowego we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, strona powyższego obowiązku nie dopełniła, w szczególności zaś nie przedstawiła wszystkich żądanych od niej w trybie art. 255 P.p.s.a. dokumentów. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcia sądu administracyjnego pierwszej instancji należało ocenić jako zgodne z prawem. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.