II FZ 63/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Łd 692/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 18 marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych postanawia oddalić zażalenie.

We wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 18 marca 2013 r., skarżący podał, że znajduje się obecnie na utrzymaniu najbliższej rodziny, nie posiada majątku, jest osobą bezrobotną. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego, wnioskodawca poinformował, że nie posiadał w 2013 r. rachunków i lokat bankowych, aktualnie przebywa w Niemczech u znajomych, gdzie zamieszkuje (na podstawie umowy użyczenia lokalu) oraz poszukuje pracy. Skarżący nie posiada statusu osoby bezrobotnej. W 2012 r. nie składał zeznania podatkowego ze względu na brak dochodów do opodatkowania. Skarżący nie jest już właścicielem nieruchomości w K. i w P. oraz samochodu osobowego [...]. Wszystkie te składniki majątkowe zostały przez skarżącego zbyte w latach 2010-2011. Postanowieniem z 16 września 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na skutek sprzeciwu na powyższe orzeczenie sprawa została poddana pod rozpoznanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który postanowieniem z dnia 15 listopada 2013 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, że w sprzeciwie pełnomocnik skarżącego wskazał, że skarżący sprzedał składniki majątku celem zwrotu depozytu, nie przedstawił jednak żadnych dowodów potwierdzających taką okoliczność. Ponadto wnioskodawca nie wskazał źródła i kwoty środków stanowiących aktualnie źródło jego utrzymania, co uniemożliwiało faktyczną ocenę realnych możliwości płatniczych skarżącego i ustalenie, czy rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Fakt, że skarżący pozostaje w stosunku prawnym z doradcą podatkowym wyklucza możliwość przyznania skarżącemu pełnomocnika z urzędu. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji dokonanie nieprawidłowej oceny jego sytuacji majątkowej. W ocenie skarżącego, z akt sprawy wynika jednoznacznie, że nie posiada on, żadnego majątku, co uzasadnia przyznanie mu wnioskowanego uprawnienia procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do przepisu art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej, jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10) z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 §1 P.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, Sąd ma możliwość wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. (por. art. 255 P.p.s.a.). Odnosząc powyższe rozważania od okoliczności rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Przyznanie wnioskowanego uprawnienia procesowego mogło nastąpić jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego sprawy wpadkowej, w zakres którego wchodzi sytuacja majątkowo-rodzinna wnioskodawcy ujmowana w jej całokształcie. Nienadesłanie przez skarżącego wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiało Sądowi pierwszej przeprowadzenie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. W tym stanie rzeczy, WSA w Łodzi zasadnie uznał, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Należy także zaaprobować stanowisko Sądu pierwszej instancji, że sam fakt reprezentowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym skarżącego przez doradcę podatkowego wyklucza możliwość przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w pozostałym zakresie, o czym przesądza jednoznaczne brzmienie art. 246 § 3 P.p.s.a. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.