II FZ 625/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala po rozpoznaniu w dniu 2 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. [...] sp. z o.o. w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Go 359/14 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. [...] sp. z o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt [...] w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowych postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 20 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Go 359/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił skarżącej Z. [...] sp. z o.o. w Z. (zwanej dalej: "Spółką") zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że w skardze na decyzję organu Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, wyjaśniając, że znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej i nie posiada środków niezbędnych na pokrycie wpisu od skargi, a jej rachunek bankowy jest zajęty przez komornika sądowego oraz administracyjny organ egzekucyjny. Do wniosku załączyła tytuły wykonawcze oraz zawiadomienia egzekucyjne potwierdzające fakt prowadzenia przeciwko Spółce egzekucji sądowych oraz administracyjnych. Z oświadczenia o majątku i dochodach oraz nadesłanych na wezwanie referendarza dodatkowych dokumentów wynikało, że kapitał zakładowy Spółki wynosi 50.000 zł. Spółka nie posiada środków trwałych, a zysk bilansowy za 2013 rok wyniósł 98.445,68 zł. Spółka posiada jeden rachunek bankowy o zerowym saldzie dostępnych środków. W deklaracjach dla podatku od towarów i usług Spółka od marca 2014 r. nie deklarowała sprzedaży towarów i usług, a w styczniu i lutym wartość netto sprzedaży towarów i usług wyniosła 35.983 zł. Z przedłożonego zestawienia koszów i przychodów z dnia 24 lipca 2014 r. wynikało, że przychody Spółki za okres do stycznia do czerwca 2014 r. wyniosły 23.264,85 zł, a koszty uzyskania przychodów 206.862,10 zł. Postanowieniem z dnia 23 września 2014 r., sygn. akt I SA/Go 359/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Zażalenie na wspomniane orzeczenie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1864/14. Sąd kasacyjny w pełni podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, który argumentował, że Spółka prowadząc działalność gospodarczą, comiesięcznie finansuje wysokie koszty jej prowadzenia, zaliczając je do kosztów uzyskania przychodów, co przy braku środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych pozwala przyjąć, że zostały one faktycznie poniesione. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że o możliwościach płatniczych Spółki świadczy choćby fakt, że pomimo pogorszenia warunków prowadzenia działalności gospodarczej i pogorszenia się sytuacji finansowej Spółki nie zaprzestała ona prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Dodatkowo podniesiono, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Sąd kasacyjny zwrócił także uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. W piśmie z dnia 24 lutego 2015 r. strona ponowiła wniosek o przyznanie prawa pomocy podnosząc, że nie jest w stanie wygospodarować kwoty 500 zł na pokrycie wpisu od skargi. Zaznaczyła, że sytuacja finansowa Spółki od około 2011 r. jest zła, a przeciwko Spółce toczy się szereg postępowań egzekucyjnych. W wyniku zajęć komorniczych Spółka nie posiada środków finansowych na rachunku bankowym. Z nadesłanego przez skarżącą formularza oraz dodatkowych dokumentów przedstawionych na wezwanie Sądu wynikało, że kapitał zakładowy Spółki wynosi 50.000 zł. Spółka nie posiada środków trwałych. Posiada jeden rachunek bankowy, którego saldo na dzień 1 marca 2015 r. wynosiło -5,39 zł. W deklaracjach dla podatku od towarów i usług Spółka od października do grudnia 2014 r. wskazała, że wartość netto sprzedaży towarów i usług wynosiła 18.000 zł, zaś w miesiącach od stycznia do marca 2015 r. 26.025 zł. Z przedstawionej przez Spółkę kopii deklaracji CIT-8 za 2014 r. wynikało, że w 2014 r. Spółka uzyskała przychód w wysokości 61.410,70 zł, zaś koszty uzyskania przychodu wyniosły 235.438,47 zł. Nadto z przedstawionego przez Spółkę zbiorczego zestawienia kosztów uzyskania przychodów za miesiące od października 2014 r. do marca 2015 r. wynikało, że Spółka osiągnęła przychód w wysokości 44.025,19 zł, przy czym koszty uzyskania przychodu wyniosły 61.617,42 zł. Skarżąca oświadczyła również, że na chwilę obecną nie posiada żadnych środków finansowych mogących pokryć koszty sądowe. Posiada zajęte wierzytelności od E. na rzecz [...] Urzędu Skarbowego w Z. nadto zaległości w Urzędzie Skarbowym, Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych oraz zaległości w wypłacie wynagrodzeń pracowniczych. Posiada zadłużenie, które wynosi ok. 300.000 zł za materiały i usługi. Skarżąca podkreśliła, że wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, ponieważ nie ma innej możliwości by móc uregulować opłatę sądową. W motywach postanowienia z dnia 20 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odwołał się do regulacji zawartej w art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), podkreślając, że analiza wniosku skarżącej z dnia 24 lutego 2015 r., złożonych przez skarżącą oświadczeń i dokumentów oraz treści poprzedniego wniosku strony wskazuje, że kondycja finansowa Spółki nie uległa istotnej zmianie. Tym samym aktualna pozostaje ocena przedstawiona przez tutejszy Sąd w prawomocnym postanowieniu z dnia 23 września 2014 r., która została zaakceptowana przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1864/14. Prowadząc działalność gospodarczą Spółka nadal comiesięcznie finansuje wysokie koszty jej prowadzenia, zaliczając je do kosztów uzyskania przychodów. Z przedstawionego przez Spółkę zbiorczego zestawienia kosztów uzyskania przychodów za miesiące od października 2014 r. do marca 2015 r. wynika bowiem, że Spółka uzyskując przychód w wysokości 44.025,19 zł, poniosła koszty w wysokości 61.617,42 zł. Nadto z przedstawionego przez Spółkę zeznania CIT- 8 za rok podatkowy 2014 wynika, że osiągnęła przychód w wysokości 61.410,70 zł, ponosząc jednocześnie koszty uzyskania przychodu w kwocie 235.438,47 zł. W ocenie Sądu, ponoszenie dużo wyższych wydatków niż uzyskiwane przychody, pomimo licznych toczących się wobec Spółki postępowań egzekucyjnych oraz dokonanych zajęć, pozwala przyjąć, że skarżąca uzyskuje dochody, których w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy nie ujawniła. W dalszej części uzasadnienia Sąd nawiązał wprost do argumentacji prezentowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1864/14. W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka domagała się jego uchylenia i przyznania prawa pomocy, akcentując brak środków na pokrycie wpisu w kwocie 500 zł. Skarżąca podniosła dodatkowo, że samo kontynuowanie działalności gospodarczej nie może przesądzać o braku podstaw do uwzględnienia jej żądania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Poza sporem w sprawie pozostawało ustalenie, że wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpatrywany przez Sąd pierwszej instancji był kolejnym (drugim) żądaniem strony. Aktualny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zawierał przy tym informacje zbieżne z przedstawionymi na wcześniejszym etapie postępowania, które zostały już prawomocnie ocenione przez sądy administracyjne obu instancji. Skarżąca nie sprecyzowała bowiem w istocie jakie nowe okoliczności miałyby zadecydować o konieczności uwzględnienia zgłoszonego przez nią żądania. Spółka poprzestała na powieleniu dotychczasowej argumentacji, aktualizując jedynie dane dotyczące wysokości przychodów, kosztów ich uzyskania oraz wartości netto sprzedaży za okres od października do grudnia 2014 r. i okres od stycznia do marca 2015 r. Tymczasem w myśl art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Cytowany przepis przewiduje możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć wojewódzkiego sądu administracyjnego pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. podobnie postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12 – treść orzeczenia dostępna na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Na gruncie niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim dokonał analizy przedłożonych przez stronę informacji, podnosząc, że nie świadczyły one o spełnieniu warunków skorzystania z instytucji prawa pomocy. Trafnie Sąd skonstatował, że fakt, iż Spółka nadal ponosi wysokie koszty prowadzenia działalności gospodarczej, przy jednoczesnym prowadzeniu wobec niej postępowań egzekucyjnych, w tym zajęć egzekucyjnych, uzasadnia wątpliwości co do wysokości uzyskiwanych i ujawnionych przez nią dochodów. Jednocześnie - co kluczowe dla rozstrzygnięcia - Sąd pierwszej instancji trafnie zauważył, że zarówno argumentacja strony, jak i dostarczone przez nią dane nie pozwalały na stwierdzenie zmiany okoliczności usprawiedliwiającej odmienną ocenę możliwości finansowych skarżącej. Obraz sytuacji majątkowej Spółki, wynikający z akt sprawy, nie uległ bowiem istotnej zmianie od chwili uprzednio wydanego postanowienia w sprawie prawa pomocy i nie dezaktualizował prawomocnej oceny jej kondycji finansowej w kontekście przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się podstaw uzasadniających weryfikację wcześniejszego prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.