II FZ 6/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 grudnia 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1062/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 3 lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z 11 grudnia 2014 r., III SA/Po 1062/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy R. W. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia sąd pierwszej instancji wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Zgodnie z oświadczeniem małżonkowie zamieszkują na nieruchomości zabudowanej budynkiem o pow. 300 m2. Skarżący posiada także nieruchomość rolną o pow. 0,2538 ha. Dochody rodziny zostały określone na 1.680 zł brutto miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia oświadczenia majątkowego skarżący przedłożył: załączniki PIT/B do rocznego zeznania podatkowego żony skarżącego za 2013 rok oraz informacje z rejestru przedsiębiorców KRS, które dokumentują prawa właścicielskie skarżącego i jego żony do podmiotów gospodarczych. Z przedłożonych dokumentów KRS wynika, że kapitał zakładowy tych podmiotów gospodarczych wynosi ponad 24.000.000 zł. Natomiast zgodnie z treścią załącznika PIT/B do rocznego zeznania podatkowego za 2013 rok, przychód żony skarżącego z działalności gospodarczej wyniósł – 3.463.723,92 zł, przy kosztach uzyskania przychodu w wysokości 6.042.777,82 zł, co przyniosło stratę w kwocie 2.579.053,90 zł. Wezwanie do uzupełnienia oświadczenia majątkowego nie zostało wykonane w części dotyczącej: udokumentowania średniomiesięcznych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego, udokumentowania źródeł przychodu i wysokości przychodu skarżącego oraz jego domowników, przedstawienia sytuacji majątkowej podmiotów gospodarczych należących do skarżącego i jego domowników, a nadto także w zakresie przedłożenia spisu posiadanych rachunków bankowych oraz przedłożenia wyciągów bankowych dokumentujących operacje finansowe wykonane na tych rachunkach od dnia 1 stycznia 2014 roku. Postanowieniem z 27 października 2014 roku referendarz sądowy w WSA w Poznaniu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy na skutek wniesionego sprzeciwu sąd pierwszej instancji na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm.), dalej: P.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy. W ocenie sądu, skarżący nie wyjaśnił i nie udokumentował swojej sytuacji majątkowej w sposób pozwalający na ocenę, czy jest w stanie ponieść koszty postępowania, ograniczając się w tym zakresie jedynie do własnego twierdzenia o trudnej sytuacji majątkowej niepozwalającej na uiszczenie tych kosztów. W konsekwencji, ocena sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego jest niemożliwa z uwagi na braki oświadczenia majątkowego opisane powyżej. Ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej nie pozwalały wnioskować o zdolnościach płatniczych strony postępowania, która nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. 2. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. polegające na błędnym przyjęciu, iż skarżący posiada środki finansowe pozwalające ponieść koszty postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki udzielenia prawa pomocy. Należy podkreślić, że skarżącego wezwano do przedstawienia dodatkowych informacji, przedstawiających jego sytuację finansową. Pomimo tego nie udzielił wszystkich informacji, które mogłyby zostać ocenione przez sąd pierwszej instancji w kontekście spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. Należy podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, że strona uniemożliwiła dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Brak właściwego wykonania wezwania skutkować musiał odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy, wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W zażaleniu skarżący zarzuca błędną ocenę dokonaną przez sąd pierwszej instancji, iż skarżący posiada środki finansowe pozwalające ponieść koszty postępowania sądowego z uwagi na prawa właścicielskie skarżącego i jego żony do podmiotów gospodarczych. Należy podkreślić, ze odmowa przyznania prawa pomocy wynikała z przesłania dokumentów i podania informacji, które obrazowałyby jego sytuację materialną w sposób wybiórczy. W konsekwencji oświadczenie skarżącego jak i informacje zawarte w przekazanych dokumentach były niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Z uwagi na powyższe argumentacja zawarta w zażaleniu, zgodnie z którą okolicznością przesądzającą o odmowie prawa pomocy była ocena posiadania przez skarżącego określonego składnika majątku jest bezzasadna. Powyższej oceny o prawidłowości rozstrzygnięcia przez sąd pierwszej instancji nie zmienia okoliczność powołania przez sąd pierwszej instancji błędnej podstawy prawnej w uzasadnieniu postanowienia, tj. art. 246 § 1 pkt 1 zamiast art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Brak wykazania sytuacji majątkowej uniemożliwiał uwzględnienie wniosku skarżącego w jakimkolwiek zakresie. W tej sytuacji, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.