II FZ 58/23

Dnia 31 lipca 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Jan Grzęda po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 1428/20 w przedmiocie odrzucenia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lipca 2022 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 29 maja 2020 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 7 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 1428/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił zażalenie A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie z 14 lipca 2022 r. odrzucające skargę kasacyjną w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 29 maja 2020 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 r. Sądu pierwszej instancji wskazał, że zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego, a naruszenie przymusu adwokacko-radcowskiego obarczone jest brakiem, który nie podlega uzupełnieniu w trybie określonym w art. 49 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej "P.p.s.a.") i powoduje odrzucenie zażalenia na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie zażalenie na postanowienie z 14 lipca 2022 r. sporządzone zostało przez Spółkę reprezentowaną przez Jej prezesa D. P.. Skarżąca spółka jest reprezentowana w sprawie przez radcę prawnego Przemysława Bryłowskiego, jednakże zażalenia na wymienione wyżej postanowienie nie wniósł umocowany w sprawie pełnomocnik zawodowy. Z akt sprawy nie wynika, aby D. P. był osobą wymienioną w art. 194 § 4 oraz 175 § 2-3 (stosowanym odpowiednio) P.p.s.a. W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie pełnomocnik Spółki zarzucił naruszenie: - art. 194 § 4 w zw. z art. 49 § 1 P.p.s.a. przez jego bezpodstawne zastosowanie i odrzucenie zażalenia w sytuacji, gdy nie było ku temu podstaw, - art. 49 § 1 P.p.s.a. przez jego bezpodstawne niezastosowanie i odrzucenia zażalenia w sytuacji gdy, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wezwał Spółki do uzupełnienia braków formalnych zażalenia. Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie w całości ww. postanowienia, przywrócenie terminu na uzupełnienie braków formalnych zażalenia na postanowienie o odrzucenie skargi kasacyjnej, nakazanie rozpoznania zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Możliwość wniesienia środka odwoławczego w postępowaniu sądowoadministracyjnym regulują przepisy P.p.s.a. Środkiem takim jest skarga kasacyjna oraz zażalenie. Wniesienie każdego ze wskazanych środków łączy się z obowiązkiem zachowania określonych wymogów formalnych. Będą to wymogi ogólne przewidziane dla każdego pisma procesowego (art. 46 P.p.s.a.) oraz szczególne, związane z zażaleniem jako takim, wskazane w art. 194 § 3 P.p.s.a. Potwierdza to treść tego ostatniego przepisu, który przewiduje, że zażalenie powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać wskazanie zaskarżonego postanowienia i wniosek o jego zmianę lub uchylenie, jak również zwięzłe uzasadnienie zażalenia. W art. 194 § 4 P.p.s.a. wskazuje się dodatkowy wymóg dla konkretnego rodzaju zażalenia, jakim jest zażalenie dotyczące postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Przepis ten stanowi wprost, że zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Przepis art. 175 § 2-3 P.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Zatem w przypadku skorzystania z możliwości zaskarżenia zażaleniem postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej należy przedsięwziąć konieczne działania, aby zażalenie zostało sporządzone stosownie do powyższego wymogu tzw. przymusu adwokacko-radcowskiego, tj. przez adwokata lub radcę prawnego albo przez osoby wskazane w art. 175 § 2 i 3 P.p.s.a. Zawarte w art. 194 § 4 P.p.s.a. pojęcie "sporządzenie" należy rozumieć jako "napisanie i podpisanie" zażalenia w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej, ponieważ to podpis wprost wskazuje osobę, która sporządziła zażalenie (zob. postanowienie NSA z 29 września 2014 r., sygn. akt II FZ 1376/14, to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ulega zatem wątpliwości, że formalnym warunkiem skutecznego wniesienia tego środka zaskarżenia, wymaganym konkretnym przepisem prawa, od którego Spółka nie mogła zostać zwolniona i który pozostaje wiążący także dla sądu, było sporządzenie i wniesienie go przez podmiot wskazany w przywołanych przepisach. Jak bowiem jednolicie wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, obowiązek ustanowiony w art. 194 § 4 P.p.s.a. ma charakter bezwzględny, co oznacza, że żadne szczególne okoliczności nie uprawniają strony do osobistego sporządzenia zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną (zob. postanowienie NSA z 7 września 2012 r., sygn. akt II OZ 550/12). Obowiązek ustanowiony w art. 194 § 4 P.p.s.a. nie może podlegać wyłączeniu z uwagi na jakiekolwiek szczególne okoliczności występujące po stronie strony skarżącej. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego niezachowanie przymusu adwokacko-radcowskiego w odniesieniu do zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, o którym mowa w art. 194 § 4 P.p.s.a., stanowi brak niepodlegający uzupełnieniu w trybie art. 49 P.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA z: 25 czerwca 2021 r., sygn. akt II GZ 201/21; 2 października 2012 r., sygn. akt II OZ 832/12; 20 marca 2012 r., I OZ 169/12; 30 czerwca 2011 r., II FZ 318/11). Skoro zatem powołany wyżej przepis art. 194 § 4 P.p.s.a. wyraźnie wskazuje, że zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej powinno być sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika, to niesporządzenie zażalenia we wskazany sposób jest nieusuwalnym brakiem, niepodlegającym konwalidowaniu i uzasadniającym odrzucenie zażalenia (por. postanowienia NSA z: 13 kwietnia 2021 r., sygn. akt II OZ 208/21; 11 marca 2021 r., sygn. akt II GZ 41/21). Prezes Spółki nie wykazał, że należy do kręgu podmiotów uprawnionych do samodzielnego sporządzenia zażalenia w przedmiotowej materii, zgodnie z art. 175 § 2-3 P.p.s.a. Z treści art. 175 § 2-3 wynika bowiem, że obowiązek sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na odrzucenie skargi kasacyjnej przez adwokata lub radcę prawnego jest wyłączony, jeśli sporządza go sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem albo jeżeli wnosi je prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka, a także wówczas, gdy stroną postępowania jest Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej oraz gdy czynności w postępowaniu za organy administracji rządowej, państwowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej lub Skarb Państwa podejmowane są przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej, jak również w przypadkach, gdy sporządza je doradca podatkowy (w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami) lub rzecznik patentowy (w sprawach własności przemysłowej). Posiadanie uprawnień do samodzielnego wniesienia skargi kasacyjnej lub zażalenia na odrzucenie skargi kasacyjnej musi być udokumentowane wraz ze złożeniem zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. W rozpoznawanej sprawie Prezes Skarżącej nie wykazał przynależności do podmiotów mogących samodzielnie wnieść skargę kasacyjną i zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Co więcej, z akt sprawy wynika, że Skarżąca spółka jest reprezentowana w sprawie przez radcę prawnego, jednak zażalenia na wymienione wyżej postanowienie nie wniósł umocowany w sprawie pełnomocnik zawodowy, tylko sama Skarżąca reprezentowana przez Jej prezesa. Działanie takie, w świetle przedstawionych przepisów prawa, musiało skutkować odrzuceniem zażalenia jako niespełniającego przymusu adwokacko-radcowskiego wynikającego z art. 194 § 4 P.p.s.a., co też prawidłowo Wojewódzki Sąd Administracyjny uczynił zaskarżonym postanowieniem, zgodnie z treścią art. 178 w zw. z art. 194 § 4 P.p.s.a. Wobec stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu zażalenia, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.