II FZ 578/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Grażyna Nasierowska, , , po rozpoznaniu w dniu 12 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 1440/14 odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 29 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 1440/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił M. P. wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 29 września 2014 r., w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca zawarła w skardze wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, podając, że pozostaje od 2011 r. na rencie i jedynym jej dochodem jest świadczenie w wysokości 729,26 zł miesięcznie netto. Posiada na utrzymaniu małoletniego syna i nie uzyskuje innych dochodów. Poza środkami w kwocie 110 000,00 zł, które wydatkowała na zakup mieszkania, skarżąca nie posiada innych zgromadzonych środków, z których mogłaby uregulować ciążące na niej zobowiązanie podatkowe. Wskazała, że zajęcie nawet niewielkiej kwoty z otrzymywanej przez nią renty mogłoby spowodować brak możliwości regulowania czynszu za mieszkanie, co w efekcie doprowadzić by mogło do eksmisji z zajmowanego lokalu. Odnosząc się do tego wniosku Sąd pierwszej instancji powołując się na art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.) wskazał, że zawarty w skardze wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, zdaniem Sądu nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd zauważył, iż skarżąca stwierdziła wprawdzie, że jedynym jej dochodem jest renta w kwocie 729,26 zł netto miesięcznie, jednak jak zauważył organ odwoławczy, oprócz wskazanego świadczenia rentowego, skarżąca uzyskała w ubiegłych latach dochód z odpłatnego zbycia instrumentów finansowych (tj. 10 112,15 zł w 2012 r. oraz 24 446,39 zł w 2013 r.) i przychód ze sprzedaży działki w kwocie 110 000,00 zł (w 2013 r.). Wprawdzie skarżąca w piśmie z dnia 2 marca 2015 r. wskazała, iż dochody z instrumentów finansowych były "wirtualne" i ostatecznie poniosła ona "straty", które wykazała w zeznaniu PIT-38 za 2014 r., jednak na potwierdzenie swojej sytuacji materialnej nie nadesłała ona stosownej dokumentacji, potwierdzającej okoliczności, o których wspomniała we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji oraz w piśmie z dnia 2 marca 2015 r. Sąd wskazał, iż w niniejszej sprawie przyznane zostało skarżącej prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z wpisu od skargi, jednakże nie można utożsamiać przesłanek do przyznania prawa pomocy z przesłankami wstrzymania wykonania aktu. W zażaleniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. i wniosła o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skarżąca stwierdziła, iż utrata zdrowia oraz brak środków finansowych na pokrycie niezbędnych rachunków oraz przeżycia dla siebie i rodziny jej zdaniem jest wystarczającym uprawdopodobnieniem istnienia przesłanek pozwalających na wstrzymanie wykonania decyzji. W odpowiedzi na zażalenie Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o utrzymanie zaskarżonego postanowienia w mocy oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podkreślenia wymaga, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a. Stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1 cytowanego przepisu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zamknięty. Zauważyć należy, że sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli została spełniona co najmniej jedna z ustawowych przesłanek, uregulowana w art. 61 § 3 p.p.s.a. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu (por. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1064/12). Trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt II FZ 110/10). Decyzja o skorzystaniu z możliwości ubiegania się o udzielenie ochrony tymczasowej należy do strony postępowania. Z uwagi na powyższe, na wnioskodawcy ciąży obowiązek choćby uprawdopodobnienia, iż jego wniosek zasługuje na uwzględnienie. Wniosek taki powinien zostać poparty stosownymi dokumentami źródłowymi pozwalającymi wywieść, że wstrzymanie zaskarżonego aktu jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. Sąd rozpatrując sprawę ocenia, czy podane przez stronę okoliczności w istocie wskazują na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W tym celu strona skarżąca winna tak określić ewentualną szkodę i wskazać na skutki, które trudno będzie odwrócić, by Sąd mógł stwierdzić, w oparciu o konkretne dane, że jej wielkość może być znaczna, a skutki wykonania decyzji/postanowienia istotnie trudne do odwrócenia. Obowiązkiem sądu jest wszechstronna i wnikliwa ocena argumentów przedstawionych przez wnioskodawcę, jak również wynikających z akt sprawy. W sytuacji, gdy strona nie wykaże we wniosku okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie można przenosić całego ciężaru poszukiwania tych okoliczności na sąd. Analizując argumentację zaprezentowaną przez skarżącą w toku niniejszego postępowania wpadkowego uznać należy, że nie wykazała ona, iż zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Skarżąca w uzasadnieniu zażalenia wskazywała, że Sąd powinien wezwać ją o uzupełnienie niezbędnych braków formalnych, tj. dowodów na poparcie jej wniosku, czego nie uczynił. Pogląd skarżącej w tym względzie nie zasługuje na podzielenie, gdyż nie znajduje on usprawiedliwienia w przepisach prawa. Tryb z art. 49 § 1 p.p.s.a. znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy pismo nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych. Niepowołanie w uzasadnieniu wniosku argumentów istotnych z punktu widzenia przesłanek zastosowania instytucji wstrzymania wykonania aktu administracyjnego nie może być uznane za brak formalny w rozumieniu tego przepisu. Przeciwko podzieleniu stanowiska skarżącej przemawia też kompleksowa analiza przepisów ustawy – wystarczy bowiem zauważyć, że instytucja wstrzymania wykonania decyzji nie zawiera analogicznych regulacji do art. 255 p.p.s.a., który umożliwia sądowi wezwanie strony do uzupełnienia oświadczeń/dokumentacji lub wyjaśnienia wątpliwości, które nasunęły się sądowi w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Skoro to strona ubiega się o przyznanie ochrony tymczasowej, to na niej też ciąży obowiązek przekonania sądu, że spełnia ustawowe przesłanki w tym względzie. Na marginesie zauważyć, iż skarżąca powołuje się na okoliczność przebytej operacji, na którą czekała 4 lata. Pomijając już okoliczność, iż jak wynika z analizy akt sprawy, pomiędzy wniesieniem skargi, w której zawarto wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, a terminem operacji upłynęło ponad 2 miesiące, to skarżąca mając świadomość, iż będzie operowana powinna dbając o własne interesy zebrać wszystkie dokumenty, które pozwoliłyby na uznanie, iż spełnione zostały przesłanki wskazane w art. 61 § 3 p.p.s.a. To w interesie skarżącej leżało bowiem takie zobrazowanie sytuacji, by Sąd mógł przyznać jej ochronę tymczasową w postaci wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W zażaleniu skarżąca powołuje się na trudną sytuację materialną, jednak jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji skarżąca oprócz wskazanego świadczenia rentowego, uzyskała w ubiegłych latach dochód z odpłatnego zbycia instrumentów finansowych (tj. 10 112,15 zł w 2012 r. oraz 24 446,39 zł w 2013 r.) i przychód ze sprzedaży działki w kwocie 110 000,00 zł (w 2013 r.). Ponadto skarżąca wskazała, iż ww. dochody zainwestowała, jednak poniosła stratę w wysokości 90 520,61 zł. Jak wynika z przedłożonego przez skarżącą PIT-38 za 2014 r., skarżąca wprawdzie poniosła stratę, jednakże odnotowała przychód w wysokości 41 549,10 zł i nie wyjaśniła na co przeznaczyła te pieniądze. Wobec podnoszonych przez skarżącą okoliczności wskazać należy, że faktu egzekwowania obowiązku pieniężnego nie można utożsamiać z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody czy spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Samo bowiem wykonanie świadczenia pieniężnego nie wywoła nieodwracalnych skutków, gdyż ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji spowoduje konieczność zwrotu wyegzekwowanej należności wraz z odsetkami. W tym miejscu należy też wskazać, że zgodnie z art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) organ podatkowy na wniosek podatnika w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może rozłożyć zapłatę podatku lub zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę na raty, a to może przyczynić się do zachowania stabilności finansowej. Z kolei w świetle art. 8-10 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm., dalej "u.p.e.a.") dopuszczalność prowadzenia egzekucji jest ograniczona do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu. Te okoliczności prawne niewątpliwie służą ochronie strony. Zauważyć, ponadto należy, iż trudna sytuacja materialna wnioskodawcy może mieć niewątpliwie wpływ na przyznanie prawa pomocy, nie jest zaś wystarczającą okolicznością do wstrzymania wykonania zaskarżonych aktów. W doktrynie i w judykaturze przyjmuje się zasadę, zgodnie z którą przesłanek do przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 p.p.s.a., nie można utożsamiać z przesłankami, na podstawie, których sąd może orzec o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu (art. 61 § 3 p.p.s.a.). Postępowanie w zakresie przyznania prawa pomocy i postępowanie w zakresie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu to dwa odrębne postępowania, w których sąd rozstrzyga na podstawie innych przesłanek (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2010 r., II FZ 605/10, LEX nr 742664 i z dnia 16 października 2009 r., II FSK 1783/08, LEX nr 573464, z dnia 22 czerwca 2010 r., I FZ 189/10). Zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny, jak i Naczelny Sąd Administracyjny rozważał już możliwość przyznania skarżącej prawa pomocy i odmawiając wskazał, że nie wyjaśniła ona wszystkich źródeł finansowania. W takiej sytuacji nie można przyjąć, że egzekucja należności doprowadzi do spełnienia przesłanki z art. 61 § 3 p.p.s.a. Warto nadmienić, iż każda decyzja administracyjna zobowiązująca do uiszczenia należności pieniężnych pociąga za sobą dolegliwość rodzącą określony skutek faktyczny w finansach zobowiązanego do ich uiszczenia. Nie jest to więc sytuacja, która sama z siebie uzasadnia zastosowanie wyjątkowego rozwiązania prawnego, jakim jest ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie służy bowiem zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, ale jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że strona nie wykazała przesłanek skutkujących uwzględnieniem wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. W rezultacie słusznie odmówiono wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny nadmienia, że postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności sąd może zmienić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności, o czym stanowi art. 61 § 4 p.p.s.a. To jednak w interesie strony leży takie sformułowanie wniosku, aby powołane w nim okoliczności wskazywały na wystąpienie w jej przypadku przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz poparcie zawartych we wniosku twierdzeń stosownymi dokumentami. Sąd musi mieć bowiem wiedzę o okolicznościach przemawiających za wstrzymaniem wykonania aktu lub czynności, jak również możliwość zweryfikowania tej wiedzy, a dostarczenie odpowiednich informacji i dokumentów w tym zakresie obciąża stronę. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do zawartego w odpowiedzi na zażalenie Dyrektora Izby Skarbowej wniosku o zasądzenie kosztów postępowania wskazać należy, że nie może on zostać uwzględniony, bowiem w myśl art. 209 p.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Zgodnie z powyższą zasadą Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany jest rozstrzygać o kosztach postępowania w orzeczeniu wydanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej od wyroku, natomiast w niniejszej sprawie zostało rozpoznane zażalenie od postanowienia.