II FZ 56/25

Dnia 7 sierpnia 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 15 maja 2025 r. sygn. akt I SPP/Bd 32/24 w przedmiocie odrzucenia wniosku i odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 15 czerwca 2023 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2017 r. postanawia: odrzucić zażalenie.

UZASADNIENIE Postanowieniem z 15 maja 2025 r., sygn. akt I SPP/Bd 32/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił zażalenie J. M. (dalej jako "skarżąca") z 5 marca 2025 r. na postanowienie tego sądu z 3 lutego 2025 r. i odrzucił wniosek skarżącej z 15 kwietnia 2025 r. o przedłużenie terminu do uzupełnienia braków formalnych zażalenia w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z 15 czerwca 2023 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2017 r. Pismem z 5 marca 2025 r. skarżąca wniosła zażalenie od postanowienia WSA w Bydgoszczy z 3 lutego 2025 r. odrzucającego wniosek skarżącej z 14 stycznia 2025 r. o przedłużenie terminu do uzupełnienia braków formalnych zażalenia oraz odrzucającego zażalenie. W wykonaniu zarządzenia z 13 marca 2025 r. sąd wezwał skarżącą do uzupełnienia braków formalnych zażalenia przez jego podpisanie lub złożenie podpisanego odpisu zażalenia w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Wezwanie doręczono skarżącej w dniu 8 kwietnia 2025 r. W zakreślonym przez sąd terminie skarżąca nie uzupełniła braków formalnych zażalenia. Pismem z 15 kwietnia 2025 r. skarżąca wniosła o wyznaczenie nowego terminu siedmiodniowego w celu dopełnienia formalności wynikających z wezwania. Skarżąca podała, że przebywa na badaniach i konsultacjach lekarskich, co uniemożliwia jej dopełnienie formalności. Skarżąca nie podpisała wniosku. Opisanym na wstępie postanowieniem z 15 maja 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił zarówno zażalenie skarżącej z 5 marca 2025 r., jak również wniosek o przedłużenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie sąd pierwszej instancji podał, że terminy ustawowe nie podlegają przedłużeniu, a skarżąca – pomimo wezwania do uzupełnienia braków formalnych – nie podpisała zażalenia w zakreślonym terminie. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 178 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 84 a contrario ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."). Od postanowienia WSA w Bydgoszczy z 15 maja 2025 r. skarżąca wywiodła zażalenie, w którym wskazała, że zaskarża to rozstrzygnięcie, wnosząc o jego uchylenie w całości. Zarządzeniem z 1 lipca 2025 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy stwierdził, że w sprawie zostało nadużyte prawo do sądu, wskazując, że w WSA w Bydgoszczy prowadzonych jest szereg spraw zainicjowanych przez skarżącą, która uporczywie nie uzupełnia braków formalnych w postaci braku podpisu wielokrotnie składanych zażaleń. Za każdym razem wezwania do uzupełnienia braków formalnych poprzez podpisanie zażaleń są skutecznie jej doręczane z prawidłowym pouczeniem. W terminie do uzupełnienia ww. braków formalnych skarżąca składa wnioski o przedłużenie terminu do uzupełnienia braków. Wniosków tych również nie podpisuje. Swoim postępowaniem celowo przedłuża postępowanie i uniemożliwia jego zakończenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega odrzuceniu. W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zgodnie z art. 194 § 3 p.p.s.a. zażalenie powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać wskazanie zaskarżonego postanowienia i wniosek o jego zmianę lub uchylenie, jak również zwięzłe uzasadnienie zażalenia. Artykuł 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. wskazuje zaś, że pismo powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Na podstawie art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zgodnie zaś z art. 178 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym zażalenie wniesione po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalne, jak również zażalenie, którego braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Skarżąca w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji składała bez podpisu zarówno zażalenia, jak i liczne wnioski o wyznaczenie nowego terminu na dopełnienie formalności wynikających z kierowanych do niej wezwań, które stanowiły cel sam w sobie, wydłużały toczące się postępowanie. Takie działania powinny być oceniane jako nadużycie prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez prawodawcę. Każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego. Prawo to winno być jednak wykonywane zgodnie z celem, na który zostało przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę. Tak samo należy ocenić działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych w celu innym, niż ochrona swych praw – w ten sposób wpływa na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochrony prawnej (zob. np. H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu, [w:] Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005, Warszawa 2005, s. 136). Nadużyciem prawa jest zatem wykorzystywanie instytucji procesowej wbrew jej funkcji i celowi. Funkcją i celem postępowania sądowoadministracyjnego jest rozstrzygnięcie sporu między stronami co do legalności działania lub bezczynności (przewlekłości) organu administracji publicznej, rzutujących na prawa lub obowiązki strony (zob. np. postanowienie NSA z 14 maja 2025 r., III FZ 236/25 oraz wydane w sprawie skarżącej postanowienie NSA z 22 lipca 2025 r., sygn. akt II FZ 57/25). Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje ponadto, że ocena, czy doszło do nadużycia prawa procesowego, odnosić się musi do sfery motywacyjnej strony (...). Wydaje się zatem, że będzie to (stwierdzenie nadużycia – przyp. Sądu) możliwe jedynie w ograniczonych przypadkach, tj. takich, gdy przepisy prawa procesowego pozwalają na zaskarżenie orzeczenia, pomimo iż w rzeczywistości strona nie jest w stanie wzruszyć rozstrzygnięcia, z którym de facto się nie zgadza, np. zażalenie przysługuje na postanowienie o odrzuceniu zażalenia, ale zostało odrzucone z uwagi na jego niedopuszczalność. Będzie to możliwe jedynie w tej sytuacji, gdy strona ma świadomość, iż składaniem kolejnych zażaleń nie doprowadzi do zmiany lub uchylenia orzeczenia, z którym się nie zgadza. W tym przypadku kluczowe jest jednak prawidłowe i zrozumiałe pouczenie strony. Dla stwierdzenia bowiem, iż strona, składając zażalenie na określone orzeczenie, nadużywa prawa procesowego, konieczna jest więc pewność, że strona, składając zażalenie, czyni to w innym celu aniżeli jego wzruszenie (cyt. O. M. Piaskowska [w:] M. Kuchnio, A. Majchrowska, K. Panfil, J. Parafianowicz, A. Partyk, A. Rutkowska, D. Rutkowski, A. Turczyn, O. M. Piaskowska, Kodeks postępowania cywilnego. Postępowanie procesowe. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2023, art. 41). Przytoczony pogląd doktryny, choć odnoszący się do art. 41 Kodeksu postępowania cywilnego, a więc do kwestii nadużycia prawa procesowego na gruncie postępowania cywilnego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, znajduje zastosowanie również w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż zagadnienie przeciwdziałania zachowaniom nieuczciwym, nielojalnym lub nierzetelnym ma charakter uniwersalny i ponadgałęziowy (por. K. Weitz [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Postępowanie rozpoznawcze. Artykuły 1-124, wyd. VI, red. T. Ereciński, Warszawa 2023, art. 41). Wniesione przez skarżącą zażalenie na postanowienie WSA w Bydgoszczy z 15 maja 2025 r. nie zostało przez nią podpisane, co powoduje, że obarczone zostało brakiem formalnym uniemożliwiającym jego rozpoznanie. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w sprawie zainicjowanej skargą skarżącej wielokrotnie już WSA w Bydgoszczy odrzucał zażalenia skarżącej, ponieważ każde z nich zawierało ten sam brak formalny uniemożliwiający jego rozpoznanie, tj. nie zawierało podpisu skarżącej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca składając zażalenie i nie podpisując go nadużyła prawa do sądu. Wielokrotne postępowanie w ten sam sposób (nieskładanie podpisu) przez skarżącą w toku różnych inicjowanych przez nią postępowań przed sądem pierwszej instancji celowo przedłuża postępowanie i uniemożliwia jego zakończenie. Skarżąca składając rozpoznawane zażalenie na postanowienie WSA w Bydgoszczy po raz kolejny go nie podpisała, mimo pouczenia zawartego przy doręczeniu postanowienia. W pouczeniu zaś wyraźnie wskazano, że zażalenie powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać wskazanie zaskarżonego postanowienia i wniosek o jego zmianę lub uchylenie, jak również zwięzłe uzasadnienie zażalenia. Wobec niepodpisania przez skarżącą zażalenia, konieczne stało się jego odrzucenie na podstawie art. 180 w związku z art. 178 i art. 197 § 2 p.p.s.a., o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w sentencji postanowienia.