II FZ 548/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 21 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. W. w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Gl 500/15 w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 29 stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (sygn. akt I SA/Gl 500/16) w sprawie ze skargi A. W. na decyzję z dnia 29 stycznia 2016 r. Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach odmówił wstrzymania wykonania tej decyzji. Sąd pierwszej instancji uzasadniając swe rozstrzygniecie podał, że we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji zawarto informację, iż kwota zobowiązania podatkowego wielokrotnie przewyższa możliwości finansowe skarżącej. Pełnomocnik skarżącej zaznaczył, że jakiekolwiek czynności egzekucyjne, w tym zwłaszcza zajęcie wynagrodzenia, rodzić może wyjątkowo ciężkie skutki dla niej jak i jej rodziców. Na dzień sporządzenia wniosku, podatniczka zamieszkiwała wraz z rodzicami, których dochody są nieznaczne, w przeciwieństwie do potrzeb wynikających zarówno ze stanu zdrowia samej skarżącej, jak i jej rodziców. Cała trójka znajduje się pod stałą opieką lekarzy różnych specjalizacji. W tych ramach odnotowano, że szczegółowy wykaz chorób i związanych z nimi kosztów wykazano na potrzebę wniosku o przyznanie prawa pomocy, który również zawarto w skardze. Na kanwie niniejszej sprawy przyjęto, iż zachodzi duże prawdopodobieństwo, iż jakiekolwiek uszczuplenie majątku, bądź egzekucja z bieżących dochodów rodziny spowoduje nieodwracalne pogorszenie zdrowia skarżącej i jej rodziców. Pełnomocnik dodał nadto, że wykonanie zaskarżonej decyzji uniemożliwi stronie także zaspokajanie bieżących niezbędnych potrzeb życiowych, w tym wygospodarowanie środków przeznaczonych na utrzymanie jej oraz rodziców. Końcowo zaakcentował, że skutki wywołane wykonaniem decyzji organu podatkowego będą nieodwracalne, a to z uwagi na znaczne rozciągnięcie w czasie procesu weryfikacji jej legalności, co również rodzi zagrożenie dla podstawowych interesów majątkowych skarżącej. Sąd pierwszej instancji dodał, że postanowieniem z dnia 19 maja 2016 r. Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zwolnił skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 100 zł, zaś w pozostałym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalił. Mocą zaś postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2015 r. (sygn. akt II FZ 821/15) oddalono zażalenie podatniczki na postanowienie Sądu pierwszej instancji, którym odmówiono jej uwzględnienia wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji w sprawie I SA/Gl 581/15. Sąd kasacyjny podkreślił wówczas, że "choć sytuacja materialna podmiotu wnioskującego może być czynnikiem wpływającym na ocenę zasadności wniosku o wstrzymanie wykonania aktu administracji publicznej, to sama zła kondycja finansowa strony nie przesądza jeszcze o konieczności uwzględnienia zgłoszonego żądania. Wbrew zatem sugestiom zawartym we wniosku, bardzo trudna sytuacja majątkowa skarżącej, która legła u podstaw częściowego zwolnienia jej od kosztów sądowych, nie uzasadnia jeszcze wstrzymania wykonania decyzji. Przesłanki przyznania prawa pomocy i wstrzymania wykonania aktu nie są bowiem tożsame, co zasadnie podkreślał Sąd pierwszej instancji." Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając wstrzymania wykonania decyzji w sprawie stwierdził, że sytuacja majątkowa w obliczu egzekucji spornej decyzji nie musi skutkować niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody rozumianej jako niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych skarżącej i jej rodziny. Konstatacja ta jest wynikiem ujawnionej nadwyżki budżetowej w gospodarstwie domowym skarżącej. Sąd pierwszej instancji wskazał, że deklarowany przez skarżącą dochód jej trzyosobowego gospodarstwa domowego – na dzień złożenia wniosku – stanowił kwotę 5.171,61 zł. Z kolei deklarowane wówczas wydatki zamknęły się w kwocie około 3.500 zł., przy czym nie wszystkie, zdaniem Sądu, mają charakter cykliczny i są rzeczywiście wydatkowane każdego miesiąca. Pozwoliło to Sądowi wysnuć wniosek, że jej zabezpieczenie materialne jest wystarczające w stopniu uzasadniającym uznanie za mało prawdopodobną groźby wyrządzenia skarżącej znacznej szkody majątkowej wskutek wykonania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd nie zgodził się z twierdzeniem pełnomocnika, że wykonanie decyzji może w tym przypadku wywołać skutki o charakterze nieodwracalnym. Dodał, że wykonanie świadczenia pieniężnego z natury rzeczy nie wywołuje nieodwracalnych skutków, gdyż ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji spowoduje konieczność zwrotu należności, a po drugie - w świetle art. 7-10 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) dopuszczalność prowadzenia egzekucji jest ograniczona do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu. Zdaniem strony skarżącej Sąd pierwszej instancji wydał błędne orzeczenie w tym zakresie dlatego wywiodła na nie zażalenie, w którym zaskarżyła postanowienie w całości. W jej ocenie Sąd niewłaściwie zastosował przepis art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), dalej: p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że objęte nim przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, nie mają zastosowania w sprawie, a okoliczności faktyczne przedstawione na uzasadnienie wniosku w tym zakresie nie mają charakteru wyjątkowego w rozumieniu wskazanego przepisu. Mając na uwadze powyższe wniosła o zmianę postanowienia i wstrzymanie wykonania decyzji ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Uzasadniając zażalenie wyjaśniła, że powołane przez Wojewódzki Sąd postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2015 r. odnosiło się do sprawy o rażąco niższej wadze i kwocie w wysokości 12.570 zł podczas gdy niniejszej postanowienie zobowiązuje do uiszczenia opłaty w wysokości 846.254 zł. W dalszej kolejności wyjaśniła, że jej zarobki oscylują w granicach 2.000 zł a z uwagi na skalę spoczywających na niej zobowiązaniach ewentualne zajęcie jej wynagrodzenia za pracę lub innych wierzytelności, czy mienia, różnoznaczne jest z pozbawieniem jej środków niezbędnych dla jej utrzymania i sfinansowania podstawowych potrzeb egzystencjonalnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy i dlatego zasługuje na uwzględnienie, a postanowienie WSA w Warszawie jako nieodpowiadające prawu podlega uchyleniu. Kluczowy problem w rozpoznawanej sprawie dotyczy oceny stanu faktycznego, która legła u podstaw zaskarżonego postanowienia, a co do którego nie ma sporu. Decyzja, o której wstrzymanie wnosi strona orzeka o jej odpowiedzialności jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych w wysokości 657.646 zł wraz z odsetkami za zwłokę, wynoszącymi na dzień wydania decyzji 181.078 zł, kosztami egzekucyjnymi w kwocie 7.529,71 zł, łącznie w wysokości 846.253,71 zł. W myśl art. 61 § 3 p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli (1) zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub (2) spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zauważyć należy, że sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli została spełniona co najmniej jedna z ustawowych przesłanek, uregulowana w art. 61 § 3 p.p.s.a., tj. zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu (por.: B. Dauter, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 205 oraz powoływane tam postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2004 r., GZ 138/04, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por.: postanowienia NSA: z dnia 26 września 2013 r., II FZ 718/13; z dnia 30 kwietnia 2010 r., II FZ 110/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd prawidłowo ocenił sytuację majątkową skarżącej uwzględniając dokumenty źródłowe zgromadzone w aktach sprawy w związku z postępowaniem w zakresie prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji ustalił, że deklarowany przez skarżącą dochód jej trzyosobowego gospodarstwa domowego stanowił kwotę 5.171,61 zł. Z kolei deklarowane wówczas wydatki zamknęły się w kwocie około 3.500 zł. Dodatkowo należy podkreślić, że dochód jaki przedstawiła to dochód jej i jej rodziców (pochodzący z emerytury), z którymi zamieszkuje. Sama natomiast podatniczka jest zatrudniona jako stażystka, a jej wynagrodzenie wynosi ok. 2.000 zł netto. Sednem egzekucji jest przymusowe dochodzenie należności wierzyciela - którym w tym przypadku jest Skarb Państwa - i co do zasady postępowanie egzekucyjne wiąże się z pewnymi uciążliwościami. Zajęcie składników majątkowych jest jednym ze sposobów dochodzenia wierzytelności. Oczywiście zasadnie Sąd podkreślił, że ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji spowoduje konieczność zwrotu należności, i że dopuszczalność prowadzenie egzekucji jest ograniczona do zakresu w jakim nie zostanie zagrożone minimum dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu, a zastosowany środek egzekucyjne będzie ten, w który w możliwie najmniejszym stopniu ingerował będzie w prawa i wolności zobowiązanego. Jednak wszczęcie egzekucji administracyjnej jest zawsze ciężarem dla dłużnika, nie tylko w momencie jej wszczęcia (kiedy to może nie istnieć majątek pozwalający na skuteczną egzekucję), ale także przez cały okres jej prowadzenia (czas trwania zastosowanych środków egzekucyjnych), kiedy ewentualna poprawa jego sytuacji majątkowej jest niwelowana przez reżim egzekucyjny. Naczelny Sąd Administracyjny uważa, że wykonanie zaskarżonej decyzji może uszczuplić i tak niewielkie zasoby skarżącej. Skarżąca oświadczyła we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, że żyje skromnie (co zostało przyjęte przez WSA w Warszawie na podstawie akt sprawy, również świadczy o tym przyznanie wnioskodawczyni prawa pomocy postanowieniem z dnia 19 maja 2016 r.) natomiast jej potrzeby materialne związane ze stanem zdrowia jej i jej rodziców są znaczne (podała szczegółowy wykaz chorób). Ponadto, w zażaleniu skarżąca zasadnie wskazała, że postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2015 r. sygn. akt II FZ 821/15, na które powołuje się Sąd pierwszej instancji zapadły w innym stanie faktycznym - tam podatniczka domagała się wstrzymania wykonania kwoty 12.570 zł, podczas gdy w sprawie rozpoznawanej kwota, o której wstrzymanie się ubiega, wynosi 846.254 zł. Sąd zgadza się z argumentami podniesionymi w zażaleniu, że w wypadku zajęcia wynagrodzenia za pracę podatniczki wysoce prawdopodobna stanie się konieczność zaciągnięcia przez nią zobowiązań finansowych w celu pokrycia kosztów utrzymania oraz kosztów opieki zdrowotnej. Oczywistym jest, że przesłanki przyznania prawa pomocy i wstrzymania wykonania aktu nie są tożsame jednakże w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpatrującego niniejszą sprawę wpadkową skarżąca wykazała realną możliwość powstania po jej stronie trudnych do odwrócenia skutków w przypadku wykonania decyzji, a tym samym zasadne jest wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Nie można podzielić oceny Sąd pierwszej instancji, że skoro w gospodarstwie domowym skarżącej zachodzi nadwyżka budżetowa, z której mogłaby być prowadzona ewentualna egzekucja zaległości podatkowych zgodnie z gwarancjami zapewnionymi przez ustawodawcę, to nie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia jej znacznej szkody lub spowodowania nieodwracalnych skutków. Reasumując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wbrew ocenie Sądu pierwszej instancji, wykonanie zaskarżonej decyzji (utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji, którą określono zobowiązanie podatkowe w kwocie 846.254 zł) sprowadzi niebezpieczeństwo wystąpienia trudnych do odwrócenia skutków na skromnych zasobach skarżącej. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny postanowił uchylić zaskarżone postanowienie oraz wobec uznania, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, rozpoznać wniosek strony i wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji, czego podstawę prawną stanowi art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.