II FZ 522/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 8 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E[...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 24 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 448/16 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Anny Sokołowskiej, Nadziei Kaczmarczyk-Gawęckiej oraz Patrycji Joanny Suwaj od udziału w sprawie ze skargi E[...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 29 lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2010 r. postanawia oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z 24 czerwca 2016r., I SA/Sz 448/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił wniosek E[...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. (dalej: "spółka", "skarżąca") o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, sędziego WSA Anny Sokołowskiej, sędziego WSA Nadziei Kaczmarczyk-Gawęckiej oraz sędziego WSA Patrycji Joanny Suwaj od rozpoznania sprawy I SA/Sz 448/16 ze skargi E[...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z 29 lutego 2016 r., [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2010 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia sąd pierwszej instancji wskazał, że wobec złożonego przez skarżącą wniosku o wyłączenie sędziów w tej sprawie. Sędzia Anna Sokołowska, sędzia Nadzieja Kaczmarczyk-Gawęcka oraz sędzia Patrycja Joanna Suwaj złożyły oświadczenia z których wynika, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, o których mowa w art. 18 i 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a".), uzasadniające ich bezstronność w tej sprawie. Okoliczności sprawy, a także treść złożonych przez skład sędziowski oświadczeń, jak i okoliczności powołane w uzasadnieniu przedmiotowego wniosku nie spełniają przesłanek wyłączenia sędziów sądu administracyjnego. Zdaniem sądu pierwszej instancji okoliczność, że część składu (sędzia WSA Nadzieja Kaczmarczyk-Gawęcka oraz sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj) brała udział w wydaniu wyroku I SA/Sz 5/16 dot. spółki nie stanowi przesłanki ich wyłączenia. Sąd stwierdził, że między tymi sprawami nie zachodziła tożsamość w znaczeniu materialnoprawnym, gdyż postępowania te dotyczyły kontroli legalności rozstrzygnięć wydanych w stosunku do tego samego podmiotu, lecz w innym przedmiocie – podatku dochodowego od osób prawnych za 2009 r. (I SA/Sz 5/16) oraz podatku dochodowego od osób prawnych za 2010 r. ( I SA/Sz 448/16). W ocenie sądu pierwszej instancji zarzut strony co do uchybień proceduralnych popełnionych przez sąd przy rozstrzyganiu sprawy I SA/Sz 5/16 nie może stanowić uzasadnionej podstawy wyłączenia sędziego w niniejszej sprawie. Powyższe przyczyny mogą być kwestionowane za pomocą przysługujących stronie środków odwoławczych wnoszonych w danej sprawie. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że - wbrew twierdzeniom spółki - w sprawie I SA/Sz 5/16 skład sędziowski niewątpliwie miał możliwość zapoznania się z całym materiałem dowodowym zebranym w sprawie, bowiem brakujące akta sprawy wpłynęły do sądu w przeddzień rozprawy, a zatem na naradzie przed rozprawą sąd dysponował całością akt sprawy. Za bezzasadny sąd pierwszej instancji uznał także wniosek o wyłączenie sędziego WSA Anny Sokołowskiej, gdyż w jego przekonaniu ogólnikowe twierdzenia wskazane we wniosku nie mogą wskazywać na stronniczość czy niesprawiedliwość wskazanego sędziego przy rozpoznaniu sprawy. Przyjęcie toku rozumowania skarżącej prowadziłoby do uznania, że każdy sędzia orzekający w danym sądzie podlegałby wyłączeniu, gdy inny sędzia z jego sądu został wyłączony z orzekania w tej sprawie. 2. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik spółki zarzucił naruszenie przepisów proceduralnych tj. art. 19 p.p.s.a. poprzez uznanie, że w przedmiotowym stanie faktycznym nie zachodzi okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sądu. Wobec powyższego pełnomocnik spółki na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. Stosownie do treści art. 19 p.p.s.a., wyłączenie sędziego na wniosek strony następuje wówczas, gdy zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Przepis ten łącznie z art. 18 p.p.s.a. ustanawia instytucję wyłączenia sędziego, będącą gwarancją procesową zasady obiektywizmu i bezstronności, a więc gwarancją tego, że rozstrzygnięcie w sprawie zawisłej przed sądem nie będzie determinowane przez osobiste zapatrywania, uprzedzenia lub interesy osoby je wydającej. Stosownie zaś do treści art. 20 p.p.s.a., strona składająca wniosek o wyłączenie sędziego obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. obejmują zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią, a stroną czy jej przedstawicielem, ale także inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych jak i sądów powszechnych, rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. wcześniejszych związków sędziego z daną, konkretną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego. Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2014 r., II OZ 1247/14). Strona, domagając się zastosowania instytucji wyłączenia sędziego, powołała się na to, że sędzia WSA Nadzieja Kaczmarczyk-Gawęcka oraz sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj brały udział w rozpoznaniu przez WSA w Szczecinie sprawy I SA/Sz 5/16, ze skargi E[...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S., w której to sprawie zdaniem skarżącej rozstrzygany był tożsamy jak w niniejszej sprawie problem dotyczący podatku dochodowego od osób prawnych tj. "obie sprawy dotyczą m.in. prawa Spółki do ujęcia w kosztach podatkowych wartości skapitalizowanych odsetek". Okoliczności wskazane wyżej nie mogły uzasadniać uwzględnienia wniosku o wyłączenie sędziów WSA w tym postępowaniu. Przede wszystkim należy zauważyć, że wniosek strony zawierał zarzuty sformułowane co do brania udziału w rozstrzygnięciu innej sprawy sądowoadministracyjnej, która jak słusznie wskazał sąd pierwszej instancji, dotyczyła tego samego podmiotu, lecz innego przedmiotu. Wniosek o wyłączenie sędziów nie może być jednak oparty na subiektywnym przekonaniu strony, że skoro sędzia wydał w innej sprawie niekorzystny dla niej wyrok, to uczyni to w każdej kolejnej. Strona musi przynajmniej uprawdopodobnić, iż to niekorzystne dla niej rozstrzygnięcie wynikało z okoliczności zewnętrznych czy wewnętrznych, leżących po stronie tego sędziego i mających wpływ na obiektywizm jego działania, że okoliczności te dalej istnieją i również dla obiektywnego obserwatora wynik postępowania w sprawie osądzonej przez sędziów, których wniosek dotyczył, będzie zależny od tych właśnie okoliczności (związanych ze stosunkiem osobistym, ekonomicznym). Instytucja wyłączenia sędziów nie ma bowiem służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia, a zapobiegać wszelkim sytuacjom, w których powstałaby wątpliwość co do bezstronności sędziego. Jak słusznie zważył sąd pierwszej instancji, usuwaniu wadliwości postępowania czy rozstrzygnięcia służą środki zaskarżenia i odwoławcze, zagwarantowane w ustawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zupełnie niezasadny jest zarzut dotyczący wyłączenia sędziego WSA Anny Sokołowskiej "z powodu możliwego wpływu na bezstronność ww. sędziego". Podkreślenia wymaga, że wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Jak stwierdził Sąd Najwyższy: "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (postanowienie z 25 sierpnia 1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). Złożenie takich wyjaśnień miało miejsce w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, a tym samym – wobec niewskazania jakichkolwiek okoliczności, które mogłyby podważyć prawdziwość oświadczenia wskazanych sędziów - stwierdzić trzeba, że postanowienie sądu pierwszej instancji oddalające wniosek o wyłączenie sędziów było zgodne z prawem. Naczelny Sąd Administracyjny podziela także pogląd wyrażony w orzecznictwie, że skoro sędzia, którego przedmiotowy wniosek dotyczy złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do jego wyłączenia od rozpoznawania niniejszej sprawy i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie (patrz postanowienie NSA z 19 czerwca 2008 r., sygn. akt I OZ 441/08, postanowienie NSA z 12 maja 2010 r., sygn. akt I OZ 332/10). Podkreślenia wymaga, że z akt niniejszej sprawy oraz oświadczeń sędziów, których wniosek dotyczy, nie wynika, ażeby przy jej rozpoznawaniu realnie zachodziły okoliczności uzasadniające wyłączenie sędziego. Nie wynika z nich, aby istniał stosunek osobisty pomiędzy którymkolwiek z sędziów, a którąkolwiek ze stron czy ich pełnomocnikiem, mogący mieć wpływ na jego obiektywizm czy też że wpływ na bezstronność mogłyby mieć zaszłe wcześniej zdarzenia w życiu któregokolwiek z sędziów. Z tych względów na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. zażalenie należało oddalić jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw.