II FZ 52/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 430/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. Z. i Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 18 lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia: oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2014 r., I SA/Sz 430/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił M. Z. i Z. Z. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi skarżących na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie (dalej: SKO) z dnia 18 lutego 2014 r., nr [...], w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członków zarządu A. sp. z o.o. w S. (dalej: spółka) za zaległości podatkowe w podatku od nieruchomości za okres od stycznia do maja 2008 r. wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Szczecinie podał, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego (w kwocie 500 zł) od skargi na ww. decyzję SKO złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniach wniosków PPF skarżący wskazali, że ze względu na trudną sytuację finansową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych w kwocie 500 zł bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Skarżący są małżeństwem i pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Oświadczyli, że są najemcami mieszkania komunalnego o powierzchni 60 m2 (bez łazienki i WC, ogrzewanie i ciepła woda we własnym zakresie). Ponadto przysługuje im prawo wieczystego użytkowania gruntu niezabudowanego przeznaczonego pod budowę warsztatu przemysłowego o powierzchni 1.840 m2 (obecnie działka zajęta przez komornika). Skarżący nie posiadają zasobów pieniężnych, natomiast są posiadaczami udziałów w spółce (po 35%), a ponadto skarżąca posiada 54% udziałów w B. sp. z o.o. w S. (spółki nie generują przychodów, obecnie ww. udziały są zajęte przez komornika). Skarżący otrzymują z tytułu umowy o pracę wynagrodzenia w wysokości po 1.680 zł brutto (1.237 zł netto) – łącznie 3.360 zł brutto (2.474 zł netto). Skarżący poinformowali, że w stosunku do nich komornik dokonuje zajęć w związku z toczącymi się postępowaniami egzekucyjnymi. Działania komornika uniemożliwiają skarżącym osiąganie wyższych dochodów niż wskazane w formularzu PPF. Całość dochodów miesięcznych rodziny jest przeznaczana na zaspokojenie jej podstawowych potrzeb bytowych: czynsz (590 zł), energia elektryczna 120 zł, gaz (gotowanie, ciepła woda – 240 zł), telefon (2 x 60 zł), bilety komunikacyjne (200 zł za 2 osoby), środki czystości i higieny (70 zł za 2 osoby), wyżywienie (780 zł za 2 osoby), leki (320 zł za 2 osoby), inne wydatki (opłaty bank, poczta, części i konserw, AGD, obuwia, odzieży itp. – 80 zł za 2 osoby). 2.2. W wezwaniach z dnia 17 czerwca 2014 r. Referendarz sądowy WSA w Szczecinie zobowiązał skarżących do przedłożenia dodatkowych dokumentów, tj.: (1) zeznania podatkowe skarżących o wysokości dochodów osiągniętych w 2013 r., (2) wyciągi z wszystkich rachunków bankowych skarżących za okres od 15 kwietnia do 15 czerwca 2014 r., (3) zaświadczenia pracodawców skarżących o wysokości wynagrodzenia za okres ostatnich trzech miesięcy, (4) dokumenty potwierdzające prowadzone wobec skarżących postępowania egzekucyjne, (5) dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych przez skarżących wydatków związanych z utrzymaniem siebie i rodziny z okresu ostatnich trzech miesięcy, (6) decyzje właściwego organu podatkowego/organów podatkowych ustalające skarżącym wysokość zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości na 2014 r. Skarżącym wyznaczono 14 dniowy termin do przedłożenia wymaganych dokumentów liczony od dna doręczenia wezwań, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Wyznaczony termin upłynął w dniu 21 lipca 2014 r. We wskazanym w wezwaniu terminie oraz do dnia wydania postanowienia w przedmiocie przyznania prawa pomocy przez Referendarza sądowego WSA w Szczecinie skarżący nie nadesłali wymaganych dokumentów. 2.3. Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2014 r. Referendarz sądowy WSA w Szczecinie, po zbadaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. 2.4. W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżący wskazali, że błędnie została oceniona ich sytuacja finansowa pomimo złożenia oświadczeń o wysokości uzyskiwanych dochodów na poziomie minimalnych wynagrodzeń za pracę oraz wykazu wydatków miesięcznych ponoszonych na utrzymanie. 2.5. Wezwaniem z dnia 30 września 2014 r. WSA w Szczecinie wezwał do przedłożenia przez skarżących dokumentów zawierających dodatkowe informacje. Wezwanie obejmowało: (1) aktualne dokumenty potwierdzające wysokość otrzymywanych przez skarżących wynagrodzeń ze stosunków pracy (zaświadczenia pracodawcy o wynagrodzeniu za okres ostatnich trzech miesięcy lub dokumenty potwierdzające ustanie stosunków pracy), (2) wykaz posiadanych przez skarżących rachunków bankowych (w tym lokat oraz kart kredytowych) i wyciągów ze stanem tych rachunków za okres trzech ostatnich miesięcy), (3) odpisy rocznych zeznań podatkowych skarżących za 2013 r. wraz z potwierdzeniem ich złożenia w urzędzie skarbowym, (4) dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych przez skarżących miesięcznych wydatków na konieczne utrzymanie rodziny z ostatnich trzech miesięcy, (5) dokumenty potwierdzające prowadzenie wobec skarżących postępowań egzekucyjnych, (6) decyzje właściwych organów podatkowych ustalających skarżącym wysokość zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości za 2014 r., (7) innych dokumentów świadczących o trudnej sytuacji finansowej i braku możliwości płatniczych skarżących. Wezwanie zostało doręczone skarżącym w dniu 24 października 2014 r., a termin do nadesłania dokumentów objętych wezwaniem upłynął w dniu 7 listopada 2014 r. Skarżący nie uczynili zadość ww. wezwaniu. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie (Sądu pierwszej instancji): Odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący nie wykazali w sposób wystarczający, że nie posiadają dostatecznych środków na uiszczenie pełnych kosztów sądowych, sprowadzających się na obecnym etapie sprawy do wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Jak wynika z akt sprawy, skarżący pomimo deklarowania trudności finansowych uzyskują miesięczne dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości po 1.680 zł brutto (1.237 zł netto) – łącznie 3.360 zł brutto (2.474 zł netto). Ponadto, oboje skarżący dysponują prawem wieczystego użytkowania gruntu niezabudowanego przeznaczonego pod budowę warsztatu przemysłowego o powierzchni 1.840 m2. Skarżący wskazali, że prowadzone są w stosunku do nich postępowania egzekucyjne. Jednakże suma przedstawionych w oświadczeniach skarżących wydatków ponoszonych na potrzeby utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego wynosi 2.520 zł. Wskazana kwota przewyższa łączną kwotę uzyskiwanych przez skarżących dochodów z tytułu umów o pracę (2.474 zł). Skarżący nie przedstawili w treści złożonych formularzy PPF informacji o innych źródłach dochodów (w tym o pomocy finansowej otrzymywanej od osób trzecich, instytucji finansowych, instytucji pomocy społecznej). Skarżący zostali zobowiązani przez Referendarza sądowego WSA w Szczecinie do przedłożenia zeznań podatkowych o wysokości dochodów osiągniętych w 2013 r., wyciągów z rachunków bankowych za okres od 15 kwietnia do 15 czerwca 2014 r., zaświadczeń pracodawców o wysokości wynagrodzeń za okres ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających prowadzone postępowania egzekucyjne, dokumentów potwierdzających wysokość kosztów utrzymania z okresu ostatnich trzech miesięcy, decyzji właściwego organu podatkowego ustalających wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości na 2014 r. Nałożony na skarżących obowiązek nie został wypełniony. Skarżący nie przedłożyli wymaganych dokumentów, także po wezwaniu skierowanym przez WSA w Szczecinie z dnia 30 września 2014 r., na etapie rozpatrywania sprzeciwu od postanowienia wydanego przez ww. Referendarza sądowego. Podstawą pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosków o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty i aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze skarżących ubiegających się o przyznanie tego prawa. W sprawie skarżący uchylali się od złożenia niezbędnych do oceny sytuacji materialnej dokumentów, a ponadto nie uczynili za dość ww. wezwaniu z dnia 30 września 2014 r. Skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść kosztów wpisu sadowego w kwocie 500 zł. Bez dokumentów dotyczących ponoszonych wydatków i rzeczywistych dochodów skarżących, Sąd pierwszej instancji nie ma podstaw do zastosowania instytucji prawa pomocy. 4. Stanowisko skarżących w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie od ww. postanowienia WSA w Szczecinie, skarżąca (działając samodzielnie we własnym imieniu, bez udziału małżonka - na co wskazuje brak jego podpisu pod zażaleniem) zaskarżyła je w całości i zażądała zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy - zwolnienie od kosztów sądowych, a ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Uzasadniając zażalenie skarżąca podniosła, że w sprawie występują wszelkie przesłanki, aby przyznać jej i małżonkowi prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż nie są oni w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla swojego utrzymania. Ustawodawca przewidział wskazanie przychodów (dochodów) oraz wydatków w formie oświadczenia i skarżąca wraz z mężem takie oświadczenie (na formularzu urzędowym) złożyła. Dodatkowo, skarżąca wraz z mężem złożyła informację, że nie posiadają obecnie innych źródeł dochodu, ponad minimalne wynagrodzenie uzyskiwane z tytułu zatrudnienia. Z doświadczenia życiowego wynika, że kwota minimalnego wynagrodzenia wystarcza na pokrycie wyłącznie podstawowych wydatków i trudno jest wydać jednorazowo kwotę 500 zł na opłatę sądową. Ponadto, z uwagi na wiek skarżącej i jej męża (60 lat i 57 lat) nie jest możliwe znalezienie przez nich dodatkowej pracy, czy innego źródła dochodu. Nie wymaga szczególnego dowodzenia, ponad złożone oświadczenie, że opłata w wysokości 1/5 wspólnych zarobków skarżącej i jej męża, w sytuacji gdy są one w całości przeznaczane tylko na niezbędne i wskazane w oświadczeniu potrzeby egzystencjalne o charakterze podstawowym i bardzo skromnym, jest niemożliwa do poniesienia. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, w związku z tym zażalenie podlega oddaleniu. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił w stosunku do skarżącej i jej męża, że uchylając się od przedłożenia dokumentów źródłowych, wskazanych w doręczonych wezwaniach Referendarza sądowego WSA w Szczecinie z dnia 17 czerwca 2014 r. (k. 34 akt sądowych) i WSA w Szczecinie z dnia 3 października 2014 r. (k. 55-58 akt sądowych), do czego byli zobowiązani na podstawie art. 255 p.p.s.a., nie wykazali oni zasadności przyznania im prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. 5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Dopiero zestawienie z sobą indywidualnej sytuacji majątkowej strony i konkretnych kosztów sądowych w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym pozwala na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. O ile sąd jest w stanie określić wysokość kosztów sądowych na danym etapie postępowania, to dla zrekonstruowania drugiego elementu powyższego porównania, tj. sytuacji majątkowej wnioskodawcy, kluczowe jest prawidłowe, precyzyjne i nie budzące wątpliwości zobrazowanie swojej kondycji finansowej przez wnoszącego o przyznanie prawa pomocy. 5.3. W rozpoznawanej sprawie prawidłowo WSA w Szczecinie stwierdził, że skarżąca wraz z mężem nie wywiązali się z nałożonego na nich – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – obowiązku. Suma przedstawionych w oświadczeniach skarżących wydatków ponoszonych na potrzeby utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego wynosi 2.520 zł i przekracza miesięczne dochody skarżącej i jej męża, wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. łączną kwotę uzyskiwanych przez skarżących dochodów z tytułu umów o pracę (2.474 zł). Skarżący nie przedstawili w treści złożonych formularzy PPF informacji o innych źródłach dochodów (w tym o pomocy finansowej otrzymywanej od osób trzecich, instytucji finansowych, instytucji pomocy społecznej), zatem prawidłowo Referendarz sądowy WSA w Szczecinie, a następnie Sąd pierwszej instancji, dla prawidłowego rozpoznania w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wniosku skarżącej i jej męża, wezwali wnioskodawców do przedłożenie dokumentów źródłowych, niezbędnych do pełnego zrekonstruowania ich stanu majątkowego. W rozpoznawanej sprawie prawidłowo zastosowano art. 255 p.p.s.a., dlatego nie można podzielić oceny skarżącej, wyrażonej w zażaleniu, że dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wystarczające było uwzględnienie oświadczeń zawartych w formularzu urzędowym PPF. O ile Sąd pierwszej instancji dysponował informacją o ciężarze finansowym związanym z prowadzeniem sprawy zainicjowanej przez skargę skarżącej i jej męża (wpis sądowy – 500 zł), to do prawidłowego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy niezbędne było wyczerpujące przedstawienie przez skarżącą i jej męża ich sytuacji majątkowej. Od tego obowiązku wnioskodawcy się uchylili nie odpowiadając na ww. wezwania Referendarza sądowego WSA w Szczecinie i Sądu pierwszej instancji. 5.4. Reasumując należy stwierdzić, że w świetle niewywiązania się, pomimo podwójnego wezwania, przez skarżącą i jej męża z obowiązku przedłożenia dokumentów źródłowych (art. 255 p.p.s.a.) na pełną aprobatę zasługuje ocena stanu faktycznego przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji oraz konkluzja, że skarżąca i jej małżonek nie wykazali zasadności przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (patrz: pkt 3 niniejszego uzasadnienia). W związku z tym, że zaskarżone postanowienia WSA w Szczecinie w pełni odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.