II FZ 519/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, , , po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 13 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Ke 20/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Kielcach z dnia 31 października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 marca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjnym w Kielcach oddalił wniosek W. K. w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący nie przedstawił danych, o które został wezwany, dotyczących stanu majątkowego i możliwości płatniczych jego żony. W ocenie Sądu nieujawnienie sytuacji majątkowej żony skarżącego nie pozwala na całościową ocenę jego sytuacji materialnej. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy współmałżonka strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Następnie Sąd wskazał, iż skarżący nie wyjaśnił ponadto z jakich środków pokrywane są koszty pełnomocnika z wyboru. Zdaniem Sądu fakt korzystania z usług profesjonalnego pełnomocnika wiąże się nieodzownie z koniecznością pokrycia kosztów takiej pomocy. Stanowi to zatem obciążenie budżetu skarżącego. Również zatem ta okoliczność rzutuje na obraz rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy. Sąd uznał zatem, że w tej sytuacji niemożliwa jest ocena sytuacji majątkowej skarżącego i uczynienia zadość złożonemu wnioskowi. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 245 § 1 i 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270, dalej p.p.s.a.) poprzez odmowę przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty sądowej w sytuacji, kiedy niewątpliwie skarżący wskazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w szczególności w sytuacji gdy skarżący nie dysponuje żadnym majątkiem, utrzymuje siebie i dwóch synów wyłącznie z renty (świadczenie rentowe częściowo zajęte przez Komorników Sądowych) i ponosi wysokie koszty związane z opłatami za wynajmowany lokal oraz leki konieczne do życia dla skarżącego i jego syna. Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji ewentualnie zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od opłaty sądowej od skargi w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z postanowieniem art. 246 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba taka wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie, co też uczynił. Należy zauważyć, iż regulacja zawarta w treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 tej ustawy, stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przy tym, to do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. W przedmiotowej sprawie skarżący nie wykonał skierowanego do niego wezwania, tj. nie nadesłał dokumentów, od których zależało rozstrzygnięcie odnośnie jego wniosku. Uniemożliwiło to Sądowi pierwszej instancji w sposób jednoznaczny stwierdzenie czy faktycznie w stosunku do niego zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Podkreślić w tym kontekście należy, że tak długo, jak skarżący będzie się uchylać od obowiązku przedłożenia stosownych dokumentów i oświadczeń (w trybie art. 255 p.p.s.a.), nie będzie możliwe pozytywne dla niego rozstrzygnięcie jego żądania. W opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo przedstawił przesłanki, którymi powinien się kierować przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w szczególności dotyczące uwzględnienia sytuacji majątkowej współmałżonki skarżącego. Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że ugruntowany w orzecznictwie jest pogląd, iż rozdzielność majątkowa małżeńska, czy fakt pozostawania w separacji nie zwalnia małżonków z wynikającego z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) wzajemnej pomocy. W świetle tego przepisu małżonkowie są zobowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten jest niezależny od rodzaju ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Zauważyć należy, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2013 r., sygn. akt II FZ 5/13, dostępne w CBOSA na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje także na treść art. 252 § 1 p.p.s.a., z którego wynika, że osoba fizyczna we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna zawrzeć oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, ale także – między innymi – dokładne dane o stanie rodzinnym. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena faktów była prawidłowa. skarżący uchylił się od złożenia dokumentów mogących zobrazować jego sytuację materialną, zatem nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Mając powyższe na uwadze, wobec niestwierdzenia aby Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach naruszył prawo zaskarżonym postanowieniem, należało zażalenie oddalić, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.