II FZ 496/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. K. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 617/13 w sprawie ze skarg A. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 31 stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w przedmiocie podatku od środków transportowych za lata 2006-2010 postanawia: oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z dnia 19 listopada 2013 r., I SA/Kr 617/13, Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek A. K. (dalej: Skarżący) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi Skarżącego na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 31 stycznia 2013 r., nr [...], wydane w przedmiocie zawieszenia postępowania w przedmiocie podatku od środków transportowych za lata 2006-2010. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Krakowie podał, że w świetle "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach", zawartego we wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy, można stwierdzić, iż Skarżący zamieszkuje wraz z dziewiętnastoletnim synem i konkubiną, pozostającymi na jego utrzymaniu, w mieszkaniu o powierzchni 80 m². Nie jest właścicielem żadnych innych nieruchomości ani też przedmiotów majątkowych o znacznej wartości, natomiast jego rachunek bankowy został zajęty. Z działalności gospodarczej, polegającej na prowadzeniu wesołego miasteczka, osiąga średniomiesięcznie dochody w kwocie 1.500 zł. Jednocześnie jako koszty bieżącego utrzymania zadeklarował: 700 zł na utrzymanie mieszkania, natomiast inne wydatki ujął w kwocie 1.000-1.200 zł. 2.2. Zarządzeniem z dnia 30 lipca 2013 r. Referendarz sądowy WSA w Krakowie wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o szczegółowo wymienione dokumenty, w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. 2.3. Wobec niezadośćuczynienia treści wezwania zarządzeniem z dnia 25 września 2013 r. Referendarz sądowy WSA w Krakowie pozostawił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. 2.4. W sprzeciwie od ww. postanowienia Skarżący stwierdził, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy był pozbawiony braków formalnych, co oznacza, że winien on być rozpatrzony. W jego ocenie zawiera on przy tym wszelkie niezbędne informacje potrzebne do stwierdzenia zaistnienia przesłanek zwolnienia go od ponoszenia kosztów sądowych. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (Sądu pierwszej instancji): Oddalając wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w ww. zakresie, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że okoliczności przedstawione przez Skarżącego nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami strony i wskazywanymi przez nią okolicznościami nasuwa wątpliwości dotyczące sytuacji finansowej w jakiej znajduje się wnioskodawca, których istnienie przesądza o odmowie przyznania prawa pomocy, a to mając na względzie spoczywający na Skarżącym ciężar dowodowy w tym zakresie. Oto bowiem przy jedynym dochodzie brutto w kwocie 1.500 zł miesięczne wydatki Skarżącego wynoszą 1.700-1.900 zł, a zatem przekraczają znacznie te pierwsze. Co więcej, Skarżący nie deklaruje przy tym posiadania jakichkolwiek oszczędności, z których mógłby pokryć wykazany w ten sposób niedobór, zaś jego rachunek bankowy ma być zajęty, uniemożliwiając mu wypłacenie jakichkolwiek kwot. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. W oparciu o wspomnianą bardzo lakoniczną i wywołującą wątpliwości treść wniosku o przyznanie prawa pomocy brak było możliwości poczynienia jakichkolwiek racjonalnych ustaleń co do rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W tych warunkach ze wszech miar słuszna była zatem podjęta przez Referendarza sądowego WSA w Krakowie inicjatywa ustalenia konkretnych okoliczności faktycznych obrazujących warunki egzystencji wnioskodawcy. Tym bardziej trudno zrozumieć, że Skarżący nie odpowiedział na wezwanie do przedłożenia szczegółowo określonych dokumentów i oświadczeń. 4. Stanowisko Skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Krakowie, Skarżący zaskarżył je w całości i zarzucił Sądowi pierwszej instancji, że zaskarżone postanowienie zostało "wydane z naruszeniem przepisów prawa poprzez odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia Skarżącego od kosztów postępowania poprzez błędne ustalenie, że jego sytuacja finansowa nie uzasadnia uwzględnienia wniosku i że >, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie przez niego tych kosztów, podczas gdy w postępowaniu podał wszystkie informacje niezbędne dla dokonania tej oceny i wskazał, że istnieją przewidziane przepisami prawa okoliczności uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku". Skarżący wniósł, o "zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie mu częściowego prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów postępowania", ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia. 4.2. Uzasadniając zażalenie Skarżący podniósł, że Sąd pierwszej instancji dysponował wszelkimi danymi dotyczącymi jego sytuacji finansowej, które zostały zamieszczone we wniosku, a które świadczyły o tym, że poniesienie przez Skarżącego kosztów postępowania jest niemożliwe. Niezrozumiałym jest przy tym konstatacja Sądu, że podane przeze Skarżącego informacje budzą wątpliwości albowiem wskazane we wniosku wydatki przekraczają jego dochody. Po pierwsze, z doświadczenia życiowego wynika, że znaczna część gospodarstw domowych w Polsce boryka się z tym samym problemem - musi gospodarować dochodami mniejszymi niż ich wydatki. Po wtóre, Skarżący prowadzi sezonową działalność gospodarczą, która w okresie od maja do września przynosi dochody, a w pozostałym okresie nie. Stąd też dochody uzyskane w czasie, kiedy Skarżący je osiąga muszą wystarczyć na pokrycie całorocznych wydatków. We wniosku Skarżący podał średnią wartość miesięcznych dochodów. Wbrew ocenie Sądu pierwszej instancji wniosek nie był przy tym lakoniczny, albowiem podane tam były wszystkie niezbędne informacje. Na marginesie Skarżący wskazał, że uzyskanie przez niego wszystkich żądanych dokumentów w terminie tygodniowym byłoby niemożliwe. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, w związku z tym zażalenie podlega oddaleniu. Wbrew twierdzeniom Skarżącego, które przedstawił w zażaleniu, należy ocenić jako prawidłową konstatację Sądu pierwszej instancji, że nie wykazał on, iż jego sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. 5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 3 kwietnia 2013 r., II FZ 458/14; z dnia 5 grudnia 2013 r., II FZ 1102/13; z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Prawidłowo w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji podjął próbę zbadania zasadności przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, analizując sytuację majątkową Skarżącego, zobrazowaną we wniosku o przyznanie prawa pomocy, i zasadnie stwierdził, że zawarte w nim informacje są niewystarczające dla zrekonstruowania sytuacji majątkowej Skarżącego. 5.3. Z użytego przez ustawodawcę w art. 246 § 1 p.p.s.a. wyrażenia "...gdy wykaże..." wynika, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeżeli postawa strony, która odmawia przedłożenia dokumentacji mającej potwierdzać jej sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej, to zachodzą uzasadnione podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy, wobec braku realizacji przez stronę obowiązku wynikającego z art. 246 § 1 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Skarżący nie wywiązał się należycie z nałożonego na niego na mocy art. 255 p.p.s.a. obowiązku przedłożenia dokumentów źródłowych. Pomimo wezwania Referendarza sądowego WSA w Krakowie z dnia 31 lipca 2013 r., Skarżący nie przedłożył: (a) kserokopii faktur i rachunków obrazujących miesięczne koszty utrzymania jego i rodziny, (b) historii rachunku bankowego za okres od maja do czerwca 2013 r., (c) oświadczenia o źródle i wysokości dochodów konkubiny Skarżącego, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, (d) kserokopii postanowień o zajęciu komorniczym, (e) oświadczenia, czy Skarżący korzysta z pomocy społecznej, (f) zaświadczenia z właściwego urzędu komunikacji o posiadanych przez Skarżącego lub członków jego rodziny pojazdach mechanicznych lub o ich braku, (g) zeznania podatkowego za 2012 r. i (h) deklaracji VAT za ostatnie trzy miesiące (por. k. 30 akt sądowych). W świetle powyższej wykładni art. 246 § 1 w związku z art. 255 p.p.s.a. oraz okoliczności całkowitej faktycznej odmowy przedłożenia przez Skarżącego dokumentów źródłowych, wskazanych w ww. wezwaniu Referendarza sądowego WSA w Krakowie, należy jako całkowicie uzasadnione ocenić twierdzenie Sądu pierwszej instancji, że "w oparciu o wspomnianą bardzo lakoniczną i wywołującą wątpliwości treść wniosku o przyznanie prawa pomocy brak było możliwości poczynienia jakichkolwiek racjonalnych ustaleń co do rzeczywistej sytuacji finansowej strony" (por. s. 3 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia). Skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił twierdzeń sformułowanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, które ponadto są z sobą niespójne. Nawet przyjmując wyjaśnienie Skarżącego zawarte w zażaleniu, że różnica pomiędzy podaną przez niego kwotą miesięcznych przychodów i kwotą kosztów utrzymania wynika z tego, że podał on średnią kwotę miesięcznych kosztów utrzymania w skali roku, to nadal w żaden sposób nie rozwiał wątpliwości co do swojej sytuacji majątkowej. W szczególności wskazane było uwiarygodnienie okoliczności zajęcia rachunku bankowego, zobrazowanie jego historii za ostatnie trzy miesiące, tak aby Sąd pierwszej instancji mógł ocenić dynamikę przychodów i wydatków Skarżącego, a także wyjaśnienie udziału konkubiny Skarżącego w miesięcznym przychodzie wspólnego gospodarstwa domowego oraz zakres partycypowania w kosztach jego utrzymania. Reasumując, zasadnie Sąd pierwszej instancji doszedł do wniosku, że wobec uchylania się Skarżącego od przedstawienia rzetelnych wyjaśnień oraz żądanych dokumentów, należało stwierdzić, że Skarżący nie zrealizował ciążącego na nim na mocy art. 246 § 1 p.p.s.a. obowiązku i nie wykazał zasadności przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 243 p.p.s.a., sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek w tym zakresie. To strona powinna (czego w rozpoznawanej sprawie Skarżący nie uczynił) przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Podniesione w zażaleniu twierdzenie o niemożności zgromadzenia dokumentów źródłowych, wskazanych w ww. wezwaniu Referendarza sądowego WSA w Krakowie, w ciągu siedmiu dni w żaden sposób nie uzasadniania bierności Skarżącego i braku reakcji na ww. wezwanie. Skarżący mógł przedłożyć w wyznaczonym terminie dokumenty, którymi dysponuje na co dzień (faktury, rachunki, zeznanie podatkowe, deklaracje VAT itp.) oraz wnioskować o przedłużenie terminu na zgromadzenie pozostałych dokumentów. Jednakże postawa Skarżącego była całkowicie bierna, co uzasadnia ocenę, że nie wykonał obowiązku nałożonego na niego na mocy art. 255 p.p.s.a. 5.4. W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.