II FZ 484/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Jerzy Płusa, , , po rozpoznaniu w dniu 20 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 13 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Ol 249/11 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. Z., M. C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia 18 stycznia 2011 r. nr ... w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie.

Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 13 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Ol 249/11, mocą którego oddalono wniosek M. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach orzeczenia Sąd podał, że M. Z. oraz M. C., byli wspólnicy "L." Z., C. Sp. j. z siedzibą w K., wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. w przedmiocie orzeczenia solidarnej odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe tej Spółki w podatku akcyzowym za marzec – maj, lipiec – październik 2006 r. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie pracuje i nie posiada majątku. Utrzymuje się z pomocy finansowej rodziny w wysokości 1.000 zł miesięcznie, zaś stałe koszty jego utrzymania wynoszą 500 zł. W odpowiedzi na wezwanie Sądu wnioskodawca oświadczył, iż pomocy finansowej udzielają mu dzieci – K. i B. Z. W okresie od 1 stycznia 2008 r. do 7 kwietnia 2011 r. nie posiadał majątku. Nie korzysta z pomocy społecznej ani organizacji charytatywnej. Nie posiada kont, lokat bankowych ani polis ubezpieczeniowych. Zamieszkuje na podstawie umowy użyczenia w lokalu stanowiącym własność siostry. Ponadto nie poniósł kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika, gdyż rozliczenie ma nastąpić po zakończeniu sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uznał wniosku za zasadny. Na wstępie przywołał treść art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a. Sąd podkreślił, że z przywołanych przepisów wynika, że to strona ma przekonać sąd o braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Sąd nie uznał wniosku za zasadny, gdyż w jego ocenie w niniejszej sprawie pozostają wątpliwości, których Skarżący, pomimo wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a., nie wyjaśnił. Wnioskodawca jako źródło utrzymania podał pomoc finansową dzieci w wysokości 1.000 zł miesięcznie. Jednocześnie wskazał, że ponosi koszty utrzymania gospodarstwa domowego w wysokości 500 zł miesięcznie. Pozostała kwota, według jego oświadczenia zawartego w sprzeciwie, jest przeznaczana na zaspokojenie innych podstawowych potrzeb, tj. żywność, ubranie, leki. Twierdzenia te, pomimo wezwania, nie zostały w żaden sposób udokumentowane. Ponadto skarżący nie wyjaśnił, jakie konkretnie wydatki obejmuje wskazana przez niego kwota 500 zł, uiszczana tytułem kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Nie przedstawił również umowy użyczenia, ani nie udokumentował wysokości pozostałych wydatków, w tym na leczenie. Przedstawione przez Skarżącego dane Sąd uznał za lakoniczne i niepotwierdzone żadnymi dowodami, nie pozwalające dokonać oceny, iż spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy. Wątpliwości Sądu wzbudził fakt, że mimo trudnej sytuacji Strona nie korzysta z pomocy społecznej. W odniesieniu do argumentacji Strony, iż nie miała ona możliwości poczynienia oszczędności na poczet kosztów sądowych z uwagi na to, że to organ administracji decyduje o dacie wydania rozstrzygnięcia, Sąd wskazał, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte w dniu 10 września 2010 r. Zatem postępowanie w sprawie toczyło się przez okres 5 miesięcy, w ciągu których Strona miała możliwość zabezpieczenia odpowiednich sum na poniesienie kosztów sądowych. Sąd podsumowując podkreślił, że zobowiązanym do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł solidarnie jest również drugi były wspólnik Spółki. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący wniósł o jego zmianę przez przyznanie prawa pomocy, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W uzasadnieniu podkreślił, że proste wyliczenie: 1000 zł - 500 zł (stałe koszty utrzymania) = 500 zł, musi prowadzić do wniosku, że pozostaje mu na wszelkie inne potrzeby kwota niewielka, uniemożliwiająca poczynienie jakichkolwiek oszczędności. Oczekiwanie przez Sąd, by Skarżący całą kwotę, jaką dysponuje w miesiącu, przeznaczył na koszty sądowe, pozbawia go prawa do sądu. Skarżący podkreślił także, że nieuprawnione jest twierdzenie Sądu o tym, że Skarżący winien był poczynić oszczędności na wypadek konieczności zaskarżenia wydanej w przyszłości decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Jak prawidłowo podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nie pozostawia żadnych wątpliwości co do ciężaru dowodu w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Kategorycznie wskazuje, że to osoba ubiegająca się o pomoc musi wykazać, że nie jest w stanie bez pomocy Skarbu Państwa ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W niniejszej sprawie to więc Skarżący winien był wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.), któremu to obowiązkowi, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie sprostał. Rację ma pełnomocnik Strony, że wskazany przepis niejako obliguje sąd do przyznania takiej pomocy w przypadku spełnienia przesłanek w nim zawartych. Pominął jednak okoliczność, że to na Stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że owe przesłanki spełnia. Choć z "prostego wyliczenia" przedstawionego w zażaleniu rzeczywiście można byłoby wywnioskować, że skarżący egzystuje na granicy ubóstwa, nie można pominąć przy ocenie jego sytuacji majątkowej faktów, które uwypuklił Sąd pierwszej instancji, a do których w zażaleniu Skarżący się nie odniósł: nieprzedstawienie żadnych dokumentów potwierdzających wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego (nie może budzić przecież wątpliwości, że fakt wystawiania rachunków na siostrę nie stoi na przeszkodzie, by sporządzić z nich kopie i wysłać do Sądu), a także brak ich wyszczególnienia, brak dowodów na wysokość innych wydatków, niekorzystanie z pomocy społecznej pomimo twierdzenia o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowisko Sądu pierwszej instancji musi być uznane za prawidłowe także z uwagi na dwie dodatkowe okoliczności, które pominięto, a które przemilczał także sam Skarżący, mianowicie fakt pozostawania przez niego w związku małżeńskim (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2011 r., sygn. akt II FZ 364/11) oraz fakt pozostawania bezrobotnym bez zarejestrowania się w urzędzie pracy. Jeśli chodzi o pierwszą z tych okoliczności, zgodnie z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje małżonkowie zobowiązani są, każdy według swych sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą założyli. Potrzebą taką może być również konieczność pokrycia kosztów sądowych w sprawie jednego z nich. Małżonkowie, zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązani są do wzajemnej pomocy, niezależnie od istniejącego w ich związku ustroju majątkowego. Jeśli zaś chodzi o drugi z przywołanych faktów, Skarżący nie przedstawił żadnych argumentów, że istnieją powody (np. zdrowotne) uniemożliwiające mu wykorzystanie własnych zdolności zarobkowych. Skarżący nie zarejestrował się jako bezrobotny, nie wykazał także, aby w inny sposób poszukiwał pracy. Skarżący czyniąc swoje rozważania pominął także fakt, na który uwagę zwrócił Sąd pierwszej instancji, że wpis od skargi w niniejszym postępowaniu wspólnicy muszą uiścić solidarnie, czyli na jednego z nich przypadnie kwota 250 zł, a nie 500 zł. Podsumowując Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę (art. 199 P.p.s.a.). Aby sąd administracyjny zastosował wyjątek od tej zasady w postaci prawa pomocy, skutkujący w istocie obciążeniem kosztami postępowania innych obywateli, musi dysponować rzetelnie wykazanymi faktami, obrazującymi w pełni sytuację materialną i rodzinną ubiegającego się o pomoc. Jak zostało wyjaśnione na wstępie, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek udowodnienia, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 P.p.s.a. W niniejszym postępowaniu Strona złożyła na urzędowym formularzu wniosek, z którego prawie nic nie wynika, a następnie w odpowiedzi na wezwanie Sądu przesłała pismo niemal wyłącznie z równie ogólnikowymi stwierdzeniami. Taktyka Strony, na której w tym postępowaniu ciążył obowiązek dowodowy, by przedstawić Sądowi pierwszej instancji minimum informacji, nie mogła więc być skuteczna. Nie może nasuwać wątpliwości co do rzetelności ocena wyrażona przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym orzeczeniu, że dane przedstawione przez Skarżącego są lakoniczne i niepotwierdzone. To zaś wyklucza przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalił.