II FZ 480/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 2081/13 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi Z. J. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 października 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 1200/11 w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2005 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 2081/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił skarżącemu Z. J. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku. W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że wyrokiem z dnia 6 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 2081/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uwzględnił skargę Z. J. o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego i w pkt. IV sentencji przyznał od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz pełnomocnika skarżącego – doradcy podatkowego M. B. wynagrodzenie tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Uzasadniając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, Sąd stwierdził, że za koszty niezbędne do celowego dochodzenia swoich praw w postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania należy uznać jedynie koszty wynikające z udziału strony w postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania, gdyż brak jest podstawy w przepisach regulujących zwrot kosztów do rozszerzania tego pojęcia na koszty poniesione na wcześniejszych etapach postępowania sądowoadministracyjnego. Z uwagi więc na fakt, że postanowieniem z dnia 7 stycznia 2014 r., sygn. akt I SO/Wr 12/13 przyznano stronie prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi oraz ustanowienie doradcy podatkowego, Sąd stwierdził, że strona nie poniosła kosztów postępowania sądowego. Sąd przyznał zatem jedynie wynagrodzenie pełnomocnikowi z urzędu. Skarżący reprezentowany przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika zaskarżył punkt IV wskazanego wyroku, zarzucając w zażaleniu naruszenie art. 200, art. 205 § 1, § 2 i § 4 w zw. z art. 272 § 1 i art. 276 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.), a także art. 190 ust. 4 Konstytucji RP przez przyjęcie, że koszty postępowania zwyczajnego nie mieszczą się w kosztach niezbędnych do celowego dochodzenia praw przysługujących w związku z uwzględnieniem skargi o wznowienie postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia 17 lutego 2015 r., sygn. akt II FZ 34/15, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie podnosząc, że nie można utożsamiać rozstrzygnięć co do zwrotu kosztów postępowania między stronami z rozstrzygnięciami co do wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Cała argumentacja zażalenia dotyczy zaś kosztów postępowania między stronami i do tego też zakresu odnoszą się przepisy powołane w petitum zażalenia. Tymczasem w sentencji wyroku WSA z dnia 6 listopada 2014 r. w ogóle nie zawarto odrębnego rozstrzygnięcia co do zwrotu kosztów postępowania między stronami tego postępowania, mimo wniosku pełnomocnika złożonego na rozprawie. W uzasadnieniu wyroku WSA wyjaśnił jednak przyczyny odmowy zasądzenia kosztów postępowania. Nie przesądzając o zasadności tego stanowiska wskazano, że w takim przypadku stronie przysługuje na zasadzie art. 157 p.p.s.a. wniosek o uzupełnienie orzeczenia. Mając na uwadze wymienione postanowienie NSA, skarżący reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku z dnia 6 listopada 2014 r. w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania poniesionych przez skarżącego na wcześniejszych etapach postępowania przed WSA we Wrocławiu. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że choć skarżący nadal uważa, że wyrok Sądu zawierał odmowne rozstrzygnięcie w zakresie zwrotu kosztów postępowania między stronami, które następnie zostało umotywowane w uzasadnieniu wyroku, to dopiero z postanowienia NSA dowiedział się, że wyrok był niezupełny, dlatego data doręczenia postanowienia NSA wyznacza moment, w którym przyczyna uchybienia terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku ustała i od której należy liczyć termin do jego złożenia. Wobec powyższego stwierdzono, że mając na względzie całokształt okoliczności niniejszej sprawy i ogół przyczyn, które złożyły się na przekroczenie terminu do złożenia przedmiotowego wniosku, zgłoszone żądanie należy uznać za zasadne. Skarżący dodał, że uwzględnienie wniosku pozwoli stronie na rzeczywiste skorzystanie z prawa do sądu i dwuinstancyjnego postępowania w zakresie, w jakim dochodzi zwrotu poniesionych przez siebie kosztów postępowania wywołanego skargą. Odmawiając przywrócenia terminu WSA we Wrocławiu argumentował, że zastosowanie przez pełnomocnika skarżącego błędnego środka procesowego nie może być potraktowane jako brak winy w dochowaniu terminu, bowiem od doradcy podatkowego, jako profesjonalnego pełnomocnika, wymaga się lepszej znajomości prawa, a tym samym dbałości o prowadzone sprawy i podejmowania wszelkich zgodnych z prawem czynności, w celu jak najlepszego wywiązywania się z powierzonych obowiązków. Sąd podkreślił, że na szczególną staranność profesjonalnego pełnomocnika przy wykonywaniu powierzonych mu czynności procesowych zwrócił również uwagę NSA w postanowieniu z dnia 17 lutego 2015 r. (sygn. akt II FZ 34/15). W konsekwencji WSA uznał, że w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy nie zostały zrealizowane przesłanki określone w art. 87 p.p.s.a. Podane okoliczności uzasadniające - w ocenie strony - niemożność dotrzymania terminu, nie pozwalały na stwierdzenie, że mają one charakter wyjątkowy i nagły. W szczególności usprawiedliwieniem nie jest okoliczność niewiedzy, jak również nieznajomości prawa. W zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie powyższego postanowienia w całości i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku, zarzucając naruszenie art. 86 § 1 w związku z art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez błędną ocenę, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w niezachowaniu terminu do dokonania czynności. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że w zaskarżonym postanowieniu WSA całkowicie pominął okoliczności wskazywane przez stronę. Sąd nie wypowiedział się w ogóle co do tego, jaki wpływ na ocenę zawinienia ma to, że zagadnienie dopuszczalności zasądzenia spornych kosztów było przedmiotem rozważań na rozprawie, która z tych przyczyn została następnie odroczona. Nie ustosunkował się również do tego, jaki wpływ na błąd popełniony przez stronę miała treść uzasadnienia wyroku z dnia 6 listopada 2014 r., szeroko uzasadniającego przyczynę odmowy zasądzenia spornych kosztów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny, mimo uznania argumentacji powołanej w zaskarżonym postanowieniu za częściowo nietrafną, przyjął, iż kwestionowane rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Na wstępie podkreślenia wymaga, że toczące się postępowanie o charakterze wpadkowym dotyczy oceny przesłanek przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, tj. złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku. Nie jest zatem rolą Sądu kasacyjnego rozstrzyganie - eksponowanej przez stronę - kwestii doboru właściwego środka procesowego umożliwiającego weryfikację wyroku z dnia 6 listopada 2014 r. w zakresie zwrotu kosztów postępowania. Zagadnienie to zostało już bowiem prawomocnie przesądzone przez NSA we wspomnianym wyżej postanowieniu z dnia 17 lutego 2015 r., sygn. akt II FZ 34/15. Próba kwestionowania wyrażonego w tym orzeczeniu poglądu nie może więc odnieść zamierzonego skutku z uwagi na stan związania, jaki rodzi sygnalizowane postanowienie (zob. art. 153 i art. 190 p.p.s.a.). Przechodząc zatem do analizy zasadniczego przedmiotu sporu, przypomnieć należy, że regułą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Zasada ta nie ma jednakże charakteru bezwzględnego. Przepisy art. 86 § 1 zd. 1 oraz art. 87 § 2 p.p.s.a. przewidują bowiem możliwość przywrócenia terminu przez sąd na wniosek strony pod warunkiem, że uprawdopodobni ona brak winy w przekroczeniu terminu. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą przy ocenie przesłanki braku winy należy brać pod uwagę kryterium starannego działania wymaganego od osoby należycie dbającej o swoje interesy (zob. m. in. postanowienia NSA: z dnia 11 lutego 2003 r., sygn. akt II SA 4162, publ. Mon. Prawn. 2003/8/340 i z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 997/10 – treść orzeczenia dostępna w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.nsa.gov.pl, zwanej dalej: CBOSA). Przywrócenie terminu może bowiem nastąpić wyjątkowo i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (zob. m. in. postanowienia NSA: z dnia 9 czerwca 2011 r., sygn. akt I OZ 402/11 i z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt I GZ 459/10 – treść orzeczeń dostępna w CBOSA). Zadaniem strony ubiegającej się o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej jest zatem uwiarygodnienie przyczyn uchybienia terminowi jako przeszkód nie dających się pokonać nawet przy dołożeniu największego wysiłku. W świetle przedstawionych uwag stwierdzić należało, że powołane przez stronę okoliczności nie uprawdopodobniały braku winy w niedochowaniu terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku. Jak jednoznacznie wynika z akt sprawy skarżący, uzasadniając brak zawinienia w opóźnieniu, wskazał na usprawiedliwione – jego zdaniem - działanie pełnomocnika, który na gruncie niniejszej sprawy mógł zasadnie zakładać, że właściwym środkiem kwestionowania wyroku WSA było zażalenie na postanowienie w przedmiocie kosztów, a nie wniosek o uzupełnienie wyroku. W kontekście powołanych przez stronę przyczyn przede wszystkim zauważyć należy, że zachowanie pełnomocnika było wynikiem świadomie przyjętej przez niego strategii procesowej, będącej następstwem określonej oceny stanu prawnego i faktycznego sprawy oraz interpretacji przepisów prawa. Wybór określonego środka procesowego i rezygnacja ze złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku stanowiła tym samym zamierzone działanie doradcy podatkowego reprezentującego skarżącą. Choć zatem zbyt daleko idące na tle rozpatrywanej sprawy pozostawało przypisywanie pełnomocnikowi nieznajomości prawa i niewiedzy (jak uczynił to WSA), to jednak nie sposób jednocześnie stwierdzić istnienia nie dających się usunąć, obiektywnych przeszkód w podjęciu przez niego prawidłowych działań procesowych. Trudno bowiem uznać, że w rozstrzyganym przypadku wystąpiły niezależne od pełnomocnika wyjątkowe okoliczności, które uniemożliwiły mu terminowe skierowanie wniosku o uzupełnienie wyroku. Powołane przez stronę fakty (treść uzasadnienia wyroku WSA czy też przebieg rozprawy toczącej się przed Sądem pierwszej instancji) wpływały jedynie na subiektywne przekonanie doradcy podatkowego o konieczności wniesienia stosownego zażalenia (i braku podstaw do złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku), ale nie stanowiły obiektywnej przyczyny usprawiedliwiającej przekroczenie terminu do złożenia wniosku w trybie art. 157 § 1 p.p.s.a. Nie można bowiem zakładać, że okoliczności te przesądzały bezpośrednio o treści sentencji wyroku, która pozostawała kluczowa dla dalszych kroków procesowych pełnomocnika i – jak potwierdził to prawomocnie NSA w postanowieniu z dnia 17 lutego 2015 r. – nie zawierała rozstrzygnięcia o zwrocie kosztów postępowania między stronami. Podzielić należy wyrażony w zaskarżonym postanowieniu pogląd, zgodnie z którym skorzystanie przez pełnomocnika z błędnego środka procesowego nie uzasadnia przywrócenia terminu do podjęcia czynności prawidłowych. Jak zasadnie wywodził Sąd pierwszej instancji, od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się szczególnej dbałości o prowadzone sprawy i podejmowania wszelkich zgodnych z prawem czynności w celu jak najlepszego wywiązania się z powierzonych obowiązków. W tym stanie rzeczy NSA oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.