II FZ 475/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jolanta Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 12 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Syndyka Masy Upadłości O. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 maja 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 264/17 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości O. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 28 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2013 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 29 maja 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 264/17, odmówił wstrzymania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości O. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 28 grudnia 2016 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2013 r. Sąd pierwszej instancji wskazał, że Syndyk Masy Upadłości O. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w K. wywiódł skargę na ww. decyzję SKO w Katowicach. Następnie, pismem z dnia 20 marca 2017 r. pełnomocnik skarżącego, zgłaszając swój udział w postępowaniu, wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje znaczną szkodę i trudne do odwrócenia skutki, ponieważ postępowanie upadłościowe prowadzone wobec spółki jest zaawansowane, a w przypadku uwzględnienia skargi wcześniejsze wykonanie zaskarżonej decyzji i procedura odzyskania do masy upadłości zapłaconej należności pieniężnej może znacząco przedłużyć postępowanie upadłościowe, a tym samym spowodować prawdopodobne pokrzywdzenie wierzycieli. Zdaniem pełnomocnika, w sprawie istotny jest też aspekt temporalny, gdyż niezależnie od ewentualnego późniejszego odzyskania kwoty uiszczonego podatku wraz z odsetkami może wystąpić nieodwracalna szkoda po stronie wierzycieli masy upadłości, których płynność finansowa jest niejednokrotnie zagrożona przez brak uzyskania zaspokojenia z masy upadłości. Ponieważ w większości przypadków zaspokojenie wierzycieli w postępowaniu upadłościowym jest jedynie częściowe, brak wstrzymania wykonania decyzji zdaniem pełnomocnika będzie stanowić dodatkowe poszkodowanie wierzycieli masy upadłości. We wskazywanym na wstępie postanowieniu Sąd pierwszej instancji uznał, że pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił okoliczności z których wynikałoby, że wykonanie decyzji może spowodować znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki. Do oceny zasadności wniosku konieczne jest dysponowanie przez Sąd aktualnymi i pełnymi danymi o stanie majątkowym spółki, natomiast do wniosku nie została dołączona jakakolwiek dokumentacja. Nie można tym samym zweryfikować, czy spółka rzeczywiście nie dysponuje środkami umożliwiającymi pokrycie należności orzeczonej decyzją, a co się z tym wiąże, że wykonanie decyzji wiązałoby się z wyrządzeniem spółce bądź jej wierzycielom znacznej szkody lub prowadziło do spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Tym samym w sprawie nie uprawdopodobniono występowania realnych i rzeczywistych przesłanek skutkujących uwzględnieniem wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. Odnosząc się do zawartego we wniosku żądania wstrzymania wykonania decyzji organu pierwszej instancji, Sąd wskazał, że rozstrzygnięcia te - co do zasady – nie podlegają wykonaniu, dlatego też nie można było orzec w rozpatrywanej sprawie o wstrzymaniu wykonania decyzji wydanej przez organ pierwszoinstancyjny (art. 239a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 201). W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie art. 61 § 3 w zw. z art. 133 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."). Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez orzeczenie wstrzymania wykonania decyzji SKO na podstawie art. 194 § 3 oraz art. 197 § 2 w zw. z art. 188 P.p.s.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania oraz o przyznanie na rzecz skarżącego kosztów postępowania zażaleniowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Na wstępie podkreślenia wymaga, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu. Stosownie do art. 61 § 3 P.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1 cytowanego przepisu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zamknięty. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że użyte przez ustawodawcę nieostre pojęcia – "znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki" - wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie przedstawionych okolicznościach, zobrazowanych przez zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy. Taka konkretyzacja jest obowiązkiem wnioskodawcy. Uzasadnienie wniosku powinno się więc odnosić do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. Twierdzenia powinny być poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi jego sytuacji finansowej oraz majątkowej. W sytuacji, gdy chodzi o akt administracyjny rodzący obowiązek zapłaty określonej sumy pieniężnej, a zatem rozporządzenia majątkiem wnioskodawcy, konieczne jest zobrazowanie okoliczności wskazujących na jego trudną sytuację materialną oraz wykazanie, że uszczuplenie majątku o kolejne sumy grozi wyrządzeniem znacznej szkody lub spowodowaniem skutków trudnych do odwrócenia. Obowiązkiem sądu jest natomiast wszechstronna i wnikliwa ocena argumentów przedstawionych przez wnioskodawcę. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że w złożonym przez pełnomocnika skarżącego wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie uprawdopodobniono wystąpienia przesłanek, o których mowa w 61 § 3 P.p.s.a. Kluczowe znaczenie miał tu bowiem brak dokumentacji, potwierdzającej stan majątkowy spółki, co uniemożliwiło Sądowi pierwszej instancji zweryfikowanie twierdzeń skarżącego, że spółka nie dysponuje środkami na pokrycie należności orzeczonych decyzją SKO, a wykonanie decyzji wiązałoby się z wyrządzeniem spółce bądź jej wierzycielom znacznej szkody lub prowadziło do spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z tych względów Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Ponadto wskazać należy, że nie ma racji wnoszący zażalenie twierdząc, że skoro wobec spółki prowadzone jest postępowanie upadłościowe, to okoliczność ta nie podlega badaniu i ocenie w ramach dowodu z dokumentów, bądź innych dowodów przewidzianych ustawą procesową. Nie można zgodzić się również ze stanowiskiem, że niezależnie od tego, jakie jest porównanie wielkości sumy stanowiącej zakres zaskarżenia w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym względem wartości masy upadłości i sumy wierzytelności zgłoszonych w postępowaniu upadłościowym upadłego, nadal aktualne pozostaje ryzyko nieodwracalnych skutków wykonania zaskarżonej decyzji, a okoliczności tych nie sposób wykazać konwencjonalnymi dowodami. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego to właśnie przedłożenie stosownej dokumentacji, która zobrazowałaby obecny stan masy upadłości oraz pokazałaby, jaka jest relacja tej masy do kwoty zobowiązania wynikającego z zaskarżonej decyzji, dałaby możliwość oceny, czy egzekucja wymaganej należności, mogłaby faktycznie zagrozić zaspokojeniu wierzycieli. Zbadanie, czy wykonanie decyzji odbędzie się z uszczerbkiem dla majątku wnioskodawcy, w konsekwencji czego powstanie znaczna szkoda, bądź powstaną trudne do odwrócenia skutki, musi uwzględniać bowiem szczegółowe i kompletne informacje o rzeczywistej i bieżącej sytuacji majątkowej. W celu ustalenia powyższego, Sąd oceniający spełnienie przez wnioskodawcę przesłanek warunkujących zastosowanie ochrony tymczasowej, powinien mieć możliwość zapoznania się z wysokością środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych, kwotach posiadanych ewentualnych wierzytelności i innych składnikach majątku obrazujących zdolności płatnicze strony. Bez danych pozwalających ocenić całościowo i jednoznacznie sytuację materialną spółki będącej w upadłości oraz składniki jej masy upadłościowej, niemożliwym było wydanie rozstrzygnięcia, w którym Sąd mógłby uznać za spełnione warunki z art. 61 § 3 P.p.s.a. i wstrzymałby wykonanie zaskarżonej decyzji. Zważając na powyższe, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena, w świetle przedstawionych okoliczności, jest prawidłowa. Sąd trafnie zwrócił uwagę, że do wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji nie dołączono żadnych dowodów, które dokumentowałyby, jak przedstawia się sytuacja majątkowa strony i jej zdolności finansowe. Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza, że Sąd pierwszej instancji bez znajomości wskazanych powyżej danych nie był w stanie określić, czy – relatywnie do składników masy upadłości - ewentualna szkoda spowodowana wykonaniem decyzji byłaby znaczna oraz czy po jej wykonaniu istnieje zagrożenie powstania trudnych do odwrócenia skutków. Brak wiedzy co do rzeczywistej sytuacji ekonomicznej i realnych zdolności płatniczych sprawia, że nie jest możliwa ocena, czy i w jaki sposób wykonanie zaskarżonej decyzji przed zakończeniem kontroli sądowej może wpłynąć na stronę skarżącą. Mając na uwadze powyżej przedstawioną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.