II FZ 471/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Nasierowska po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. [...] z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 października 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 579/16 w przedmiocie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi P. [...] z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 31 marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowych postanawia: oddalić zażalenie

Pismem z 4 maja 2016 r. P. [...] (dalej: skarżąca) wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z 31 marca 2016 r. w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowych. W treści skargi skarżąca zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości z uwagi na trudną sytuację finansową i majątkową. W związku z wyczerpaniem trybu instancyjnego w zakresie prawa pomocy zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 16 stycznia 2017 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia brakującego wpisu od skargi w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia. Korespondencja pocztowa zawierająca ww. zarządzenie została doręczona skarżącej w dacie 4 kwietnia 2017 r. W reakcji na powyższe pismem z 10 kwietnia 2017 r. skarżąca zaskarżyła w całości rzeczone zarządzenie i wniosła o jego uchylenie, powtarzając argumentację dotyczącą trudnej sytuacji finansowej spółki. Z uwagi na fakt, iż wywiedziony środek zaskarżenia nie został własnoręcznie podpisany, pismem z 26 kwietnia 2017 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia braków formalnych zażalenie poprzez jego podpisanie. Korespondencja pocztowa zawierająca rzeczone wezwanie została doręczona skarżącej w dacie 19 maja 2017 r. Wobec bezskutecznego upływu 7-dniowego terminu do uzupełnienia braków formalnych zażalenia, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z 26 czerwca 2017 r. odrzucił zażalenie. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, pismem z 28 lipca 2017 r. skarżąca zaskarżyła rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji, powtarzając argumentację dotyczącą trudnej sytuacji finansowej spółki. Wobec braku odnotowania wpływu środków pieniężnych tytułem wpisu sądowego od zażalenia, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 9 sierpnia 2017 r. skarżąca został wezwana do uiszczenia brakującego wpisu w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia. Korespondencja pocztowa zawierająca rzeczone zarządzenie została doręczona skarżącej w dacie 28 sierpnia 2017 r. Do 21 września 2017 r. nie odnotowano wpływu wpisu od zażalenia. Postanowieniem z 16 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w punkcie 1 sentencji odrzucił zażalenie skarżącej z 28 lipca 2017 r., zaś w punkcie 2 sentencji odrzucił skargę inicjującą postępowanie w sprawie. Rzeczone orzeczenie sądu pierwszej instancji zostało zaskarżone przez skarżącą pismem z 20 listopada 2017 r., w którym ponownie przytoczono argumentację dotyczącą sytuacji finansowej spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Stosownie do art. 230 § 1 p.p.s.a. od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismami, o których mowa w § 1, są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (por. § 2). Zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku przewodniczący wzywa wnoszącego pismo do uiszczenia stosownego wpisu sądowego w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, przy czym na mocy art. 220 § 3 p.p.s.a. w przypadku, gdy rzeczony brak fiskalny dotyczy skargi lub zażalenia, bezskuteczny upływ wyznaczonego stronie terminu powoduje odrzucenie pisma procesowego. Kwestię wysokości wpisów sądowych w sprawach sądowoadministracyjnych regulują przepisy wykonawcze zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm., dalej: rozporządzenie), którego § 2 ust. 1 pkt 7 stanowi, iż wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności w sprawach zażaleń na postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych wynosi 100 zł. Z uwagi na fakt, iż skarżąca wystąpiła z zażaleniem na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, wobec nieuiszczenia przezeń wpisu od zażalenia – co pozostaje okolicznością bezsporną w sprawie – zasadnie została w formie zarządzenia Przewodniczącego wezwana do uregulowania należnej opłaty, której nieuiszczenie ostatecznie doprowadziło do odrzucenia zażalenia. Kwota wskazana w zarządzeniu odpowiadała co do wysokości wpisowi od zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego przewidzianemu w § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia. W konsekwencji stwierdzeniu wymaga, iż zarządzenie w pełni odpowiadało przepisom obowiązującego prawa zarówno co do zasady, jak również co do wysokości. Jak wynika z akt sprawy, zarządzenie Przewodniczącego o wezwaniu skarżącej do uiszczenia wpisu sądowego od skargi doręczono tejże 28 sierpnia 2017 r. Powyższa okoliczność jest bezsporna w sprawie i nie była kwestionowana przez skarżącą. Od rzeczonej daty należy zatem liczyć bieg 7-dniowego terminu do uiszczenia wpisu, który upływał 4 września 2017 r. Skoro skarżąca nie uczyniła zadość zarządzeniu Przewodniczącego i nie uzupełniła braków fiskalnych zażalenia, zasadnym było działanie sądu pierwszej instancji w zakresie odrzucenia zażalenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób uznać doręczenia zarządzenia Przewodniczącego za nieskuteczne i niewywołujące skutków prawnych. Za całkowicie chybioną należało uznać argumentację podniesioną w rozpoznawanym zażaleniu, wszak dotyczyła zasadności przyznania skarżącej prawa pomocy, nie zaś trafności odrzucenia środka zaskarżenia. Należy bowiem z całą mocą podkreślić, iż postępowanie wpadkowe wywołane rzeczonym zażaleniem nie stanowi kolejnej instancji kontrolującej zasadność odmowy zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych, do czego niewątpliwie zmierza środek zaskarżenia, a co z oczywistych względów nie może mieć miejsca z uwagi na uprzednie wyczerpanie trybu instancyjnego w ramach prawa pomocy. Odnosząc się do odwołań skarżącej do konstytucyjnych uprawnień i zasad funkcjonujących w demokratycznym państwie prawa należy wyjaśnić, iż tematyka dotycząca odrzucenia środka zaskarżenia z uwagi na jego nieopłacenie w kontekście konstytucyjnych uprawnień stron była uprzednio wielokrotnie przedmiotem rozważań judykatury (przykładowo: postanowienia NSA z 12 lutego 2018 r., II FZ 838/17; 15 lutego 2018 r., II FZ 58/18; z 15 lutego 2018 r., II FZ 72/18; z 1 lutego 2011 r., II FSK 2664/10; z 9 kwietnia 2014 r., II OSK 824/14; również stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku z 16 listopada 2011 r. SK 45/09 oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka zawarte w wyroku sygn. akt 6289/73). Jakkolwiek w realiach przytoczonych spraw analiza dotyczyła konstytucyjnego prawa do sądu w kontekście odrzucenia skargi, argumentacja tamże zaprezentowana pozostaje aktualna w odniesieniu do innych środków zaskarżenia, w tym zażalenia, zaś skład orzekający w rozpoznawanej sprawie do tej argumentacji w pełni się przyłącza. Uprawnienia procesowe i konstytucyjne stron postępowania sądowego, w tym naczelna zasada prawa do sądu zawarta w art. 45 ust. 1 Konstytucji, na którą składa się m. in. prawo dostępu do sądu, nie ma charakteru absolutnego i może podlegać prawnie przewidzianym ograniczeniom, w tym instancyjnym tokiem postępowania oraz wprowadzonymi wymogami proceduralnymi tworzącymi zasady przeprowadzania spraw sądowoadministracyjnych w postaci uiszczania wpisów sądowych od pism procesowych. Nie sposób przy tym uznać jakoby możliwym było naruszenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu w sytuacji, gdy do odrzucenia środka zaskarżenia dochodzi wskutek zaniedbań przy dokonywaniu czynności procesowych przez samą skarżącą. Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.