II FZ 468/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 1027/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 30 lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. postanawia : oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Bd 1027/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił J. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynosi około 2.500 zł miesięcznie. Oświadczył, że nie posiada oszczędności i papierów wartościowych. Jako majątek wskazał dom o pow. 130 m² (w kredycie), pawilon (w kredycie) oraz samochód BMW rocznik 2010 o wartości 70.000 zł. Wskazał, że z uwagi na przebytą operację kręgosłupa i pogorszenie stanu zdrowia jego dochody uległy zmniejszeniu. Podkreślił, że od czasu choroby firma przynosi stratę (zarówno w 2013 r. i 2014 r.). Skarżący zaznaczył, że przez trzy ostatnie lata przebywał na zasiłku chorobowym. Wskazał na liczne zobowiązania kredytowe oraz koszty związane z leczeniem i rehabilitacją. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego, skarżący przesłał dodatkowe dokumenty obrazujące jego sytuację finansową i osobistą. Postanowieniem z dnia 17 marca 2015 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Bydgoszczy odmówił przyznania prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia wywiedziony został sprzeciw. W motywach rozstrzygnięcia Sąd I instancji stwierdził, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, a uzyskiwany przez niego przychód kształtuje się na wysokim poziomie, o czym świadczy przedłożone zestawienie z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2014 r., z którego wynika, że osiągnął przychód w kwocie 560.089,73 zł. Sąd zwrócił uwagę, że działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Jednocześnie Sąd I instancji stwierdził, że skarżący będąc przedsiębiorcą w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne. Sąd I instancji zauważył również, że skarżący jako majątek wskazał : dom o powierzchni 130 m2, pawilon użytkowy oraz samochód marki BMW rocznik 2010 r. o wartości 70.000 zł. Wprawdzie, jak podał, nieruchomości są zabezpieczone kredytem, jednak fakt zaciągnięcia kredytów o znacznych rozmiarach, tj. hipotecznego na kwotę 156.974,21 zł oraz dwóch w ramach prowadzonego rachunku bieżącego na kwotę 100.000 zł i 150.000 zł oznacza, że zarówno strona, jak i banki udzielające kredyty oceniały sytuację majątkową skarżącego na tyle dobrze, że uznały, iż będzie on w stanie spłacić kredyt, jednocześnie ponosząc wydatki związane z utrzymaniem swojego gospodarstwa domowego. W ocenie Sądu, skoro skarżący zaciągnął kredyty, to musiało się to mieścić w jego możliwościach finansowych. Od powyższego orzeczenia wywiedzione zostało zażalenie, w którym wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Autor zażalenia zarzucił naruszenie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej : "p.p.s.a.") poprzez nie przyznanie skarżącemu prawa pomocy pomimo tego, iż wykazane zostało, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwana dalej : "p.p.s.a.") osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. W tym celu strona powinna złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o swoim stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie powyższego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony. Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie, co też uczynił. Powołane we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, przy czym to do Sądu, kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. W tym zakresie należy wskazać, że Skarżący nie wykazał ponoszenia kosztów związanych z koniecznością leczenia i zakupem lekarstw. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając zażalenie, zgodził się z Sądem I instancji, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanki pozwalającej na udzielenie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, iż skarżący wnosił o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od wniesionej do Sądu I instancji skargi, w kwocie 950 zł. Z akt sprawy wynika, że skarżący otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 2500 zł brutto, dodatkowo w skali całego 2014 r. otrzymał zasiłek pieniężny z ubezpieczenia społecznego w kwocie 5 992,56 zł. Skarżący z prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął w 2014 r. przychód w kwocie 560.089,73 zł. Na zestawieniu operacji bankowych dokonywanych na rachunku bankowym skarżącego w okresie od 24 listopada 2014 r. do 23 lutego 2015 r. widać zarówno znaczące kwoty wpłat jak i wypłat. Wskazać należy, iż w dniu 19 oraz 20 stycznia 2015 skarżący otrzymał wpłaty odpowiednio w kwotach 86 700 zł oraz 66 200 zł, tytuł tych przelewów brzmiał "częściowa zapłata za f-re 28/2014 Mercedes Benz E" oraz "częściowa zapłata za f-re 26/2014 Mercedes Sprinter". Dodatkowo wskazać należy, że w dniu 9 lutego 2015 r. z rachunku bankowego skarżącego dokonany został przelew o tytule : "zaliczka na samochód Mini rok 2009 (...)" w kwocie 2000 zł. Z zestawienia również wynikają kilkutysięczne wpłaty otrzymywane w związku z dzierżawą lokalu. Ponadto przedłożone deklaracje VAT 7 wskazują, że Skarżący jako podatnik podatku od towarów i usług systematycznie wykazuje nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym, która np. za listopad 2014 r. wyniosła 12.119 zł. W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny zdecydowanie podziela stanowisko Sądu I instancji, iż skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu prawa pomocy w wnioskowanym zakresie. Sąd I instancji właściwie przeanalizował sytuację majątkową skarżącego wynikającą z przedstawionych dokumentów. Prawidłowo dokonał oceny zestawienia wydatków, przychodów oraz zgromadzonych oszczędności, słusznie argumentował, że skarżący nie spełnia przesłanek o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. niezbędnych do przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu przyznanie tego prawa naruszałoby nie tylko przepisy p.p.s.a., ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Reasumując, wobec niestwierdzenia aby Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył prawo zaskarżonym postanowieniem, należało zażalenie oddalić, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.