II FZ 44/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Kolanowski po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J.K. i P.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 9 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 384/22 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku z 27 września 2022 r. w sprawie ze skargi J.K. i P.K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 18 marca 2022 r. nr 1001-IOD-2.4102.47.2020.37/U23/PA w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 9 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 384/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku z dnia 27 września 2022 r., oddalającego skargę J. i P.K. (dalej: "Skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej: "organ") z dnia 18 marca 2022 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. Na powyższe postanowienie pismem z dnia 28 lutego 2023 r. pełnomocnik Skarżących złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym na podstawie art. 86 § 3 w zw. z art. 194 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") zarzucił naruszenie: art. 109, art. 87 § 2 i art. 86 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 15zzs1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095, dalej: "ustawa covidowa") poprzez: • brak ustosunkowania się przez WSA w uzasadnieniu do obowiązków działania sądu z urzędu w przypadku braku możliwości uczestniczenia stron w posiedzeniu jawnym, wynikających z art. 109 p.p.s.a., • brak wnikliwej oceny przedstawionych faktów w zakresie niedających się usunąć przeszkód dla uczestników rozprawy w celu uczestnictwa w rozprawie zdalnej z jednoczesnym przekazem obrazu i dźwięku, • zbyt rygorystyczne i niemające podstaw prawnych wymagania w stosunku do zawodowego pełnomocnika w zakresie należytej staranności. W związku ze sformułowanymi jak wyżej zarzutami, pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Zgodnie z art. 141 § 2 p.p.s.a. w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Stosownie zaś do treści art. 86 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Przepis art. 87 § 2 p.p.s.a. wymaga przy tym uprawdopodobnienia przez stronę okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Z akt sprawy wynika, że pełnomocnik Skarżących złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w dniu 30 stycznia 2023 r., tj. cztery miesiące od daty orzeczenia, uzasadniając wniosek wystąpieniem problemów technicznych, które uniemożliwiły uzyskanie połączenia z Sądem i uczestniczenie w rozprawie zdalnej, wskutek czego przyjął założenie, że rozprawa została odroczona na podstawie art. 109 p.p.s.a. Pełnomocnik zapoznał się z treścią rozstrzygnięcia dopiero przeglądając akta sprawy w czytelni WSA w Łodzi 23 stycznia 2023 r. i dopiero w tym dniu powziął wiedzę o konieczności złożenia wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie uwzględnił ww. argumentacji pełnomocnika uznając, że nie uprawdopodobnił on okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a wskazane przez niego okoliczności nie uzasadniały przywrócenia terminu Skarżącym. Sąd wskazał przy tym na obowiązek zachowania staranności w postępowaniu, której obiektywny miernik uwzględnia się przy dokonywaniu oceny braku winy w uchybieniu terminu, i konkludując stwierdził, że przywrócenie terminu może mieć miejsce, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że okoliczności, na które powołał się pełnomocnik we wniosku nie uzasadniały braku możliwości złożenia w ustawowym terminie wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku, a jedynie świadczyły o problemach pełnomocnika z jego uczestnictwem w rozprawie zdalnej. Dlatego też Sąd słusznie stwierdził, że powyższe nie stanowiło przeszkody dla złożenia w terminie wniosku o uzasadnienie wyroku. W zaskarżonym postanowieniu trafnie wskazano, że problemy techniczne związane z połączeniem i uczestniczeniem w rozprawie zdalnej nie stały na przeszkodzie, aby pełnomocnik skontaktował się z sekretariatem sądu i uzyskał informację na temat przebiegu rozprawy oraz treści rozstrzygnięcia – jak powinien był uczynić, zachowując należytą staranność wymaganą od profesjonalnego pełnomocnika. Również w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności przedstawione przez pełnomocnika nie usprawiedliwiają biernego oczekiwania przez okres ponad czterech miesięcy na doręczenie zawiadomienia o wyznaczeniu nowego terminu rozprawy na podstawie założenia, że Sąd odroczył rozprawę z powodu problemów technicznych z uzyskaniem połączenia przez stronę – jak argumentuje pełnomocnik w zażaleniu. Nie można więc zgodzić się z zarzutem, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wydając zaskarżone postanowienie zastosował zbyt rygorystyczne i niemające podstaw prawnych wymagania w stosunku do zawodowego pełnomocnika w zakresie należytej staranności. Podnosząc natomiast zarzut zaniechania przez WSA obowiązku "działania z urzędu" w przypadku braku możliwości uczestniczenia stron w posiedzeniu jawnym, jaki w ocenie pełnomocnika wynika z art. 109 p.p.s.a., ograniczył się on w zasadzie do wskazania przesłanek odroczenia rozprawy wymienionych we fragmencie komentarza do ustawy p.p.s.a. Jednak w dalszej części powołanej publikacji, analizując te przesłanki autor podkreśla, że: "Skoro obecność na rozprawie nie jest obowiązkowa i zależy od woli i możliwości stron, to podstawy do odroczenia nie mogą wykraczać poza okoliczności określone w art. 109 p.p.s.a. Odroczenie rozprawy w świetle tego przepisu jest sytuacją wyjątkową i nadzwyczajną, a ocena tego, czy zachodzą uzasadnione podstawy do odroczenia rozprawy, należy każdorazowo do sądu. [...]". Autor zauważa ponadto, że: "Należy mieć jednak na uwadze, że rozpatrywanie spraw bez nieuzasadnionej zwłoki stanowi nakaz konstytucyjny statuowany w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Ponadto zgodnie z art. 7 p.p.s.a. sąd administracyjny powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu." (B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 109). Biorąc pod uwagę powyższe, nie znajduje usprawiedliwienia twierdzenie pełnomocnika, że w istniejącym stanie faktycznym i prawnym WSA w Łodzi zobowiązany był do odroczenia rozprawy, wyznaczenia nowego terminu oraz poinformowania stron o nowym terminie rozprawy. Z tych powodów niezasadny okazał się zarzut naruszenia: art. 109, art. 87 § 2 i art. 86 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 15zzs1 ustawy covidowej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.