II FZ 424/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 3436/15 w zakresie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi E. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 5 października 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 10 maja 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 3436/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi E. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 5 października 2015 r. w przedmiocie podatku od spadków i darowizn. Z uzasadnienia postanowienia Sądu pierwszej instancji wynika, że skarżąca w skardze do WSA w Warszawie zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Oddalając wniosek WSA w Warszawie uznał, że skarżąca zaniechała wykazania okoliczności, których wystąpienie warunkuje możliwość wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Zaznaczył, że skarżąca w uzasadnieniu skargi nie odniosła się do wniosku o wstrzymanie decyzji w żaden sposób. Sąd podkreślił, że przesłanki z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") nie są tożsame z tymi, które decydują o zasadności skargi, stąd argumenty skarżącej podniesione w skardze nie mogą stanowić podstawy do rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca działająca przez pełnomocnika zarzuciła naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że nie zachodzą przesłanki do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, jednoznacznie wynika, że sytuacja życiowa, finansowa i majątkowa skarżącej jest bardzo trudna (co uzasadniało zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych) i uniemożliwia jej zapłatę ustalonego w zaskarżonej decyzji zobowiązania podatkowego, a wykonanie nieprawomocnej decyzji w toku postępowania egzekucyjnego spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia skarżącej znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W uzasadnieniu podniesiono, że pomimo braku szczegółowego uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, z dokumentacji w aktach administracyjnych oraz w aktach sądowych, w postaci chociażby wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dołączonych dokumentów wynika, że sytuacja życiowa, finansowa i majątkowa skarżącej jest bardzo trudna. Wskazano, że wszczęcie i przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego w administracji sprowadziłoby się do zajęcia i sprzedaży jedynego składnika majątkowego, a mianowicie lokalu mieszkalnego, odziedziczonego przez skarżącą, od nabycia którego zobowiązanie podatkowe zostało ustalone w zaskarżonej decyzji. Podkreślono, że sprzedaż w toku postępowania egzekucyjnego lokalu mieszkalnego doprowadzi do nieodwracalnych skutków, gdyż uniemożliwi jego odzyskanie w przypadku uwzględnienia skargi. W związku z powyższym pełnomocnik skarżącej wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. Jednocześnie wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej wykonywanej z urzędu, bowiem koszty te nie zostały opłacone ani w całości, ani w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 1 p.p.s.a. wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Natomiast zgodnie z § 3 powołanego przepisu po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1 tego przepisu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Należy wskazać, że postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu w całości lub w części stanowi odstępstwo od generalnej reguły wyrażającej się w tym, że wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności i jest dopuszczalne jedynie po spełnieniu określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. przesłanek, których istnienie musi wykazać wnioskodawca. Należy zaznaczyć, że unormowana w art. 61 § 3 p.p.s.a. instytucja wstrzymania przez sąd wykonania zaskarżonej decyzji lub postanowienia ma charakter uznaniowy, stąd Naczelny Sąd Administracyjny – dokonując kontroli instancyjnej – nie może odnosić się do merytorycznej strony rozstrzygnięcia, bowiem wkraczałby wówczas w zakres władzy dyskrecjonalnej przyznanej mocą przepisów ustawy sądowi rozpoznającemu wniosek. Z powyższych względów kontrola instancyjna dotyczyć może w tym wypadku jedynie proceduralnej strony postępowania wpadkowego. Zaznaczyć także należy, że podmiotem inicjującym postępowanie w przedmiocie przyznania środka ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym była skarżąca i to na niej ciążył – z mocy art. 61 § 3 p.p.s.a. – obowiązek wykazania, że w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające wstrzymanie zaskarżonej decyzji. Analiza uzasadnienia wniosku doprowadziła Sąd pierwszej instancji do słusznej konstatacji, że wniosek ten nie został prawidłowo uzasadniony, tj. przede wszystkim nie wskazano w nim w sposób pełny i wyczerpujący okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie środka ochrony tymczasowej. W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że podstawą badania zasadności wstrzymania wykonania decyzji lub aktu jest prawidłowo uzasadniony wniosek oraz zwracano uwagę na obowiązki ciążące w tym zakresie na wnioskodawcy. Dla przykładu, w postanowieniu z dnia 3 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 661/14, NSA stwierdził, że obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu spoczywa na stronie skarżącej, tak aby przekonać sąd o zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Nie wystarcza przy tym jedynie złożenie wniosku, a nawet przytoczenie w jego uzasadnieniu okoliczności, które teoretycznie mogą pojawić się na etapie wykonywania orzeczenia. Jednocześnie brak uzasadnienia takiego wniosku nie jest brakiem, którego uzupełnienia winien żądać sąd. Sąd musi bowiem dysponować wiarygodnie wykazanymi faktami, które pozwolą mu na zastosowanie przedmiotowej instytucji. W tym miejscu należy podkreślić, że wbrew wskazaniom skarżącej, działającej przez pełnomocnika, przesłanki przyznania prawa pomocy (art. 246 p.p.s.a.) są inne, niż przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego (art. 61 § 3 p.p.s.a.). W art. 61 § 3 p.p.s.a. chodzi o taką szkodę, która nie może zostać zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Przymusowa realizacja zobowiązań podatkowych w drodze egzekucji ze swej istoty jest dolegliwa i powoduje obciążenie w sferze majątkowej zobowiązanego. Wywieranie skutków finansowych dla strony jest normalną konsekwencją egzekucji administracyjnej. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, przewidziana w art. 61 § 3 p.p.s.a., nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, lecz jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło. Ciężar uprawdopodobnienia wspomnianych przesłanek spoczywa przy tym na wnioskodawcy. Dodać należy, że Sąd pierwszej instancji uwzględnił trudną sytuację materialną skarżącej, która stanęła u podstaw przyznania jej prawa pomocy. Jednak mimo, że referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, to nie oznacza to automatycznie zaistnienia przesłanek z art. 61 p.p.s.a. Gdyby tak przyjąć, to każdorazowo przyznanie prawa pomocy musiałoby w konsekwencji skutkować wstrzymaniem wykonania zaskarżonego aktu. Oczywiście trudna sytuacja materialna skarżącej może przekładać się na trudności w spłacie należności wynikających z kwestionowanej decyzji oraz pogorszenie sytuacji bytowej skarżącej i jej rodziny, jednak art. 61 § 3 p.p.s.a. nie przewiduje takich przesłanek do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu. Skarżąca musiałby wykazać, że narażona jest na szkodę znacznych rozmiarów albo że skutki wykonania decyzji (dobrowolnego bądź przymusowego ‒ w drodze egzekucji) będą nieodwracalne. Tymczasem w złożonym przez siebie wniosku, dołączonym do skargi, skarżąca nie wskazała ani nie udokumentowała w dostateczny sposób okoliczności, które mogłyby spowodować możliwość wyrządzenia po jej stronie znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Powyższej oceny nie może zmienić podnoszony dopiero na etapie zażalenia argument ewentualnej konieczności sprzedaży lokalu mieszkalnego odziedziczonego przez skarżącą, bowiem Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpatruje ponownie wniosku o wstrzymanie wykonania, a bada legalność postanowienia Sądu pierwszej instancji. Nie sposób w związku z tym podważać zaskarżone postanowienie w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji z tego powodu, że Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił w nim okoliczności, które strona przedstawia dopiero na etapie postępowania zażaleniowego (por. np. post. NSA z dnia 27 lipca 2005 r., II FZ 450/05, niepubl.). Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że skarżąca we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie wykazała, że wykonanie aktu spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Ogólnikowe wskazania zawarte w przedmiotowym wniosku, skonkretyzowane w nieznacznym stopniu dopiero na etapie zażalenia, same w sobie nie mogły stanowić podstawy do uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Zatem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie ocenił Wojewódzki Sąd Administracyjny, że w rozpatrywanym przypadku przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., nie zostały spełnione. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Natomiast w kwestii wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej należy wyjaśnić, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 p.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a. Należy podkreślić, że przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. Przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a. przyznają stronie prawo do zwrotu kosztów w postępowaniu kasacyjnym wszczętym skargą kasacyjną od orzeczenia Sądu pierwszej instancji oddalającego lub uwzględniającego skargę. Tylko w tych przypadkach Naczelny Sąd Administracyjny jest obowiązany do zamieszczenia z urzędu w orzeczeniu rozstrzygnięcia o kosztach (art. 209 p.p.s.a.).