II FZ 387/13

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia del. WSA Bartosz Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 2283/12 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. D. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 14 maja 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania czynności egzekucyjnych postanawia: oddalić zażalenie.

K. D. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Finansów z 14 maja 2012 r. w przedmiocie odmowy wstrzymania czynności egzekucyjnych. Do skargi załączyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, w którym podniosła między innymi, że jej dochody (134,30 zł osiągnięte w maju 2012 r.) oraz wydatki związane z utrzymaniem dwójki uczących się dzieci, nie pozwalają na zgromadzenie sumy potrzebnej do pokrycia kosztów sądowych. We wniosku podatniczka wskazała również, że korzysta z pomocy finansowej męża, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką, która odbywa staż pracowniczy, osiągając z tego tytułu dochody w wysokości 913,70 zł oraz, że posiada dwa domy, jednak oba zajęte przez urząd skarbowy. W dodatkowym oświadczeniu przyznała, że nieruchomość przy ul. K. jest przedmiotem najmu, a dochód z niego stanowi przychód z działalności gospodarczej oraz wyjaśniła, że stan zdrowia nie pozwala jej na podjęcie dodatkowej pracy. Skarżąca przedstawiła ponadto zeznania podatkowe, zestawienie wysokości przychodów i kosztów ich uzyskania osiągniętych w 2012 r., deklaracje VAT, kopie rachunków za czesne, wywóz śmieci, wodę, Internet, podatek od nieruchomości, energię, zaświadczenie lekarskie, skierowanie do szpitala, wyciąg ze zleceń płatniczych, oświadczenie w sprawie rachunku bankowego męża i opłaty za gaz. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 31 października 2012 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, z uwagi na brak możliwości całościowego wglądu w jej sytuację majątkową. Sąd wskazał, że strona nie wykonała wezwania do przedłożenia dodatkowej dokumentacji obrazującej jej rzeczywistą sytuację. W szczególności nie nadesłała wyciągu obrazującego wpływ środków finansowych na rachunek bankowy, nie wyjaśniła w sposób bezsprzeczny sytuacji finansowej męża (który wykazał w zeznaniu za 2011 r. zerowy przychód, a jednocześnie – według oświadczenia skarżącej – bez jego pomocy nie byłaby w stanie zapewnić rodzinie minimalnych potrzeb), a także nie wskazała wysokości dochodu z najmu. Sąd stwierdził zatem, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Skarżąca zakwestionowała powyższe rozstrzygnięcie, jednak Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 13 lutego 2013 r. (sygn. akt II FZ 62/13) oddalił wniesione przez nią zażalenie. Zarządzeniem z 18 lutego 2013 r. Sąd wezwał K. D. do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Pismem z 28 lutego 2013 r. zatytułowanym zażalenie, skarżąca wniosła o zmianę ww. zarządzenia i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Zdaniem strony, w niniejszej sprawie doszło do niesłusznego niezastosowania przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z dnia 14 marca 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.), poprzez uznanie, że strona ma dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania. Zaznaczyła, że przedstawiała swoją sytuację materialną i zdrowotną z powołaniem się na przedstawione dokumenty, co jednak nie zostało należycie wzięte pod uwagę. Skarżąca podniosła, że nie występowanie pewnych okoliczności, takich jak brak środków finansowych, można tylko uprawdopodobnić. Przypomniała, że nie posiada żadnych rezerw finansowych na uiszczenie wpisu, nie wyzbywała się również posiadanego mienia. Podkreśliła, że konieczność uiszczenia wpisu spowoduje, że nie będzie posiadać środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zaznaczyła, że załączyła wszelkie dostępne dokumenty potwierdzające jej kondycję materialną. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do wskazania w jaki sposób zmieniła się sytuacja majątkowa w stosunku do sytuacji będącej przedmiotem oceny Sądu w postanowieniu z 31 października 2012 r., skarżąca poinformowała, że od 18 stycznia 2013 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim. Jej stan zdrowia znacząco się pogorszył, czego skutkiem była hospitalizacja. Zwiększyły się tym samym jej wydatki na leczenie oraz odpowiednią dietę. Natomiast stan jej aktywów nie uległ zmianie. W konsekwencji nadal nie posiada wystarczających środków na uiszczenie wpisu sądowego. Do pisma załączyła kartę informacyjną ze szpitala. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 22 kwietnia 2013 r., oddalił wniosek skarżącej. Sąd wskazał, że zażalenie Skarżącej potraktował jako wniosek o zmianę postanowienia WSA w Warszawie z 31 października 2012 r. Dlatego też wezwano stronę do wskazania, w jaki sposób zmieniła się jej sytuacja majątkowa w stosunku do sytuacji będącej przedmiotem oceny Sądu we wspomnianym postanowieniu. Skarżąca wyjaśniła jedynie, że była hospitalizowana i jest nadal chora. Nie wykonała jednak polecenia Sądu i nie przedstawiła zmienionej sytuacji majątkowej. Zdaniem Sądu, choroba opisana w zaświadczeniu lekarskim nie może być podstawą do udzielenia prawa pomocy, lecz sytuacja materialna Skarżącej. Wobec niewykazania sytuacji majątkowej Skarżącej po dniu 31 października 2012 r. wniosek należało oddalić. W zażaleniu na to postanowienie K. D. wniosła o jego zmianę, poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia jej od ponoszenia kosztów sądowych w całości, zarzucając postanowieniu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że posiada dostateczne środki na poniesienie kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała miedzy innymi, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawiła swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną, co jednak nie zostało należycie wzięte pod uwagę przez Sąd rozpatrujący jej wniosek o przyznanie prawa pomocy. W szczególności Sąd nie odniósł się do podnoszonych przez skarżącą problemów zdrowotnych oraz związanych z tym wydatków na leczenie i leki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji przede wszystkim trafnie ocenił, że pismo skarżącej z 28 lutego 2013 r., złożone w reakcji na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, potraktować należy jako wniosek o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 31 października 2012 r. Z treści tego pisma wysnuć bowiem można intencję doprowadzenia do zmiany stanowiska Sądu, zmaterializowanego we wspomnianym postanowieniu WSA w Warszawie. Sąd pierwszej instancji właściwie zatem ocenił wniosek strony przez pryzmat przesłanek wynikających z art. 165 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Nie chodzi przy tym o jakiekolwiek okoliczności, ale tylko istotne dla oceny przesłanek umożliwiających ewentualne przyznanie prawa pomocy. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona. W tym miejscu przypomnieć należy, że wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że strona nie ujawnia wszystkich swoich dochodów albo ukrywa posiadany majątek, który mogłaby wykorzystać na pokrycie kosztów postępowania przed sądem, nie może oczekiwać, że jej żądanie zostanie przez sąd zaakceptowane. W niniejszej sprawie, o czym była już mowa, zapadło postanowienie WSA w Warszawie z 31 października 2012 r. w przedmiocie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych, odmawiające przyznania stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie z powołanym wyżej art. 165 p.p.s.a. zmiana takiego postanowienia może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy. Tymczasem Sąd, odmawiając prawa pomocy, jako przyczynę odmowy podał brak możliwości całościowego wglądu w sytuację majątkową skarżącej. Strona nie wykonała bowiem wezwania do przedłożenia dodatkowej dokumentacji obrazującej jej rzeczywistą sytuację, w szczególności: nie nadesłała wyciągu z rachunku bankowego, nie wyjaśniła sytuacji finansowej swojego męża oraz nie wskazała wysokości dochodu uzyskiwanego z najmu nieruchomości. W rozpoznawanym wniosku skarżąca nie wyjaśnia żadnej z tych okoliczności. Istotnego znaczenia nie może mieć również stan zdrowia skarżącej, który był już wcześniej znany Sądowi. Skarżąca nie wykazuje zaś by jej stan zdrowia zmienił się na tyle, że mogło to mieć jakiekolwiek znaczenie dla oceny jej wniosku. Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca nie wykazała zmiany istotnych okoliczności z punktu widzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy i w konsekwencji – oddalił rozpoznawany wniosek. Kierując się wspomnianymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 z zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji .