II FZ 380/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. Z. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 506/14 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi T. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 24 lutego 2014 r. nr ... w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (sygn. akt I SA/Sz 506/14) odmówił T.Z. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 24 lutego 2014 r. w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że skarżący uzasadniając wniosek podniósł, że sprawa jest zawiła, a organy skarbowe lekceważąc przepisy prawa toczą równolegle postępowanie w tym samym przedmiocie, co postępowanie w sprawie. Oświadczył także, że nie jest w stanie bez pomocy prawnika bronić swoich praw. Nie stać go jednak na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, ma na utrzymaniu 10-letniego syna, nie posiada żadnego majątku, a źródłem utrzymania jest umowa o pracę z wynagrodzeniem w kwocie 1.680 zł brutto. Z uwagi na fakt, iż przedstawione wyżej oświadczenie skarżącego okazało się niewystarczające do oceny możliwości płatniczych skarżącego, referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń - w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy. Wezwanie to zostało doręczone skarżącemu w trybie art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: P.p.s.a., 14 stycznia 2015 r. Wyznaczony tym wezwaniem 10-dniowy termin upłynął bezskutecznie 26 stycznia 2014 r. W tym stanie sprawy, postanowieniem z dnia 9 lutego 2015 r., referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, uznając, że skarżący nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Odpis tego postanowienia z uzasadnieniem doręczono skarżącemu 12 lutego 2015 r. (odbiór przesyłki został pokwitowany przez dorosłego domownika – żonę M. Z). W dniu 19 lutego 2015 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, wskazując, że orzeczenie to jest dla niego krzywdzące. W ocenie skarżącego, przedstawione przez niego okoliczności i sytuacja majątkowa, a w szczególności zawiły i skomplikowany charakter sprawy, powinny prowadzić do przyznania mu takiej pomocy. Uznając, że oświadczenia skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w sprzeciwie są niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej, na podstawie art. 255 P.p.s.a., sąd ponownie wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Wezwanie sądu zostało doręczone skarżącemu w trybie art. 73 P.p.s.a. 16 marca 2015 r., tj. z upływem 14 dni od pozostawienia pierwszego awiza (art. 73 § 1 i § 4 P.p.s.a.). Przesyłka zawierająca ww. wezwanie, kierowana na podany w skardze i w formularzu PPF adres skarżącego, była dwukrotnie awizowana (2 marca 2015 r. i 10 marca 2015 r.) i 18 marca 2015 r. zwrócono ją do sądu z adnotacją: "nie podjęto terminie". W wyznaczonym przez sąd terminie, który upłynął 26 marca 2015 r., skarżący nie przedłożył żądanych dokumentów i oświadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Sąd podkreślił, że skarżący nie wypełnił żadnego z kierowanych do niego wezwań – zarówno referendarza sądowego jak i Sądu. Z uwagi na nieujawnienie wszystkich danych dotyczących jego sytuacji materialnej i finansowej pozbawił on Sąd możliwości pełnej oceny kondycji finansowej jego gospodarstwa domowego. Tymczasem, do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie wystarczy ogólne twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej. Uwzględnienie żądania jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji w zakresie wysokości dochodów strony skarżącej i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie. Dopiero zestawienie tych wielkości umożliwia stwierdzenie, czy stronę stać na poniesienie kosztów związanych z wynagrodzeniem profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast, bierna postawa i uchylenie się od przedłożenia wszystkich dokumentów poświadczających twierdzenia skarżącego, skutkuje tym, że jego wniosek nie może zostać rozpoznany pozytywnie. Skarżący pismem z dnia 14 kwietnia 2015 r. (data nadania 15 kwietnia 2015 r.) nie do końca zgodził się z decyzją Sądu i prosił o ponowne rozpatrzenie jego prośby. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odpowiada prawu. W związku z tym pismo skarżącego, które Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zażalenie podlega oddaleniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Przyznanie tego prawa stanowi odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego, wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: P.p.s.a. i może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z w.w. przepisem P.p.s.a., ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "gdy wykaże" jednoznacznie wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Jak wskazano w art. 246 § 1 pkt 2 wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów będzie niemożliwe. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. W niniejszej sprawie podatnik, wezwany przez Sąd pierwszej instancji do złożenia określonych dokumentów, nie wykonał w ogóle zarządzenia Sądu. Przede wszystkim w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających sytuację majątkową i rodzinną skarżącego – w złożonym przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) znajduję się jedynie informacja, że zarobki jego wynoszą 1680 zł brutto, oraz że ma małoletniego syna. W ocenie zatem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sam skarżący pozbawił w ten sposób Sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny swojej sytuacji materialnej i rodzinnej. Natomiast pozostałe informacje przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie były wystarczające do wydania korzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji.