II FZ 379/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 1240/17 w zakresie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi T. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 29 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do wniesienia skargi.

Postanowieniem z dnia 26 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 1240/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi T. B. (dalej: "skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 29 czerwca 2017 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że na wskazaną na wstępie decyzję z dnia 29 czerwca 2017 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, składając jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu tego wniosku skarżący w pierwszej kolejności wskazywał, że o wydaniu i treści decyzji dowiedział się w dniu 6 października 2017 r. Skarżący podał, że w związku z obowiązkami zawodowymi oraz nieobecnościami w mieszkaniu podczas doręczania przesyłek kierowaną do niego korespondencję odbierał regularnie w swojej placówce pocztowej przy ul. K. [...] w K. Na drzwiach wejściowych do budynku zamontował skrzynkę pocztową, opisaną jego imieniem i nazwiskiem, w celu uniknięcia sytuacji nie pozostawienia awiza przez listonosza. Ponadto regularnie, nie rzadziej niż raz na dwa tygodnie, osobiście bądź za pośrednictwem synów udawał się do urzędu pocztowego w celu sprawdzenia, czy nie ma do niego innej niż awizowana korespondencji. Skarżący podniósł, że korespondencja z organu odwoławczego, obejmująca m.in. zaskarżoną decyzję z dnia 29 czerwca 2017r. nie była awizowana – w jego skrzynce nie zostało złożone ani jedno awizo dotyczącej tej korespondencji. Co więcej, korespondencja ta była doręczana za pośrednictwem innej niż właściwa dla jego miejsca zamieszkania placówki pocztowej, tj. Filii Urzędu Pocztowego K. [...] przy ul. G. [...] zamiast w Urzędzie Pocztowym K. [...] przy ul. K., skąd odbierana była cała dotychczasowa korespondencja. Podkreślił, że nie został w żaden sposób poinformowany przez Pocztę, iż kierowana do niego korespondencja może być pozostawiona do odbioru w innej placówce pocztowej niż przy ul. K. Stwierdził również, że w okresie czerwca, lipca i sierpnia 2017 r. jedną korespondencję (którą odbierał) listonosze pozostawiali w Urzędzie Pocztowym przy ul. K., a inną (która została w całości zwrócona do nadawcy) w Filii Urzędu Pocztowego przy ul. G. Dalej skarżący wskazywał, że znajdował na terenie budynku pozostawione w różnych miejscach luźno awiza, które jednak nie dotyczyły korespondencji kierowanej do niego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej odrzucenie jako wniesionej po upływie terminu. Przy piśmie procesowym z dnia 29 listopada 2017 r. skarżący przesłał egzemplarz skargi z dnia 23 października 2017 r. skierowanej do Poczty Polskiej S.A. na nieprawidłowości w doręczaniu przesyłek oraz odpowiedź Poczty z dnia 24 listopada 2017 r. Wynika z niej w szczególności, że w dniu 4 lipca 2017 r. z powodu nieobecności adresata listonosz sporządził i doręczył do skrzynki oddawczej zawiadomienie, przy czym jako miejsce odbioru wskazał omyłkowo filię UP K. przy ul. G. zamiast UP K. [...], natomiast przesyłkę pozostawił we wspomnianej filii. Wszystkie otrzymane zawiadomienia powtórne zostały doręczone do oddawczej skrzynki pocztowej. W odpowiedzi na zarzut dotyczący braku informacji dla klientów o zmianie placówki awizacyjnej Poczta wyjaśniła, że na każdym zawiadomieniu zostaje umieszczona pieczątka z danymi placówki awizacyjnej, nadto w związku ze zmianą dokonaną z dniem 21 sierpnia 2017 r. w UP K. [...] na tablicy informacyjnej oraz na filarze w Sali operacyjnej umieszczono od dnia 16 sierpnia 2017 r. stosowny komunikat. Skarżący w piśmie z dnia 29 listopada 2017 r. skierowanym do organu odwoławczego wniósł o zweryfikowanie prawidłowości doręczenia zaskarżonej decyzji. Przy piśmie procesowym z dnia 12 lutego 2018 r. organ odwoławczy przekazał pismo Poczty Polskiej S.A. potwierdzające, że przesyłka polecona zawierająca zaskarżoną decyzję została w dniu 4 lipca 2017 r. awizowana z powodu nieobecności adresata i złożona do odbioru w Filii Urzędu Pocztowego K. [...] przy ul. G. [...], a zawiadomienie o jej nadejściu pozostawiono w skrzynce oddawczej adresata, umieszczonej na drzwiach / bramie przy wejściu do budynku. W dniu 12 lipca 2017 r. przesyłkę powtórnie awizowano, zaś w dniu 19 lipca 2017 r. zwrócono do nadawcy z adnotacją "nie podjęto w terminie". Organ odwoławczy zaznaczył, że czynności operatora pocztowego zostały prawidłowo odnotowane na druku potwierdzenia odbioru, tj. że awizo pozostawiono w oddawczej skrzynce pocztowej, z kolei na kopercie doręczyciel umieścił zapisek "brama" tylko jako dodatkową informację o tym, gdzie znajduje się ta skrzynka oddawcza. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Uznał, że Poczta Polska S.A. podjęła prawidłowe działania związane z doręczeniem zaskarżonej decyzji. Sąd uznał, że omyłkowe wskazanie jako miejsce pierwszego awizowania innej filii Urzędu Pocztowego nie ma przesądzającego znaczenia w sprawie, gdyż przesyłka ta została pozostawiona do odbioru w Urzędzie Pocztowym, zaś zawiadomienie o awizacji umieszczono w skrzynce oddawczej. W ocenie Sądu skarżący, pomimo deklarowanej rzetelności w sprawdzaniu nadchodzącej do niego korespondencji, w kwestii dotyczącej zaskarżonej decyzji nie dochował należytej staranności, jakiej wymagać należy od osoby należycie dbającej o swoje interesy. Zgodził się z organem, że strona powinna spodziewać się na początku lipca 2017 r. istotnej dla niego korespondencji w sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. Co więcej, jak wskazał organ odwoławczy, skarżący podczas wizyty w Izbie Administracji Skarbowej w dniu 29 sierpnia 2017 r. zwrócił się o udzielenie informacji tylko i wyłącznie na temat sposobu załatwienia wniosku z dnia 5 czerwca 2017 r. o wydanie uwierzytelnionych odpisów dokumentów z akt sprawy, natomiast w ogóle nie zwracał się o udostępnienie akt postępowania wymiarowego za 2009 r., na co wskazuje spisany w tym dniu protokół, znajdujący się w aktach sprawy sądowoadministracyjnej. Sąd wskazał, iż trudno uznać, aby skarżący bądź osoby, za pośrednictwem których odbierał on korespondencję z urzędu pocztowego, pomimo systematycznego "monitorowania" przesyłek i wizyt w urzędzie pocztowym, nie uzyskali wiedzy na temat pozostawionej w tym urzędzie korespondencji oraz faktu reorganizacji placówki pocztowej. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący wniósł zażalenie, zarzucając naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej jako "p.p.s.a.") oraz art. 2 i art. 45 Konstytucji RP, art. 233 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 155, dalej: "k.p.c."), art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. oraz art. 86 § 1 w zw. z art. 65 § 1 w zw. z art. 47 § 1 p.p.s.a i art. 32 ust. Konstytucji RP. W uzasadnieniu zażalenia wskazał m. in., że montując dodatkową skrzynkę na listy, ustanawiając 2 pełnomocników pocztowych i kontrolując na bieżąco czy we właściwym dla miejsca doręczeń Urzędzie Pocztowym nie znajduje się pozostawiona do odbioru korespondencja dołożył najwyższej staranności by zapewnić sobie możliwość odbioru kierowanej do niego korespondencji. Podniósł, że w sprawie zaistniała przeszkoda o charakterze zewnętrznym, leżąca po stronie operatora pocztowego, polegająca na tym, że podczas urlopu doręczyciela obsługującego rejon skarżącego, zastępujący go doręczyciel na skutek pomyłki pozostawił korespondencję zawierającą zaskarżoną decyzję w innej i nie właściwej w tym okresie placówce pocztowej. Skarżący powołał się również na załączone oświadczenia osób które twierdziły, że znalazły awiza adresowane do skarżącego wetknięte w bramie wejściowej do kamienicy, jednak nie przekazały ich skarżącemu w terminie, w którym możliwe by było odebranie przesyłki z Urzędu Pocztowego. W odpowiedzi na zażalenie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach wniósł o jego oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie należy podkreślić, że orzeczenie sądu pierwszej instancji będące przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej sprawie, tj. postanowienie oddalające wniosek strony o przywrócenie terminu, ma doniosłe znaczenie procesowe. Jego wydanie jest bowiem jednoznaczne z zamknięciem skarżącemu drogi sądowej umożliwiającej kontrolę decyzji administracyjnej określającej mu zobowiązanie podatkowe w kwocie ponad 260 tys. zł. Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym, zgodnie z art. 85 p.p.s.a, jest bezskuteczność czynności dokonanej przez stronę po terminie. Przepis ten nie ma jednak charakteru bezwzględnego, gdyż zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym może złożyć wniosek o przywrócenie terminu. Rygory formalne, które musi spełnić wnioskodawca zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a to wniesienie do sądu pisma z wnioskiem o przywrócenie terminu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Zgodnie z 87 § 2 p.p.s.a na stronie, która składa wniosek o przywrócenie terminu, spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto zgodnie z art. 87 § 4 p.p.s.a. strona równocześnie z wnioskiem powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Według utrwalonego orzecznictwa przesłanką przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej jest zachowanie szczególnej staranności przy jej dokonywaniu. Orzekający w przedmiocie wniosku Sąd powinien zatem każdorazowo oceniać, czy zachowano staranność, jakiej można wymagać od każdej osoby należycie dbającej o swoje interesy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 226 i powołana tam literatura oraz orzecznictwo). Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy, biorąc pod uwagę wszystkie przedstawione okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżący uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Skarżący w celu zabezpieczenia swoich interesów zamontował oddzielną skrzynkę pocztową na bramie wejścia do budynku oraz regularnie monitorował korespondencję we właściwym dla miejsca zamieszkania Urzędzie Pocztowym. Jak słusznie wskazuje w zażaleniu, poza zakresem wymaganej staranności było przewidzenie omyłkowego wskazania innego Urzędu Pocztowego przez doręczyciela, w którym to pozostawiono przesyłkę zawierającą decyzję organu. Nie bez znaczenia pozostają w sprawie oświadczenia osób, które znalazły awiza w bramie wejściowej do budynku, a nie jak powinno się tego oczekiwać w skrzynce pocztowej, z której skarżący regularnie wyjmował inne awiza. W związku z powyższym nie można skarżącemu przypisać winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Należy podkreślić, że w we wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym należy uprawdopodobnić (a nie udowodnić) brak winy w tym uchybieniu. Nadto, zwrócić jeszcze raz należy uwagę, że instytucja przywrócenia terminu ma na celu ochronę strony przed negatywnymi konsekwencjami różnych, acz niezawinionych omyłek, szczególnie w takich sytuacjach, jaka wystąpiła w niniejszej sprawie, kiedy skutkiem takiej omyłki jest odrzucenie skargi i tym samym zamknięcie stronie drogi do dochodzenia swoich praw przed sądem. Z tych względów na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.