II FZ 348/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia O. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Sz 706/12 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi O. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 14 czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2011 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2013 r, sygn. akt I SA/Sz 706/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił O. O. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 14 czerwca 2012 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2011 r. w kwocie 200 zł złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że utrzymuje się z prac dorywczych w wysokości 300 zł miesięcznie, znajduje się w "skrajnej nędzy, bez możliwości legalnego zarobkowania" i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Oświadczyła, że nieruchomość rolna o powierzchni 9 ha nigdy nie przyniosła jej dochodu, stała się źródłem zaległości podatkowej. Skarżąca podała na urzędowym formularzu PPF, że posiada mieszkanie o powierzchni 60 m², zadłużone z tytułu czynszu na kwotę 18.000 zł oraz nieruchomość rolną, która obciążona jest zastawem skarbowym. Pismem z dnia 21 listopada 2012 r. skarżąca została wezwana do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń z uwagi na to, że oświadczenie okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy z uwagi na nie zastosowanie się do ww. wezwania. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. Wezwaniem z dnia 13 lutego 2013 r. zobowiązano skarżącą do przedłożenia po raz kolejny dodatkowych dokumentów i oświadczeń o sytuacji majątkowej, w terminie 14 dni od doręczenia, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Pomimo upływu zakreślonego terminu skarżąca nie nadesłała żądanych przez Sąd dokumentów. Natomiast w piśmie z dnia 8 marca 2013 r. podała, że nie składała za lata 2011 i 2012 zeznania podatkowego ze względu na brak przychodów, od wielu lat nie posiada rachunków bankowych, aktualny stan zadłużenia skarżącej wynika wyłącznie z decyzji podatkowych będących przedmiotem niniejszego postępowania, znajdujących się w aktach sprawy, posiadane przez skarżącą grunty nie są źródłem przychodu, zaś umowa dzierżawy z firmą K. sp.j. prowadzącą na tych gruntach działalność wydobywania kruszyw, została rozwiązana w 2008 r. i wszystkie działki w Z. leżą od tej pory odłogiem. Podała, że utraciła jako trwale bezrobotna prawo do zasiłku w 2011 r. Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżąca uzasadniając swój wniosek podała jedynie ogólnikowo, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w jakiejkolwiek postaci i nie przedstawiła żadnych dokumentów obrazujących jej sytuację finansową o jakie wzywał Sąd. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wskazała, że uprawnienie sądu do żądania dodatkowych informacji odnośnie jej majątku ograniczone jest do sytuacji, gdy na podstawie złożonych przez stronę oświadczeń nie można prawidłowo orzec co do przyznania prawa pomocy. Skarżąca uznała, że taka sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje gdyż prawidłowo i w sposób pełny określiła swoją sytuację majątkową. Strona końcowo uznała, że żądanie coraz to nowych informacji jest szykaną zmierzającą do zamknięcia skarżącej dostępu do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej P.p.s.a.). Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, opubl. w Lex pod nr 101042). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy może być zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Przepis ten nakłada ponadto na stronę wnioskującą o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. W tym celu winna ona złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 P.p.s.a.), a na wezwanie sądu także dodatkowe oświadczenia i dokumenty. Uprawnienie sądu do wezwania o złożenie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych wynika z treści art. 255 P.p.s.a. W sytuacji kiedy sąd uzna, że oświadczenie złożone na urzędowym formularzu jest niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych lub stanu rodzinnego osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy lub budzi wątpliwości może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające – czyli wezwać wnioskodawcę o złożenie dodatkowych (dokładnie określonych w wezwaniu) dokumentów bądź oświadczeń (por. B. Dauter, G. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2011, str. 744). Rada Ministrów w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r. określiła wzór i sposób udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposób dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. nr 227, poz. 2245). W przedmiotowej sprawie działanie Sądu pierwszej instancji nie wybiegało poza nadane ustawą Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi możliwości działania. Skoro Sąd powziął wątpliwości co do oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącej miał prawo wezwać o dodatkowe dokumenty. Takie działanie w żadnym wypadku nie ma na celu zamknięcia skarżącej drogi do sądu, a jedynie dokładną weryfikację jej sytuacji majątkowej i stwierdzenie, czy spełnia ona przesłanki przemawiające za przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na podkreślenie zasługuje okoliczność, że uchylanie się przez skarżącą od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Na wezwanie Sądu skarżąca nie przedłożyła żadnego ze źródłowych dokumentów o jakie została wezwana. Po upływie wyznaczonego przez Sąd terminu wskazała ponownie na brak dochodów. W tej sytuacji Sąd był zobowiązany do rozpoznania złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie oświadczeń i dokumentów, które znajdowały się w aktach sprawy, co też uczynił. Mając powyższe na uwadze, wobec nie naruszenia prawa przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, a tym samym braku podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, należało zażalenie oddalić na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.