II FZ 339/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, , , po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 773/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 30 maja 2014 r., nr 1401/PDP-III/4117-31/14/IK/PD-IV w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił E. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 350 zł). W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, że wspólnie z mężem prowadzi gospodarstwo rolne (4,41 ha), z którego dochód (600 zł miesięcznie) pozwala jedynie na przetrwanie. Dodatkowo oświadczyła, że nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie posiada majątku (poza gruntami rolnym i budynkiem mieszkalnym o powierzchni 150 m²), zaś nietrafiona inwestycja w postaci zakupu "elewatora" pochłonęła oszczędności małżonków całego życia. Odpowiadając na wezwanie Sądu, wystosowane w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: P.p.s.a.), skarżąca wyjaśniła, że środki uzyskane ze zbycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości na wyspie Wolin za kwotę 1 050 000 zł w większości zostały przeznaczone na spłatę wierzycieli, w tym zobowiązań związanych z ww. nieruchomością, a także na odtworzenie gospodarstwa rolnego, tj. nabycie trzech nieruchomości rolnych (za łączną kwotę 35 000 zł), sprzęt rolniczy i materiał siewny (30 000 zł). Część z nich stanowiła zaś wydatki na ślub i wesele syna (20 000 zł). Ponadto dodała, że jej mąż jest chory i wymaga przyjmowania leków (wydatek min. 100 zł miesięcznie). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odmawiając przyznana prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 255 i art. 165 P.p.s.a., wskazał, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie wykazała ona bowiem, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd argumentował, że skarżąca wraz z mężem utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, które przynosi stałe i regularne dochody. Analiza wyciągów bankowych prowadzi do wniosku, że skarżąca w realiach niniejszej sprawy nie przedstawiła w sposób wiarygodny swojej sytuacji finansowej (wszystkich źródeł dochodów). We wniosku wskazała bowiem, że osiąga dochody jedynie z prowadzonego wraz z mężem gospodarstwa rolnego, podczas gdy z załączonego wyciągu bankowego wynika, że otrzymuje także inne wpływy z tytułu płatności rolnych. Podniósł, że małżonkowie zainwestowali w gospodarstwo rolne znaczne środki finansowe, zapewniając sobie w ten sposób stałe źródło dochodu. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podniosła, że Sąd pierwszej instancji niezasadnie przyjął założenie o regularności dochodów skarżącej, podczas gdy w prowadzonym przez nią gospodarstwie rolnym – z uwagi na specyfikę tej działalności – dochody występują głownie w miesiącach letnich i jesiennych, gdy zbierane są plony. Stwierdziła, że Sąd pierwszej instancji bezpodstawnie przyjął, że kwota 30 000 zł została spożytkowana jedynie na zakup materiału siewnego, podczas gdy kwota ta obejmowała nie tylko materiał siewny, ale również odtworzenie inwentarza żywego hodowlanego w gospodarstwie rolnym, zakup i remont maszyn i urządzeń rolniczych, remont domu i urządzeń gospodarczych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do przepisu art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (por. art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10), z art. 246 P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób niebudzący wątpliwości swej sytuacji majątkowej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a., osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku "dokładne dane" obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową. Jeżeli zaś oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. art. 255 P.p.s.a.). Wskazane w powołanych powyżej przepisach informacje stanowią podstawę faktyczną sprawy wpadkowej w zakresie prawa pomocy. Dane te powinny być, jak stanowi wprost art. 252 § 1 P.p.s.a., dokładne, a zatem od wnioskodawcy wymagana jest w tym względzie należyta staranność. Przedstawione informacje powinny być konkretne i na tyle szczegółowe, by w sposób wyczerpujący obrazowały sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy w jej całokształcie. Orzecznictwo sądowoadminstracyjne przyjmuje, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem w tym zakresie, gdyż jedynie wnioskodawca może mieć pełną wiedzę na temat swojej sytuacji majątkowej i życiowej. Mając na względzie powyższe okoliczności oraz stan faktyczny niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niewątpliwie gospodarstwo rolne skarżącej przynosi dochody. Uwzględniając nawet argumentację przedstawioną w zażaleniu o ich nieregularności, niewątpliwym w sprawie jest – co wykazała w złożonym oświadczeniu, a następnie potwierdziła w złożonym zażaleniu skarżąca – że uśredniona wysokość miesięcznych dochodów osiąganych przez skarżącą i jej małżonka z tego tytułu wynosi 600 zł, a więc rocznie 7 200 zł. Ponadto słusznie wskazano w zaskarżonym postanowieniu, że skarżąca ponosi znaczne nakłady na gospodarstwo rolne, w tym w wysokości 30 000 zł na materiał siewny, odtworzenie inwentarza, zakup i remont maszyn i urządzeń rolniczych, remont domu i urządzeń gospodarczych, zapewniając sobie w ten sposób stałe źródło dochodu. Również analiza przedstawionego przez skarżącą wyciągu z rachunku bankowego wskazuje, że otrzymuje ona inne wpływy z tytułu należności rolnych, które nie zostały uprzednio przez nią wykazane. W odniesieniu do złego stanu zdrowia małżonka skarżącej wskazać należy, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów, na podstawie których można byłoby w sposób wiarygodny określić, jakie są miesięczne koszty leczenia jej małżonka. W konsekwencji – przy uwzględnieniu osiąganego przez skarżącą dochodu oraz faktu, że na obecnym etapie sprawy koszty sądowe sprowadzają się jedynie do uiszczenia kwoty 350 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej – Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że skarżąca nie znajduje się w tak trudnej sytuacji materialnej, by nie stać jej było na opłacenie kosztów sądowych. Podkreślić bowiem należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W niniejszej sprawie uiszczenie wpisu sądowego, przy prawidłowym gospodarowaniu posiadanym dochodem, tych granic nie powinno przekroczyć. W tej sytuacji na pełną aprobatę zasługuje ocena stanu faktycznego przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji oraz konkluzja, że skarżąca nie wykazała zasadności przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.