II FZ 336/18

Dnia 22 czerwca 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 3990/17 w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji w sprawie ze skargi Z. L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 27 września 2017 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia: oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2018 r. o sygn. III SA/Wa 3990/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi Z. L. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 27 września 2017 r. o nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 61 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne – podobnie, jak inne cytowane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych – na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podał, że skarżący wniósł skargę na rozstrzygnięcie organu. W skardze tej skarżący zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania ww. decyzji podnosząc, że jej natychmiastowe wykonanie skutkowałoby wyrządzeniem znacznej szkody, następstwem której będą trudne do odwrócenia skutki. Ze względu na orzeczony zakaz prowadzenia działalności gospodarczej musiał zrezygnować z pełnionych funkcji. Ponadto, aktualnie wobec skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne zobowiązania w kwocie 101.088,84 zł wraz odsetkami za zwłokę. Podał, że nie posiada żadnego wartościowego majątku. Uzyskuje dochody z tytułu emerytury w kwocie 2.637,34 zł netto oraz ze stosunku pracy w kwocie 3.183,85 zł netto, a jego łączne miesięczne koszty utrzymania wynoszą około 1.088 zł. Dodatkowo spłaca comiesięczne raty kredytów w łącznej wysokości 4.368 zł. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. 3.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, WSA w Warszawie podał przesłanki wstrzymania wykonania aktu lub czynności. W ocenie WSA w Warszawie argumentacja przedstawiona w ww. wniosku nie potwierdza zaistnienia przesłanek uzasadniających udzielenia skarżącemu ochrony tymczasowej. W ocenie WSA w Warszawie, egzekucja należności fiskalnych nie doprowadzi do zagrożenia egzystencjalnego skarżącego. Posiada on miesięczny dochód w łącznej wysokości około 5.820 zł. Podkreślił, że skarżący zadeklarował, iż dochód ten nie wystarcza na pokrycie wszystkich miesięcznych wydatków, a pozostała kwota finansowana jest z dochodów współmałżonki, której kondycja finansowa nie jest możliwa do zweryfikowania przez WSA w Warszawie z powodu braku stosownych informacji we wniosku. Zdaniem WSA w Warszawie, podane we wniosku okoliczności nie pozwalają na stwierdzenie, aby byt skarżącego i jego rodziny został zagrożony. 4. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 4.1. Skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika - adwokata) wniósł zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Warszawie, zaskarżając je w całości, formułując równocześnie wniosek o jego zmianę poprzez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie, a także o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, mimo że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody oraz spowodowania trudnych do odwrócenia skutków dla egzystencji skarżącego. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżone postanowienie WSA w Warszawie odpowiada prawu. Stwierdzono w nim prawidłowo, że w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące konieczność wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora IAS. 5.2. Podkreślenia wymaga, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu. Stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1 cytowanego artykułu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zamknięty. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. np. postanowienia NSA: z dnia 30 kwietnia 2010 r., II FZ 110/10; z dnia 26 września 2013 r., II FZ 718/13). W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że użyte przez ustawodawcę w art. 61 § 3 p.p.s.a. nieostre pojęcia – "znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki" - wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie przedstawionych okolicznościach, zobrazowanych przez zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy. Taka konkretyzacja jest obowiązkiem wnioskodawcy (por. postanowienia NSA: z dnia 4 lipca 2012 r., II FZ 456/12; z dnia 26 lutego 2015 r., II FZ 2137/14; z dnia 14 kwietnia 2015 r., II FZ 207/15; z dnia 22 lipca 2015 r., II FZ 497/15). Samo powołanie się przez skarżącego na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy, w żaden sposób nie uzasadnia żądania wniosku. Na wnioskodawcy spoczywa – jak trafnie przyjął w myśl art. 61 § 3 p.p.s.a. WSA w Warszawie - obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku i wykazania związku pomiędzy wskazanymi okolicznościami a możliwością wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Obowiązkiem sądu jest zaś wszechstronna i wnikliwa ocena argumentów przedstawionych przez wnioskodawcę, jak również zawartych w aktach sprawy. W sytuacji, gdy strona nie wskazuje we wniosku okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie można przenosić całego ciężaru poszukiwania tych okoliczności na sąd. Należy także mieć na względzie, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie jest uzależnione od zasadności samej skargi, a rozpoznanie wniosku o wstrzymanie wykonania podejmowane jest na wstępnym etapie postępowania, gdy brak jest podstaw do wyrokowania o zasadności skargi. 5.3. Odnosząc powyższą argumentację do rozpoznawanej sprawy nie sposób pominąć, że skarżący niebezpieczeństwo wyrządzenia jemu znacznej szkody łączy ze swoją sytuacją finansową, przedstawiając swoje obawy wykonania zaskarżonej decyzji w kontekście negatywnych skutków, które mogą oddziaływać na niego i jego rodzinę w związku z podjęciem próby przymusowego wykonania decyzji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji, gdy chodzi o akt administracyjny rodzący obowiązek zapłaty określonej sumy pieniężnej, a zatem rozporządzenia majątkiem wnioskodawcy, konieczne jest zobrazowanie okoliczności wskazujących na jego trudną sytuację materialną oraz wykazanie, że uszczuplenie tego majątku o kolejne sumy grozi wyrządzeniem znacznej szkody lub spowodowaniem skutków trudnych do odwrócenia. Subiektywne przeświadczenie strony o trudnej sytuacji finansowej nie może samo w sobie świadczyć o spełnieniu przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżąc powinien zatem umożliwić WSA w Warszawie zbadanie nie tylko jego sytuacji finansowej, ale i osób wspólnie z nim gospodarujących i partycypujących w kosztach utrzymania skarżącego i jego rodziny i w tym celu zaoferować niezbędne dowody z dokumentów obrazujące jego pełną sytuację majątkową. Nie można zaakceptować wybiórczego przedstawiania dokumentów mających obrazować trudną sytuację finansową. Nie zasługuje na uwzględnienie również argumentacja skarżącego sprowadzająca się do rzekomego naruszenia interesu publicznego, do którego doprowadzić miałoby przymusowe wykonanie zaskarżonej decyzji. Skarżący naruszenia interesu publicznego dopatruje się w ewentualnym ubieganiu się o środki z pomocy państwowej dla siebie i rodziny. Podkreślić jednak należy, że nieprzedstawienie przez skarżącego sytuacji osób partycypujących w jego utrzymaniu i jego rodziny, nie pozwala na wyciąganie dalekosiężnych wniosków o konieczności korzystania z pomocy socjalnej w razie przymusowego wykonania zaskarżonej decyzji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, naruszenia interesu publicznego skarżący raczej powinien poszukiwać w faworyzowaniu swoich zobowiązań cywilnoprawnych, a więc rat kredytów, przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wprawdzie każde wykonanie decyzji dotyczącej należności pieniężnych jest uciążliwe i stanowi uszczerbek w budżecie jej adresata, jednak nie oznacza to automatycznie, że zapłata należności, także w trybie egzekucyjnym, będzie za każdym razem powodować powstanie po stronie podmiotu wnoszącego skargę oraz skargę kasacyjną znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. W tym kontekście samoistnej przesłanki uzasadniającej wstrzymanie wykonania ostatecznej decyzji administracyjnej nie stanowi ewentualne pogorszenie warunków egzystencji wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 219/11), czy prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Nie jest bez znaczenia, że w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm.) wprowadzone zostały ograniczenia w prowadzeniu egzekucji, gwarantujące zachowanie zobowiązanemu i jego rodzinie warunków wystarczających według ustawodawcy do humanitarnej egzystencji, choć w gorszych standardach niż przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Również sama wysokość zobowiązania podatkowego określonego zaskarżoną decyzją nie może przesądzać o wstrzymaniu wykonania decyzji, jeżeli nie wykazano wpływu wykonania zaskarżonego aktu na możliwości płatnicze i bytowe strony (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2015 r., I FSK 2069/14). 5.4. Mając na uwadze powyżej przedstawioną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.