II FZ 293/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.B. i P.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Po 337/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.B. i P.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 31 stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 337/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek M.B. (dalej jako "Skarżąca") i wniosek P.B. (dalej jako "Skarżący") o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Skarżących na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 31 stycznia 2014 r. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Przedstawiając w uzasadnianiu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że Skarżący złożyli sporządzone w dniu 29 grudnia 2014 r. na urzędowych formularzach wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnień tych wniosków wynika, że Skarżący pozostają w związku małżeńskim, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, pozostają we wspólnocie majątkowej małżeńskiej, posiadają nieruchomość rolną o pow. 57,2452 ha. Skarżąca podała, że nie uzyskuje żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu męża. Skarżący z kolei oświadczył, że nie posiada znacznych dochodów. Aktualnie utrzymuje się przede wszystkim z wynagrodzenia za pracę w kwocie 1 680 zł brutto. Wcześniej był właścicielem dobrze działającej firmy, jednakże decyzją Starosty z dnia 16 lipca 2010 r. zakazano mu prowadzenia działalności gospodarczej w formie stacji kontroli pojazdów, która była jego głównym źródłem utrzymania. Wskazał, że musi obsługiwać zaciągnięte w związku z funkcjonowaniem stacji kontroli pojazdów kredyty i umowy leasingowe (łącznie ok. 900 000 zł). Zobowiązania te spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których kiedyś prowadził działalność gospodarczą. Skarżący podał również, że mimo korzystnego dla niego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, którym uchylono ww. decyzję, nadal nie może uruchomić obiektu w takiej formie jak przed dniem 16 lipca 2010 r. Z udzielonych przez Skarżących odpowiedzi na wezwanie z dnia 15 stycznia 2015 r. do uzupełnienia wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że Skarżąca nie posiada również rachunków bankowych, nie posiada zarejestrowanych na własne nazwisko środków transportowych. Natomiast Skarżący posiada rachunek bankowy, jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Ponadto Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne, tj.: samochód Volkswagen Transporter 1,9 Diesel, rok prod. 1997, uszkodzony, wartość rynkowa 1 000 zł, samochód Mercedes Benz S 600, rok prod. 1994, wartość rynkowa 1 000 zł, samochód Volkswagen Tiguan 2,0 TDI, rok prod. 2009, wartość rynkowa 50 000 zł, umowa kredytu, do spłaty pozostały 1 rata, ciągnik Białoruś, naczepa cysterna ENERCO NC-32X, rok prod. 1999, wartość rynkowa 38 000 zł. Skarżący podali, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi ok. 2 650 zł, przy czym: gaz, prąd - 460 zł, woda, kanalizacja - 60 zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania - 350 zł, telefon - 150 zł, ubezpieczenie na życie - 60 zł, ubezpieczenie mieszkania - 70 zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego - 1 500 zł. Skarżący podali także, iż posiadają nieruchomości, tj., grunt o pow. 12 164 m2, budynki o pow. 585 m2, budynki stacji paliw - nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez "B." sp. z o.o.; nieruchomość rolną o pow. 52,5452 ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. 4,7 ha; nieruchomość, w której wnioskodawcy zamieszkują, a która nie jest ich własnością, a należała do nieżyjącej już matki Skarżącego. Skarżący oświadczył, że prowadzona obecnie przez niego działalność gospodarcza opiera się na wynajmie pomieszczeń. Poza tym jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Wskazał, że na dzień 31 grudnia 2014 r. zatrudnia trzech pracowników, przy czym jedna osoba od dłuższego czasu przebywa na zasiłku macierzyńskim. Skarżący podali, że wobec nich zostały zastosowane następujące środki egzekucyjne: zajęcie wierzytelności, blokada rachunków bankowych, wpisy hipotek, załączając stosowne kserokopie. Skarżący podali, że "B." sp. z o.o. należy do syna. Skarżący jest pracownikiem i prokurentem tej spółki. Spółka wynajmuje od Skarżącego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły jemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń uzyskuje przychód w wysokości 6 350 zł brutto miesięcznie. Skarżący oświadczyli, że prowadzą działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż. W okresie od stycznia do kwietnia 2014 r. ponieśli koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości 110 000 zł, przy czym zasiew 30 000 zł, uprawa 52 000 zł, środki ochrony roślin 18 000 zł, ubezpieczenie 6 000 zł, podatki rolny i od nieruchomości 4 000 zł. W 2013 r. ponieśli natomiast koszty w wysokości 142 000 zł, przy czym: zasiew 33 000 zł, zbiory 29 000 zł, uprawa 59 000 zł, środki ochrony roślin 12 000 zł, ubezpieczenie 5 000 zł, podatki rolny i od nieruchomości 4 000 zł. Skarżący przedłożyli kserokopię umowy pożyczki zaciągniętej w dniu 26 listopada 2009 r. w wysokości 200 000 zł, udzielonej na okres do dnia 30 listopada 2019 r., rata pożyczki wynosi 2 515,92 zł, terminarz spłat do umowy kredytowej na okres 60 miesięcy, kwota kredytu 128 122,05 zł, termin spłaty kredytu 19 styczeń 2015 r., rata do spłaty 2 520,47 zł. Sąd pierwszej instancji przywołując treść art. 199, art. 245 § 1 - 4 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", dokonał analizy regulacji w zakresie instytucji prawa pomocy. W ocenie Sądu, Skarżący nie wykazali przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd dokonując oceny przedłożonych przez Skarżących dokumentów i oświadczeń, doszedł do przekonania, że Skarżący nie wykazali przesłanek do zwolnienia ich od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności Sąd podniósł, że Skarżący oświadczył, że posiada liczne źródła dochodu. Skarżący wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie najmu pomieszczeń, prowadzi gospodarstwo rolne, ponadto jest zatrudniony na umowę o pracę. Z tytułu najmu otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 6 500 zł brutto, a ze świadczenia pracy 1 680 zł brutto. Z uzyskanych od Skarżącego informacji, a przytoczonych powyżej wynika, że Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, pracuje oraz że prowadzi gospodarstwo rolne, natomiast małżonka nie uzyskuje żadnych przychodów. Małżonkowie pozostają we wspólności majątkowej małżeńskiej i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący podał, że posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. 52 5452 ha i las o pow. 4,7 ha. W dalszej części Sąd dokonał dokładnej analizy sytuacji finansowej Skarżących. Z przedłożonych przez Skarżących dokumentów wynika, że w latach 2012-2013 i w okresie od stycznia do listopada 2014 r. Skarżący ponosił stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Jednocześnie Sąd wskazał, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez Skarżących skargą. Dalej Sąd zauważył, że z oświadczeń wynika, iż Skarżący spłaca raty kredytów z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów. Sąd wskazał dalej, że jeden z kredytów zaciągnięty na okres od 19 lutego 2010 r. do 19 stycznia 2015 r., wysokość raty 2 535,15 zł - został już spłacony. Ponadto z oświadczeń wynika, że w okresie od 15 listopada 2011 r. do 20 listopada 2014 r. Skarżący spłacali także kredyt, którego rata wynosiła ok. 600 zł. W związku z tym Skarżący, wbrew ich twierdzeniom, posiadają realne zdolności płatnicze, albowiem byli w stanie z osiąganych przez siebie dochodów wygenerować ponad 3 000 zł miesięcznie na spłatę ww. zobowiązań. W ocenie Sądu, spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, iż jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Sąd stwierdził, że prowadzone wobec Skarżących liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty ich majątek, nie jest równoznaczne z tym, że Skarżący z nie mogą uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż Skarżący nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, wynajmować nieruchomości i korzystać z pojazdów, na których dokonano zastawu. Sąd wskazał, że Skarżący określili koszt utrzymania rodziny na kwotę 2 650 zł miesięcznie. Z przedłożonych przez nich informacji wynika, że Skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę za wynagrodzeniem brutto w wysokości 1 680 zł. Wprawdzie Skarżący podał, że w wyniku wypadku poniósł uszczerbek na zdrowiu i obecnie przebywa na rencie, co - jego zdaniem - przyczyniło się do znacznego pogorszenia sytuacji finansowej, jednakże twierdzenie to nie zostało poparte jakimkolwiek dowodem, a zatem Sąd uznał je za gołosłowne. Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności Sąd stwierdził, że sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżących nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie przez nich kosztów sądowych spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej Skarżących w taki sposób, że nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Skarżący, zdaniem Sądu, nie wykazali bowiem, że nie są w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 P.p.s.a., m.in. zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu, nie budzi wątpliwości, że dane na temat sytuacji majątkowej nie obrazują ich rzeczywistej sytuacji majątkowej. Ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych (które Skarżący regularnie spłacają), w okolicznościach analizowanej sprawy, nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że Skarżący nie posiadają możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu Skarżących. Odnosząc się do podniesionego w sprzeciwie zarzutu, że sytuacja finansowa Skarżących znacznie odbiega od tej, która została przedstawiona, a wszelkie ustalenia nie odzwierciedlają stanu faktycznego Sąd wskazał, iż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy opiera się wyłącznie na materiałach przedłożonych przez stronę. Jeżeli Skarżący zaś twierdzą, że ich sytuacja finansowa i faktyczna jest inna to powinni to potwierdzić stosowną dokumentacją. W zażaleniu Skarżący wnieśli o uchylenie postanowienia i nadanie sprawie biegu. W uzasadnieniu zażalenia podnieśli, że tym postanowieniem Sąd dał dowód na to, że pokrzywdzony nie ma szans walczyć o swoje na legalnej drodze prawej, a w związku z drastycznym spadkiem dochodów Skarżący nie są w stanie uiścić opłaty od kosztów sądowych, a przez to zamknięta jest dla nich droga sądowa z uwagi na barierę finansową. Ponownie Skarżący podkreślili, że ich sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej przez Sąd sytuacji, a dokonane ustalenia nie odzwierciedlają stanu faktycznego. Skarżący dalej stawiają pytanie, jak mają dochodzić swoich praw, w sytuacji gdy nie stać ich na opłacenie kosztów sądowych, a ich sytuacja pogorszyła się w wyniku wypadku, jakiemu uległ Skarżący, który obecnie przebywa na rencie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie Jak bowiem trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji - nie podważając przy tym faktu, że Skarżący posiadają liczne zobowiązania, w tym zaległości publicznoprawne - kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Strona powinna ponosić koszty postępowania, jeżeli dysponuje stałym miesięcznym dochodem i posiada znaczny majątek w postaci ruchomości i nieruchomości. Słusznie stwierdził Sąd pierwszej instancji, że sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżących nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie ich sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Skarżący nie wykazali zatem, że nie są w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych, nie wykazali również, że nie mogą ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 P.p.s.a., m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w części. Obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu Skarżących. Oceny tej Skarżący nie podważyli w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie gołosłowną polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji. Jeśli Skarżący twierdzą, że stan faktyczny jest inny, niż przyjął Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu, to należało w zażaleniu ten stan faktyczny opisać i przedstawić stosowne dowody na poparcie swoich twierdzeń. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny nie może odnieść się do tak sformułowanego zarzutu, bowiem nie wie, w jakim zakresie i jakie fakty z zaskarżonego orzeczenia Skarżący kwestionują. Sąd pierwszej instancji trafnie dostrzegł, że sytuacja materialna nie uzasadnia skorzystania ze zwolnienia od kosztów sądowych. Brak bowiem podstaw do stwierdzenia, że wskazane okoliczności świadczą o tak ciężkiej sytuacji majątkowej, która nie pozwalałaby na pokrycie ciężarów związanych z prowadzonym postępowaniem bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla Skarżących. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela sformułowanych zarzutów Skarżących zawartych w zażaleniu, a dotyczących błędu w ustaleniach faktycznych. Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.