II FZ 28/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Antoni Hanusz, po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S.S. i H.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Po 166/20, o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi S.S. i H.S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. postanawia: oddalić zażalenie

1. Wyrokiem z 26 sierpnia 2022 r., I SA/Po 166/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę S.S i H.S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 20 grudnia 2019 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. Pismem z 16 września 2022 r. skarżący przez swojego pełnomocnika wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia powyższego wyroku, dokonując jednocześnie czynności objętej wnioskiem. W motywach wniosku o przywrócenie terminu wskazano, że termin do złożenia wniosku upływał z dniem 2 września 2022 r. W okresie od 2 do 9 września 2022 r. pełnomocnik skarżących był niezdolny do wykonywania obowiązków zawodowych, z uwagi na nagłą i poważną niedyspozycję zdrowotną. Pełnomocnik podkreślił, że wcześniej ustalił ze skarżącymi, że sam złoży przedmiotowy wniosek. Wezwany do uzupełnienia braku formalnego wniosku, pełnomocnik skarżącego, w piśmie z 23 listopada 2022 r. przedłożył odręcznie napisane zaświadczenie lekarskie, z podpisem lekarza S[...], w którym stwierdzono, że od 2 do 9 września 2022 r. pełnomocnik nie był w stanie pełnić obowiązków zawodowych z powodu ostrego zapalenia oskrzeli (ICD[...]). Postanowieniem z 8 grudnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie pisemnego uzasadnienia wyroku z dnia 26 sierpnia 2022 r. W uzasadnieniu postanowienia odmownego Sąd stwierdził, że okoliczności podniesione przez skarżącego we wniosku nie dowodziły braku winy w uchybieniu terminu, a tym samym nie przemawiały za jego uwzględnieniem. Według oceny Sądu przedstawione przez pełnomocnika skarżącego okoliczności nie uprawdopodobniają braku winy w uchybieniu terminu. Przedstawiając zaświadczenie lekarskie pełnomocnik uprawdopodobnił jedynie fakt choroby, co samo w sobie nie jest wystarczające do uznania, że dołożył on należytej staranności, aby dokonać wymaganej czynności procesowej. Ponadto powoływanie się przez pełnomocnika na okoliczność choroby i niezdolność do pełnienia obowiązków zawodowych nie przesądza, że uchybienie terminu było niezawinione. Z przedłożonego zaświadczenia lekarskiego nie wynika, aby choroba pełnomocnika skarżącego była chorobą obłożną, definiowaną w orzecznictwie sądowym jako choroba powodująca istotne i trwałe zakłócenie warunków codziennej egzystencji chorego wymagająca otoczenia go stałą opieką lekarską, a nadto nie zawarto w nim zalecenia leżenia; - pełnomocnik nie wykazał także, że nie mógł skorzystać z pomocy osób trzecich, ograniczając się tylko do wskazania, że ustalił ze skarżącym, że sam złoży wniosek o sporządzenie uzasadnienia. W odniesieniu do zawodowych pełnomocników (adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych) należy oczekiwać większej staranności w podejmowaniu przez nich czynności procesowych, surowiej ocenia się zwłaszcza przesłankę braku winy w uchybieniu terminowi. Nie jest czynnością nadzwyczajną, niemożliwą do wykonania w razie złego samopoczucia pełnomocnika, podjęcie przez niego działań ukierunkowanych na znalezienie pełnomocnika substytucyjnego do czynności przygotowania wniosku o sporządzenie uzasadnienia bądź poinformowanie o zaistniałej sytuacji skarżącego celem pozostawienia stronie decyzji w przedmiocie zastępstwa procesowego. W tym konkretnym przypadku świadomość zawodowego pełnomocnika, odnośnie wpływu jaki wywrze jego choroba na możliwość złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia w terminie, oraz fakt, iż pozwolił on biernie temu terminowi upłynąć, nie pozwalały uznać jego zachowania za przejaw najwyższej czy nawet należytej staranności. Wobec powyższego zdaniem Sądu pierwszej instancji pełnomocnik skarżącego nie sprostał obowiązkowi uprawdopodobnienia przesłanki braku winy, o której mowa w art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: "p.p.s.a."). 2. Pismem z dnia 10 stycznia 2023 r. skarżący wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego zmiany [przez uwzględnienie wniosku] i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie pisemnego uzasadnienia wyroku z 26 sierpnia 2022 r. Zarzucili Sądowi naruszenie art. 86 § 1 oraz art. 87 § 2 p.p.s.a. polegające na uznaniu, iż pełnomocnik skarżącego uchybił terminowi czynności w postępowaniu sądowym ze swojej winy, ponieważ nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak tejże winy w uchybieniu terminowi. 3. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto, w myśl art. 87 p.p.s.a., pismo z takim wnioskiem należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, uprawdopodabniając okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z takim wnioskiem należy dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie. Samo uchybienie terminu przez skarżącego nie było sporne. Jedynie w celu porządkowym należało skonstatować, że zgodnie z art. 141 § 2 p.p.s.a uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Prawidłowo zatem stwierdzono, iż doszło do uchybienia w powyższym zakresie, albowiem termin na złożenie tego rodzaju wniosku upływał z 2 września 2022 r. licząc od daty ogłoszenia sentencji wyroku z 26 sierpnia 2022 r. Wniosek o przywrócenie terminu w niniejszej sprawie również został złożony w terminie, zgodnie z przedstawionym przez skarżącego zaświadczeniem potwierdzającym chorobę jego pełnomocnika. Wobec powyższego kwestia decydująca o wyniku sprawy sprowadzała się zatem wyłącznie do oceny istnienia zawinienia lub braku winy skarżącego, zasadniczo jego pełnomocnika w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Zdaniem pełnomocnika skarżącego uchybienie było niezawinione, gdyż wynikało z obłożnej choroby, tj. ostrego zapalenia oskrzeli uniemożliwiającej mu dokonanie czynności w terminie. Sąd pierwszej instancji trafnie jednak ocenił, że pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił, że nie ponosi on owej winy w uchybieniu powyższemu terminowi. Powołana przez skarżącego okoliczność w postaci obłożnej choroby udokumentowana zaświadczeniem lekarskim nie mogła sama w sobie stanowić o niezawinionym uchybieniu terminu przez zawodowego pełnomocnika. Prawidłowo Sąd uznał, że "(...) jakkolwiek za wiarygodne można uznać twierdzenie pełnomocnika o zaistniałej chorobie, co zostało uprawdopodobnione przedłożonym przez niego zaświadczeniem lekarskim to jednak nie wykazano, iż wskazana przyczyna uchybienia terminowi stanowiła przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia, a sam pełnomocnik nie wykazał również należytej staranności w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminu.". Element kluczowy, który nie pozwolił na uznanie uchybienia terminowi za niezawinione, stanowił fakt, iż zawodowy pełnomocnik występujący w sprawie, pozostał całkowicie bierny i nie podjął żadnych działań w kierunku należytego zabezpieczenia interesów swojego mocodawcy. Na powyższą okoliczność, zasadnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji odwołując się do ugruntowanych w orzecznictwie poglądów dotyczących podwyższonych wymogów staranności stawianych zawodowym pełnomocnikom. Na marginesie należało zauważyć, iż choroba pełnomocnika rozpoczęła się w ostatnim dniu terminu do dokonania czynności objętej wnioskiem o jego przywrócenie. Do zadań zawodowego pełnomocnika należy również rozplanowanie swoich obowiązków w sposób, który pozwoli na zabezpieczenie interesów mocodawcy w jak najwyższym stopniu. Dokonywanie czynności w ostatnim dniu terminu nie przeczy należytej staranności pełnomocnika w dbałości o interesy swojego mocodawcy, niemniej jednak decydując się na jej dokonanie w tym właśnie terminie pełnomocnik ten powinien liczyć się z konsekwencjami chociażby zdarzeń losowych mogących doprowadzić do uchybienia temu terminów, a w razie ich zajścia podjąć wszelkie działania w celu uniknięcia, bądź zniwelowania ich negatywnych skutków w stosunku do mocodawcy. Podsumowując, w niniejszej sprawie nie wykazano należycie braku winy pełnomocnika w uchybieniu terminowi, a ocena dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w tym zakresie była prawidłowa. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.