II FZ 272/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka, po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1030/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 7 maja 2013 r., znak [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 23 grudnia 2014 r., I SA/Kr 1030/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek Z. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 7 maja 2013 r., znak [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych. Z uzasadnienia rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji wynika, że skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu podając, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Pracuje na ¼ etatu z wynagrodzeniem 400 zł brutto. Jego miesięczne koszty utrzymania obejmują: opłatę za energię elektryczną – 156,85 zł, opłatę za gaz – ok. 90 zł, opłatę za telefon – ok. 150 zł oraz czynsz – 254,86 zł. Wnioskodawca spłaca również kredyt w wysokości 314,63 zł miesięcznie, a jego zadłużenie z tytułu czynszu wynosi ok. 4500 zł. Podaje też, iż jest zadłużony u znajomych na kwotę ok. 20 000 zł. Skarżący jest właścicielem spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego o pow. 22,90 m2, nieruchomości gruntowej położonej w L. o pow. 8 arów oznaczonej jako pastwisko, obciążonej hipoteką przymusową zwykłą w oraz samochodu osobowego marki Opel Astra, rok prod. 1999. Nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Zarządzeniem z dnia 30 sierpnia 2013 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie spisu miesięcznych wydatków, popartego odpowiednimi rachunkami, wyciągów z kont bankowych, lokat, zeznania podatkowego za rok 2012, odpisu z księgi wieczystej, obejmującej wspomnianą nieruchomość lub dokładnego określenia jej położenia i wielkości, a także dowodów zadłużenia. Wezwania tego Z. F. nie zrealizował. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając wniosek skarżącego wskazał na dyspozycję art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." podnosząc, iż strona nie wykazała, że posiadany przez nią majątek, jak również dochody uzyskiwanie nie pozwalają chociażby na poniesienie kosztów postępowania, czy to w całości czy w części. W ocenie Sądu pierwszej instancji dane podane przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu nie pozwalały na ocenę sytuacji materialnej strony. Na powyżej powołane rozstrzygnięcie strona wniosła zażalenie, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 par. 2 pkt 1 p.p.s.a. polegające na odmowie przyznania prawa pomocy w całości skarżącemu, w sytuacji gdy wniosek zawierał uzasadnione żądanie przyznania prawa pomocy. Strona ponownie wskazała, że jest w bardzo ciężkiej sytuacji finansowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Z kolei art. 246 § 1 p.p.s.a. przewiduje, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W tym miejscu wskazać należy na ugruntowany już w orzecznictwie pogląd, iż skarżący nie wypełni obowiązków wynikających ze spoczywającego na nim ciężaru dowodowego, jeżeli nie przedstawi dokumentów na podstawie, których dałoby się ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się jego koszty utrzymania (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2010, s. 567 - 568). Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis ten w powiązaniu z powyższą konstatacją, iż to na skarżącym spoczywa ciężar dowodu prowadzi do wniosku, że niedopełnienie przez stronę w całości lub części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo...., s. 594). Nałożenie na stronę powyższych obowiązków wynika z faktu, że instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od ogólnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na skutek przyznania stronie prawa pomocy dochodzi do obciążenia tymi kosztami budżetu państwa, a więc pośrednio wszystkich podatników. Aby przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Przytoczone przez stronę okoliczności powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2012 r., II FPP 2/12, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zasadnie odmówił skarżącemu prawa pomocy wskazując, iż wnioskodawca nie przedłożył, pomimo wezwania wymaganych przez Sąd dokumentów. Z danych przedstawionych przez stronę wynika, że jej wydatki znacznie przekraczają kwotę osiąganych dochodów. Równocześnie skarżący nie wskazuje innych źródeł dochodów mogących pokryć tę różnicę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący nie podając źródeł finansowania wszystkich wydatków i nie wskazując, że nie może uzyskać dodatkowych dochodów z innych źródeł (przykładowo z nieruchomości) pozbawił sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny swojej sytuacji materialnej. W konsekwencji uznać należy, iż nie ma podstaw aby uznać przesłankę z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. za uprawdopodobnioną. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.