II FZ 238/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Po 2104/15 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 31 sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za luty 2015 r. postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 15 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Po 2104/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę P. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 31 sierpnia 2015 r. w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za luty 2015 r. Sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia 2 października 2015 r. Skarżący wniósł skargę na powyżej wskazaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 13 listopada 2015 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis wezwania skutecznie doręczono Skarżącemu w dniu 23 listopada 2015 r. (k. 17 akt sąd.). W terminie otwartym do uiszczenia wpisu od skargi, skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2016 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Od powyższego rozstrzygnięcia wywiedziony został sprzeciw. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2016 r. o sygn. akt I SA/Po 2104/15 Sąd utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Następnie Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 10 lutego 2016 r. wezwano Skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 13 listopada 2015 r. wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi. Odpis prawomocnego wezwania do uiszczenia wpisu doręczono skarżącemu w dniu 15 lutego 2016 r. (k. 86 akt sąd.). Termin do wykonania wezwania upłynął z dniem 22 lutego 2016 r. Do dnia 7 marca 2016 r. wpis od skargi nie został uiszczony (k. 100 akt sąd.). W rezultacie wskazanym na wstępie orzeczenie skargę odrzucono. Uzasadniając WSA w Poznaniu wskazał, że w terminie otwartym do uzupełnienia braków formalnych skarga nie została opłacona. W orzecznictwie podkreśla się, że zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu w wyznaczonym terminie jest złożenie w tym terminie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W takim przypadku pierwotne wezwanie do uiszczenia wpisu traci moc i powinno być powtórzone po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy. W odpowiedzi na pierwsze z wezwań Przewodniczącego Wydziału do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, Skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Oznacza to, że z chwilą złożenia tego wniosku pierwsze z wezwań do uiszczenia wpisu sądowego utraciło moc. Jednak po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie przyznania Skarżącemu prawa pomocy w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 10 lutego 2016 r. doręczono skarżącemu w dniu 15 lutego 2016 r. (k. 86 akt sąd.) odpis prawomocnego zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi. W terminie otwartym do opłacenia skargi nie uiszczono należnego wpisu sądowego, co obligowało Sąd I instancji od odrzucenia skargi. Od powyższego rozstrzygnięcia Skarżący wywiódł zażalenie, w którym wniósł o uchylenie postanowienia z dnia 15 marca 2016 r. W uzasadnieniu podniesiono, że dochody Skarżącego znacząco spadły i nie jest on w stanie uiścić wpisu od skargi w wyznaczonej kwocie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidło postanowił o odrzuceniu skargi. Należy zwrócić uwagę, że w świetle art. 230 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej zwana: "p.p.s.a.") od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis, przy czym pismami, o których mowa w cytowanym przepisie, są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (art. 230 § 2 p.p.s.a.). Natomiast po myśli art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, od której pomimo wezwania nie został w wyznaczonym terminie uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. W rozpatrywanej sprawie Skarżący po raz pierwszy został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi zarządzeniem z dnia 13 listopada 2015 r. W odpowiedzi Skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2016 r. referendarz sądowy oddalił ten wniosek. Od powyższego rozstrzygnięcia wywiedziony został sprzeciw. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2016 r. o sygn. akt I SA/Po 2104/15 Sąd utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Należy zwrócić uwagę, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, modyfikująca – w sprawach wszczętych po tym dniu, a taką bez wątpienia jest rozpoznawana sprawa – m.in. zasady rozpoznawania w postępowaniu sądowoadministracyjnym wniosków o przyznanie prawa pomocy. Znacznej zmianie uległ m.in. art. 260 p.p.s.a., przed dniem 15 sierpnia 2015 r. stanowiący, że wniesienie sprzeciwu (jeśli nie jest on odrzucony) skutkuje utratą mocy przez zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został ten sprzeciw wniesiony, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie sądu wydane w tym trybie przysługiwało zażalenie (por. art. 260 p.p.s.a. in fine, w brzmieniu sprzed dnia 15 sierpnia 2015 r.). Obecnie w świetle art. 260 p.p.s.a. sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzeń lub postanowień referendarza, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza zmienia albo utrzymuje w mocy, orzekając jako sąd drugiej instancji i stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu obecnie obowiązującym nie wskazuje na zaskarżalność postanowienia wydanego na jego podstawie. W konsekwencji postanowienie z dnia 22 stycznia 2016 r. stało się prawomocne. Tym samym zasadnie Skarżący ponownie został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi. Z obowiązku tego jednak się nie wywiązał, w rezultacie zaistniała podstawa do odrzucenia skargi, co Sąd I instancji uczynił postanowieniem z dnia 15 marca 2016 r. Na powyższe orzeczenia nie ma wpływu okoliczność złożenia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 16 lutego 2016r. W tym miejscu wyjaśnić należy, że po uprawomocnieniu się postanowienia utrzymującego w mocy postanowienia o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, bieg terminu do opłacenia skargi, wyznaczony kierowanym do strony skarżącej ponownym wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi nie zostaje przerwany, nawet jeżeli strona po doręczeniu jej takiego ponownego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z 11 stycznia 2008 r., II FZ 617/07, CBOSA). W orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, że z przymiotu prawomocności postanowienia odmawiającego zwolnienia z kosztów sądowych wypływa obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia (zob. postanowienie NSA z 29 września 2005 r., II FZ 608/05; postanowienie SN z 21 kwietnia 1999 r., I CKN 1461/98, OSNC z 1999 r., z. 11, poz. 96). W niniejszej sprawie, wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi zostało ponownie doręczone w dniu 15 lutego 2016 r. W konsekwencji, wyznaczony termin upłynął w dniu 22 lutego 2016 r. Pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia, skarga nie została przez Skarżącego opłacona. Wobec powyższego należy zgodzić się z Sądem I instancji, że upływ terminu wyznaczonego do uiszczenia wpisu obliguje Sąd do odrzucenia skargi. Trzeba zauważyć, że odmienne działanie Sądu mogłoby doprowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy, co niewątpliwie skutkowałoby nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania. Odnosząc się natomiast do argumentów podniesionych w uzasadnieniu zażalenia wskazać należy, że dotyczą one kwestii obejmujących swym zakresem instytucję prawa pomocy, natomiast zażalenie zostało wniesione na postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi. Z tego wynika, że były to dwa odrębne postępowania, a to oznacza, że w sprawie dotyczącej kontroli zasadności odrzucenia skargi, nie mogły zostać uwzględnione argumenty dotyczące instytucji prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.