II FZ 233/08

Dnia 30 czerwca 2008 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA (del.) Teresa Porczyńska po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2008 roku na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II Izby Finansowej zażalenia Z. R. i W. R. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2008 roku, sygn. akt VIII SA/Wa 9/08 w sprawie ze skargi Z. R. i W. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 26 listopada 2007 roku nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 rok postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącym – Z. R. i W. R. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z ustaleń Sądu wynikało, iż W. R. aktualnie nie posiada żadnych oszczędności ani majątku, oprócz zajętego przez Urząd Skarbowy samochodu ciężarowego, którego wartość przedstawia się jako wartość złomowa. Utrzymuje się z renty w kwocie 564 zł netto, która w dniu 29 października 2007 r. została zajęta w wysokości 160 zł. Na bieżące utrzymanie otrzymuje od dzieci pomoc materialną w wysokości 1.000 zł. Skarżący wskazał, że jest chory i leczy się w niepublicznych zakładach opieki zdrowotnej, także w gabinecie psychiatrycznym. W związku z leczeniem ponosi miesięcznie wydatki w wysokości około 100 zł. Natomiast Z. R. utrzymuje się z emerytury w kwocie 1348 zł netto oraz dochodów z tytułu pełnienia obowiązków członka zarządu w spółce z o.o. INMAR w wysokości 2.451 zł miesięcznie. Jej dochód za 2007 r. wyniósł 19.580 zł brutto, natomiast z tytułu pełnienia funkcji w organach osób prawnych osiągnęła dochód w wysokości 36.000 zł. W okresie od czerwca do grudnia 2007 r. saldo końcowe na rachunku bankowym skarżącej z poszczególnych miesięcy zamykało się kwotą od 2.500 do 6.800 zł. Skarżąca oświadczyła, że cierpi na przewlekłe choroby i w związku z tym ponosi wydatki. Wyjaśniła, że pomaga mężowi w bieżącym utrzymaniu, gdyż jego dochody nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Mimo, iż ze złożonych wyjaśnień wynikało, że skarżący zamieszkują pod różnymi adresami Sąd złożony wniosek rozpoznał wspólnie podkreślając, iż Z. i W. R. wnieśli jedną skargę, a brak informacji o pozostawaniu wnioskodawców w separacji. Sąd dodał również, że zgodnie z art. 214 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), skarżący odpowiadają solidarnie za uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Dokonując oceny sytuacji materialnej wnioskodawców Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 500 zł, jak i ponoszenie innych kosztów postępowania sądowego, pozostaje w zasięgu możliwości finansowych strony skarżącej i nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu koniecznym rodziny skoro kwota, jaka pozostaje miesięcznie do dyspozycji małżonków R., przekracza 5.200 zł. (403 zł renty i pomoc materialna od dzieci w kwocie 1.000 zł. otrzymywane przez W. R. oraz 3.799 zł. miesięczny dochód Z. R. z tytułu emerytury i pełnienia obowiązków członka zarządu w sp. z o.o.). Wskazał też, iż na rachunku Z. R. znajdują się co miesiąc wolne środki. Sąd podkreślił, iż skarżący nie wyjaśnił, jak kształtują się jego wydatki na bieżące utrzymanie, podobnie jak skarżąca, która jedynie ogólnie stwierdziła, że posiadane środki wydaje na utrzymanie własne oraz leczenie i rehabilitację męża. W uzasadnieniu zwrócono także uwagę, iż wnioskodawczyni systematycznie opłaca rachunki za energię i gaz z lokalu przy ul. K. w R., w którym nie mieszka i co do którego, jak wyjaśniła nie posiada żadnego tytułu prawnego, a zatem zdaniem Sądu nie można przyjąć, by wydatki te należały do koniecznych kosztów utrzymania skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił też uwagę, że Z. R. dwukrotnie w miesiącu czerwcu i październiku 2007 r. dokonała wpłat (1.780 zł i 2.400 zł) na rachunek biur podróży, co zdaniem Sądu pozostawało w sprzeczności z twierdzeniem o trudnej sytuacji finansowej skarżących. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wnieśli o jego uchylenie i zwolnienie od obowiązku uiszczenia całości lub części wpisu sądowego. Żalący podnieśli, że 500 zł wpisu stanowi kwotę, którą przeznaczają na miesięczne utrzymanie. Wskazali też, iż znajdują się na skraju ubóstwa, a dodatkowe obciążenie dla ich budżetu stanowią koszty zakupu lekarstw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jak słusznie zaznaczono w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, udzielenie stronie prawa pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, winno mieć miejsce w wyjątkowych sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Powyższe stanowisko nie może budzić kontrowersji jest bowiem ugruntowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. GZ 61/04, GZ 64/04). W niniejszej sprawie skarżący domagali się zwolnienia od kosztów sądowych. Przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym normuje art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, iż prawo pomocy osobie fizycznej może być przyznane w zakresie częściowym jedynie wówczas, gdy osoba ta wykaże, iż nie może pokryć kosztów postępowania w pełnej wysokości bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem jedynym kryterium jakie winno być brane pod uwagę przy ocenie takiego wniosku, winna być rzeczywista sytuacja materialna, majątkowa i rodzinna strony. Redakcja art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wskazuje też jednoznacznie, iż ciężar dowodu w zakresie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywał na stronie wnioskującej, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "gdy wykaże". W świetle powyższego strona, która chce skorzystać z prawa pomocy powinna nie tylko podać we wniosku okoliczności wskazujące na brak środków wystarczających na pokrycie kosztów związanych z uczestnictwem w postępowaniu sądowym, ale również przedstawić we własnym zakresie lub na żądanie sądu dowody potwierdzające takie twierdzenie. Odmawiając uwzględnienia żądania Sąd pierwszej instancji argumentował, iż strona nie wykazała by sytuacja finansowa, w jakiej się znajduje uniemożliwiała regulowanie należności sądowych. Z tym stanowiskiem należy się zgodzić. Jak bowiem wynika z informacji przedstawionych przez wnioskodawców osiągają oni wspólnie, z różnych źródeł, miesięczny dochód przekraczający kwotę 5.200 zł. Oboje skarżący podawali, iż znacznym obciążeniem dla ich budżetu są wydatki na lekarstwa, jednocześnie nie wykazali, aby cała ta kwota bądź znaczna jej cześć była przeznaczona na ten cel. Co więcej skarżący w tym zakresie oświadczył, iż na leki wydaje około 100 zł miesięcznie. Uznać należy, iż wobec kwoty 5.200 zł nie jest to wydatek, który mógłby zagrozić egzystencji rodziny. Z kolei skarżąca nie tylko nie udowodniła, ale nawet nie podała wysokości wydatków związanych z jej leczeniem. Zażywszy na łączną wysokość miesięcznego dochodu małżonków R., to nawet przy uwzględnieniu przeciętnych kosztów utrzymania i wydatków na leki, wskazanych przez skarżącego, trudno jest zgodzić się z argumentem podnoszonym w zażaleniu, iż wnioskodawcy żyją na skraju ubóstwa. W tej sytuacji stwierdzenie przez Sąd pierwszej instancji braku przesłanek do wydania orzeczenia pozywanego dla stron było w pełni uzasadnione. Podstawę prawną rozstrzygnięcia drugoinstancyjnego stanowił art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.